نویسندگان گرامی، با توجه به انتقال به سامانۀ جدید نشریات، لازم است برای ورود به سامانه نسبت به دریافت رمز عبور اقدام نمایید. لطفاً با مراجعه به منوی ورود به سامانه و انتخاب گزینۀ «فراموشی رمز عبور» (Forgot Password)، اقدام به تنظیم مجدد رمز خود کنید.

واکاوی کیفی تجردزیستی در ایران؛ انتخابی بازاندیشانه در بستر محدودیت‌های ساختاری

نوع مقاله : پژوهشی اصیل

نویسنده

استادیار گروه علوم اجتماعی، دانشکدهٔ علوم انسانی، دانشگاه کاشان، کاشان، ایران

10.22034/jspi.2026.8329
چکیده
ازدواج یکی از بنیادی‌ترین مراحل زندگی انسان و زیربنای حیات اجتماعی است، اما تأخیر در ازدواج و افزایش تجرد، به‌ویژه در میان بزرگ‌سالان، به یکی از دغدغه‌های اجتماعی مهم تبدیل شده است. پژوهش حاضر با هدف بررسی تجربه زیستهٔ زنان و مردان مجرد بزرگ‌سال و تحلیل نسبت میان انتخاب فردی و محدودیت‌های ساختاری، از رویکرد کیفی و روش نظریهٔ زمینه‌ای استفاده کرده است. مشارکت‌کنندگان تحقیق شامل 28 زن و مرد مجرد بالای 35 سال شهر تهران بودند که با روش نمونه‌گیری هدفمند و استراتژی حداکثر تغییرات انتخاب شدند و داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته گردآوری شد. یافته‌ها نشان داد که «تجردزیستی به‌مثابهٔ انتخابی بازاندیشانه در بستر محدودیت‌های ساختاری» به‌عنوان مقولهٔ محوری پژوهش، نتیجهٔ تعامل میان فشارهای اقتصادی و فرهنگی، تغییر ارزش‌ها و نگرش‌های فردی، تجربهٔ روابط عاطفی ناموفق و هنجارهای اجتماعی–فرهنگی است و ازاین‌رو برای درک واقعی تجردزیستی، باید آن را در چارچوب تعامل میان انتخاب فردی و شرایط اجتماعی–فرهنگی تحلیل کرد؛ چه‌بسا افراد با ارزیابی عقلانی محدودیت‌های ساختاری و بهره‌گیری از عاملیت فردی، تجرد را به‌عنوان راهبردی منطقی و کم‌ریسک انتخاب می‌کنند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله English

A Qualitative Exploration of Singleness in Iran: A Reflective Choice within Structural Constraints

نویسنده English

Ayoub sakhaei
Assistant Professor, Department of Social Sciences, Faculty of Humanities, Kashan University, Kashan, Iran
چکیده English

Abstract
Marriage is one of the most fundamental stages of human life and a cornerstone of social reproduction. However, the postponement of marriage and the rising prevalence of singleness—particularly among adults—have become significant social concerns. This study aims to explore the lived experiences of single adult men and women and to analyze the relationship between individual choice and structural constraints. Adopting a qualitative approach and employing grounded theory methodology, the study was conducted among 28 single men and women aged over 35 residing in Tehran. Data were collected through semi-structured interviews. The findings indicate that singleness is shaped through the interaction of economic and cultural pressures, changing individual values and attitudes, experiences of unsuccessful romantic relationships, and socio-cultural norms. The core category of the study is identified as “singleness as a reflective choice within structural constraints.” The results suggest that individuals, through rational assessment of structural limitations and the exercise of personal agency, choose singleness as a logical and low-risk life strategy. This study demonstrates that a meaningful understanding of singleness requires situating it within the dynamic interaction between individual choice and socio-cultural conditions.

