پیامدهای اجتماعی آشوب اطلاعاتی در ایران پساکرونا

نویسندگان

1 گروه جامعه‌شناسی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران

2 استادیار گروه علوم اجتماعی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران

3 دانشیار روانشناسی دانشگاه علامه طباطبایی

4 استادیار جامعه‌شناسی دانشگاه آزاد اسللامی، واحد اراک

چکیده
انتشار ویروس کووید-19 با موجی از اخبار و اطلاعات گستردهٔ درست و نادرست از منابع رسمی و غیررسمی همراه بود. این حجم عظیم اطلاعات متنوع و بعضاً متناقض وضعیتی را به وجود آورده است که می‌توان آن را آشوب اطلاعاتی نام نهاد. این شرایط موجب سردرگمی مخاطبان در گزینش و استفاده از اطلاعات برای تفسیر شرایط و انجام فعالیت‌های روزمره شده است. لذا این پژوهش در نظر دارد پیامدهای آشوب اطلاعاتی ایجادشده را در ابعاد اجتماعی مورد بررسی قرار دهد. برای نیل به این هدف 1460 نفر از شهروندان کشور با روش پیمایش مورد مطالعه قرار گرفته‌اند. یافته‌ها نشان داد که بیش از نیمی از جمعیت موردمطالعه، آشوب اطلاعاتی را در حد متوسط و زیاد تجربه نموده‌اند. نتایج استنباطی نیز حاکی از آن بود که آشوب اطلاعاتی با متغیرهای همدلی با دیگران، امید به آیندهٔ پساکرونا، بی‌اعتمادی به دیگران و هویت ملی رابطه دارد. رابطهٔ بین آشوب اطلاعاتی با پیامدهای اجتماعی موردنظر با استفاده از مدل‌سازی معادلات ساختاری با نرم‌افزار AMOS نیز مورد آزمون قرار گرفت و نتایج نشان داد که افزایش آشوب اطلاعاتی کاهش متغیرهای موردبررسی را در پی دارد. جمع‌بندی یافته‌ها نشان می‌دهد با کنترل آشوب اطلاعاتی و مدیریت انتشار اخبار در زمان وقوع فجایع ملّی و بین‌المللی، تا حد زیادی می‌توان پیامدهای اجتماعی ناشی از این بحران‌ها را کاهش داد.