کلیدواژه‌ها English

Singleness
Reflective Choice
Structural Constraints
Lived Experience
Grounded Theory
-       اشتراوس، انسلـم و کوربین، جولیت (۱۳۸۵). مبانی پژوهش کیفی: نظریه زمینه‌ای. ترجمه بیوک محمدی. تهران: نی.
-       اینگلهارت، رونالد (1400). تحول فرهنگی در جامعه پیشرفته صنعتی. ترجمه مریم وتر، تهران: کویر.
-       ترابی، فاطمه، شمس قهفرخی، زهرا (1400). عوامل مؤثر بر تأخیر سن ازدواج در ایران و جهان، نامه انجمن جمعیت‌شناسی ایران، 16 (32)، 175-141.
-       رشوند سرخکوله، مریم، وجدانی، فاطمه (1399). مطالعهٔ رابطهٔ فردگرایی و برابری جنسیتی با ارزش ازدواج (مورد مطالعه: دختران ازدواج‌نکردهٔ 20 تا 34 سالهٔ شهر تهران)، فصلنامه علوم اجتماعی، 17 (2)، 161-125.
-       ساروخانی، باقر (1398). جامعه‌شناسی خانواده، تهران: سروش.
-       سبزه‌ای محمدتقی، افشارکهن جواد، قدسی علی‌محمد، روشن‌پور امین (۱۴۰۴). تجردگرایی در بین مردان مجرد طبقهٔ متوسط شهری (مورد مطالعه: مردان ساکن چهار کلانشهر ایران) مسائل اجتماعی ایران ۱۶ (۴): ۱۲۹-۹۱.
-       شجاعی، وحید، نجفیان، فاطمه، صمدی، حسین (1399). جامعه‌شناختی تجردگرایی در ورزشکاران مرد عضو تیم‌های ملی، مطالعات روانشناسی ورزشی، 9 (31)، 96-83.
-       شکربیگی، عالیه (۱۴۰۴). «افزایش ۷ برابری آمار تجرد قطعی؛ بحران ملی یا انتخاب؟» توسعه ایرانی، ۳۰ آذر ۱۴۰۴. قابل‌دسترس در: https://www.toseeirani.ir.
-       طیب‌نیا، محمدصالح، کاردوانی، راحله، یراقی، سعیده (1402). گونه‌شناسی کیفی نگرش به ازدواج در بین دانشجویان مجرد دانشگاه‌های اصفهان، فصلنامه جامعه‌شناسی کاربردی، 34 (2)،122-101.
-       عبدالهی، مهدی (1400). تحولات خانواده و تغییر الگوهای ازدواج در ایران. تهران: آگاه.
-       کاظمی، عباس (۱۳۹۸). زندگی روزمره و کنش اجتماعی. تهران: نی.
-       کلاته‌ساداتی، احمد، صادقیه، سارا، جعفری ایمن، فاطمه، صادقیان، زهرا (1402). برهمکنش فرهنگ و تجرد: واکاوی ابعاد فردی و اجتماعی- فرهنگی طولانی شدن دوران تجرد دختران در شهر یزد، نامه انجمن جمعیت‌شناسی ایران، 18 (36)، 91-51.
-       گنجی، محمد، پیری، حسن، واحدیان، مرتضی (1400). گونه شناسی دختران ازدواج‌نکرده ایلامی برحسب دلایل تجرد، فصلنامه مطالعات زن و خانواده، 9 (1)، 212-189.
-       گیدنز، آنتونی (۱۳۹۶). مدرنیته و هویت شخصی. ترجمه ناصر فکوهی. تهران: نی.
-       محسنی‌تبریزی، علیرضا (۱۳۹۴). گذار به بزرگ‌سالی در ایران. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی.
-       محمدپور، احمد (۱۳۹۰). روش‌شناسی نظریه زمینه‌ای. تهران: جامعه‌شناسان.
-       مولاپناه، زهره، رحمانی خلیلی، احسان، وثوقی، منصور (1400). مطالعهٔ جامعه‌شناختی زمینه‌ها و پیامدهای تأخیر سن ازدواج در بین مردان مجرد شهر تهران. مطالعات راهبردی زنان، 24(94)، 161-184.
-       میرزایی، محمد، قربانی، فرزاد (1394). جهت‌گیری ارزشی مادی‌گرایانه – فرامادی‌گرایانه و زمان‌بندی ازدواج (مطالعه موردی: مردان و زنان در شرف ازدواج استان کهگیلویه و بویراحمد)، نامه انجمن جمعیت‌شناسی ایران، 10 (20)، 71-50.
دوره 17، شماره 2 - شماره پیاپی 45
تابستان 1405
صفحه 171-211

  • تاریخ دریافت 06 اسفند 1404
  • تاریخ بازنگری 16 اردیبهشت 1405
  • تاریخ پذیرش 22 اردیبهشت 1405
  • تاریخ اولین انتشار 18 خرداد 1405