کلیدواژه‌ها


احمدی، یعقوب؛ علی‌پور، پروین و مرجائی، سیدهادی (1402). ترومای کرونا: از بیماری تا فاجعه در مناطق کم برخوردار (مورد مطالعه: شهر سنندج). فصلنامه مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران، 12(1)، 45-26.
Breathesuite (2020). Available at: https://www.breathesuite.com/
خانیکی، هادی (1399). دور از هم و در کنار هم: تصویری از شبکه‌ای شدن ارتباطات کرونایی، در کرونا و جامعه ایران؛ سویه‌های فرهنگی و اجتماعی، پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات.
Council of Europe highlights 2019 (2020). Available at: https://edoc.coe.int/en/annual-activity-report.
خانیکی، هادی و راثی‌تهرانی، حبیب (1401). نظریه‌سازی برای اینفودمی کووید-19 در شبکه‌های اجتماعی ایران، فصلنامه مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران، 11(4)، 950-933.
Danquah LO, Hasham N, MacFarlane M, Conteh FE, Momoh F, Tedesco AA, et al. )2019) Use of a mobile application for Ebola contact tracing and monitoring in northern Sierra Leone: a proof-of-concept study. BMC Infect Dis; 19(1). [DOI:10.1186/s12879-019-4354-z]
دی فونزو، نیکلاس و پراشانت، بوردیا (1392). روانشناسی شایعه رویکردهای اجتماعی و سازمانی ترجمهٔ: محسن وفا، تهران: انتشارات دانشکده اطلاعات.
Department of Global Communications (2020). UN tackles 'infodemic' of misinformation and cybercrime in COVID-19 crisis. Available at: https://www.un.org..
راودراد، اعظم و خلقتی، مرضیه (1400). گونه‌شناسی اطلاعات غلط متنی -ویدئویی در رسانه‌های اجتماعی، فصلنامه رسانه، 32(1)، 27-5.
Fedders J. (2020). How to Think More Effectively during a Crisis. Available at: https://ict4peace.org.
زارع‌گاوگانی، وحیده (1399). شیوع اطلاعات نادرست در بحران جهانی کروناویروس، تصویر سلامت، 11(1)، 15-9.
Haiden, L. & Althuis, J. (2018). The Definitional Challenges of Fake News.
سوری، حسین؛ نوری فرد، مرضیه و آریامنش، صابر (1399). بررسی وضعیت سلامت روانی کاربران شبکه‌های اجتماعی در دوره شیوع بیماری کووید-۱۹. مجله دانشگاه علوم پزشکی قم. 14(8)، ۲۹-۲۱.
Herbert Smith Freehills LLP. (2020). COVID-19: Fighting fake news in the UK. Lexology. Available at: https://www.lexology.com.
شاهدحق‌قدم، هاله؛ فتحی‌آشتیانی، علی؛ راه‌نجات، امیرمحسن؛ احمدی‌طهوری‌سلطانی، محسن؛ تقوا، ارسیا؛ ابراهیمی، محمدرضا؛ دنیوی، وحید و جهانداری، پیمان (1399). پیامدها و مداخلات روان‌شناختی در پاندومی کووید-19، طب دریا، 2(1)، 11-1.
Jowett G, O'Donnell V. (2005). What Is Propaganda, and How Does It Differ From Persuasion? In: Propaganda and Persuasion. New York: Sage Publications.
صفری، هادی (1400). اینفودمی کرونا در رسانه‌های اجتماعی فارسی، فصلنامه مطالعات کاربردی در علوم اجتماعی، 4(4)، 76-63.
Obrenovic M, Turcilo L. (2020). Misinformation, Disinformation, Malinformation: Causes, Trends, and Their Influence on Democracy. Publication of Heinrich Böll Foundation. Available at: https://www.boell.de.
عسگری، محمد؛ چوبداری، عسگر و اسکندری، حسین (1400). واکاوی تجارب زیسته افراد مبتلا به بیماری کرونا در روابط فردی، خانوادگی و اجتماعی و راهکارهای پیشگیری و کنترل آسیب‌های روانی ناشی از آن. فصلنامه فرهنگ مشاوره و روان‌درمانی، 12(45)، 52-33.
Rinkineva Kristiina (2004). The Role of Information Technology in Crisis Management. Available at: https://ict4peace.org
عصاره، فریده (1381). معیارهای ارزیابی منابع اینترنتی، فصلنامه کتاب، 13(1)، 73-62.
South Africa brings law into place to stop the spread of fake. COVID-19 news (2020). Available at: https://csirt.uct.ac.za.
قاسمی، وحید (1389) مدل‌سازی معادلات ساختاری با کاربرد نرم‌افزار Amos، تهران، جامعه شناسان.
Spinelli, M.; Lionetti, F.; Pastore, M. & Fasolo, M. (2020). Parents' Stress and Children's Psychological Problems in Families Facing the COVID-19 Outbreak in Italy. Frontiers in Psychology, 11, 1713. [DOI:10.3389/fpsyg.2020.01713]
قنبری برزیان، علی و جعفرزاده‌پور، فروزنده (1390). قدرت هویت ملی در میان ایرانیان، فصلنامه مطالعات ملی، 12(4)، 29-3.
Liu, Cong. Liu, Yi (2020). Media Exposure and Anxiety during COVID-19: The Mediation Effect of Media Vicarious Traumatization, International Journal of Environmental Research and Public Health, 17, 4720, 1-16. [DOI:10.3390/ijerph17134720]
مختاری، پریسا؛ معزی، بهناز و منتظری، علی (1399). ویروس کرونا و مواجهه بیش‌ازحد اطلاعاتی. پایش (نشریهٔ پژوهشکده علوم بهداشتی جهاد دانشگاهی)، 19(3)، 349-353.
Mourad, A., Srour, A., Harmanani, H., Jenainatiy, C., & Arafeh, M. (2020). Critical Impact of Social Networks Infodemic on Defeating Coronavirus COVID-19 Pandemic: Twitter-Based Study and Research Directions. Retrieved from: https://arxiv.org. [DOI:10.1109/TNSM.2020.3031034]
هوشنگی، حمید (1402، 17 آذر). هویت ملی نسبت به چند سال قبل تضعیف شده است. خبرگزاری جمهوری اسلامی، قابل‌دسترس در: https://www.irna.ir/news.
UNESCO (2020). "The brief as part of the UNESCO series "World Trends in Freedom of Expression and Media Development".
معیدفر، سعید (1399). کرونا، فرصتی برای برساخت مسئله اجتماعی، در کرونا و جامعه ایران؛ سویه‌های فرهنگی و اجتماعی، پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات.
Wu T., Jia X., Shi H., Niu J., Yin X., Xie J., et al. (2021). Prevalence of mental health problems during the COVID-19 pandemic: a systematic review and meta-analysis. J. Affect. Disord. 281, 91-98. [DOI:10.1016/j.jad.2020.11.117]
نوروزی، فیض‌الله؛ عباسی اسفجیر، علی‌اصغر و بسمل، معصومه (1391). پیوندهای اجتماعی: مطالعه تطبیقی بررسی انواع ساختار شبکه زنان با شوهرانشان در شهر بابل، فصلنامه مطالعات جامعه‌شناختی جوانان، 3(8)، 164-145.
Zandifar, A., & Badrfam, R. (2020). Iranian mental health during the COVID-19 epidemic. Asian journal of psychiatry, 51, 101990. [DOI:10.1016/j.ajp.2020.101990]
نیکبخت‌نصرآبادی، علیرضا؛ غیاثوندیان، شهرزاد و مدنی، حسین (1399). نقش رسانه‌های جمعی و شبکه‌های اجتماعی در روشنگری، کاهش یا افزایش نگرانی و ترس بیماران از بیماری‌شان، نشریه مراقبت سرطان، 1(3)، 47-46.
Zhang F, Shang Z, Ma H, Jia Y, Sun L, Guo X, et al. (2020). High risk of infection caused posttraumatic stress symptoms in individuals with poor sleep quality: A study on influence of coronavirus disease (COVID-19) in China. medRxiv. [DOI:10.1101/2020.03.22.20034504]
هلد، دیوید (1399) شکل‌گیری دولت مدرن، در درآمدی بر فهم جامعه مدرن، ترجمه: عباس مخبر، تهران، انتشارات آگاه.
Zhong BL, Luo W, Li HM, Zhang QQ, Liu XG, Li WT, et al. (2020). Knowledge, attitudes, and practices towards COVID-19 among Chinese residents during the rapid rise period of the COVID-19 outbreak: a quick online crosssectional survey. Int J Biol Sci 2020; 16(10):1745-1752. [DOI:10.7150/ijbs.45221]

  • تاریخ دریافت 18 خرداد 1405
  • تاریخ انتشار 18 خرداد 1405