فهم روایت افرادِ خواهانِ تغییر جنس از تغییر هویت جنسی

نویسندگان

1 دانشجوی کارشناسی ارشد، گروه مددکاری اجتماعی، دانشکدۀ علوم اجتماعی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران

2 دانشیار گروه مددکاری اجتماعی، دانشکدۀ علوم اجتماعی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران

3 استاد جامعه‌شناسی، گروه مطالعات زنان، دانشکدۀ علوم اجتماعی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران

چکیده
این پژوهش به دنبال فهم روایت‌های افراد خواهان تغییر جنس از تغییر هویت جنسی‌شان است. روایت رایج در خصوص مسئلۀ هویت جنسی این افراد، عمدتاً در چارچوب گفتمانی پزشک‌محور، آسیب‌شناسانه و فردی‌شده شکل گرفته است؛ گفتمانی که با شخصی‌سازی، این تجربه را به سطح اختلالات روانی و ناهنجاری‌های زیستی فرو می‌کاهد. در برابر این رویکرد تقلیل‌گرا، رویکرد روایتی که ازجمله دیدگاه‌های نوظهور و نقادانه در حوزۀ مداخلات مددکاری اجتماعی است، امکانی برای بازخوانی تجربۀ هویت‌یابی جنسی در بسترهای اجتماعی، فرهنگی و بیناذهنی فراهم می‌سازد. مطالعۀ حاضر با اتکا به تکنیک «تحلیل مضمون» و از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساخت‌یافته با نمونه‌گیری هدفمند و استراتژی گلوله‌برفی، به واکاوی روایت‌هایی پرداخته که افراد خواهان تغییر جنس از فرایند تغییر هویت جنسی خود بازگو می‌کنند. یافته‌ها نشان داد که چگونه این افراد از روایت‌های مذهبی و دینی فاصله گرفته و به‌تدریج در چارچوب گفتمان‌های پزشکی و روان‌شناختی بازتعریف می‌شوند. آن‌ها از هویت گناه‌کار به بیمار و سپس نابهنجارِ قابل‌درمان بازنمایی می‌شوند. درنهایت، مشارکت‌کنندگان با اتکا به قرائت‌هایی شبه‌روشنفکرانه و در تعامل با گفتمان‌های اجتماعی مسلط، تلاش می‌کنند تا کنش تغییر هویت جنسی خود را در قالب روایت‌هایی عقلانی، مشروع و مقبول بازنمایی کنند و روایات بازدارنده را پشت پا زنند.

کلیدواژه‌ها


Bradford Nova J. Bradford, G. Nicole Rider, Jory M. Catapla, Quinlyn J. Morrow, Dianne R. Berg, Katherinne G. Spencer & Jenifer K. McGuire (2018): Creating gender: thematic analysis of genderqueer narratives, International Journal Of Transgenderism, DOI:10.1018/15532739.2018.1474516, G. Nicole Rider, Jory M. Catapla, Quinlyn J. Morrow, Dianne R. Berg, Katherinne G. Spencer & Jenifer K. McGuire (2018): Creating gender: thematic analysis of genderqueer narratives, International Journal Of Transgenderism, DOI:10.1018/15532739.2018.1474516.
اسمارت، بری (1398). میشل فوکو (ترجمۀ لیلا جوافشانی و حسن چاوشیان). تهران: اختران.
Carr, A. (1998). Michael White's narrative therapy. Contemporary Family Therapy: An International Journal, 20(4), 485–503. https://doi.org/10.1023/A:1021680116584.
اصغری، مریم (1395). تحلیل جامعه‌شناختی هویت جنسیتی در افراد تغییر جنسیت‌داده. پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه بیرجند، بیرجند.
Jordan, Felicia (2020). Changing the Narrative for LGBTQ Adolesecents: A Literature Review and Call for Research into Narrative Therapy Improve Family Accept of LGBTQ Teens. Counseling and Family Therapy Scholarship Review, Volume 3 Issue 1 Article 6.
اکبری، یونس، حیدری، محمدتقی و ندرلو، ریحانه (1404). داغ ننگ سرطان: واکاوی فهم بیماران از انگ اجتماعی. فصلنامه مسائل اجتماعی ایران، 16(2)، 53 تا 86.
Joshua L. Boe, J. Maria Berudez, Kalene A. Sharstorm and Dawn R. Baldwin June2019Easing the Transition: A Critical Approach to Working with committed Couples Navigating Gender transition.
امامی، فاطمه و توسلی، افسانه (1398). بررسی سیطره جنسیت بر زندگی اجتماعی تبدیل‌خواهان جنسی. مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران، 8(1)، 173-145.
Hamann, Christopher C., "Trans enough: trans/gender identities and (mis)representation in social work" (2014). Masters Thesis, Smith College, Northampton, MA. https://scholarworks.smith.edu/theses/799.
بر، ویوین (1395). برساخت‌گرایی اجتماعی (ترجمۀ اشکان صالحی). تهران: نی.
Yarhouse, Mark A. (2008). Narrative Sexual Identity Therapy. The American Journal of family Therapy, 36: 196- 210, 2008.
پین، مارتین (1395). روایت درمانی جهت آشنایی متخصصان مشاوره و روان‌درمانی (ترجمۀ مریم اسماعیلی‌نسب و حلیمه پناهی). تهران: رشد.
Piper, J., & Mannino, M. (2008). Identity formation for transsexual individuals in transition: A narrative family therapy model. Journal of GLBT Family Studies, 4,75 93.
پین، مالکوم (1390). نظریه نوین مددکاری اجتماعی (ترجمۀ طلعت الله‌یاری و اکبر بخشی‌نیا). تهران: دانژه.
Klassen-Boldin, S. (2018). A Narrative Approach ti helping Families and Their Children Who identity as Transgender or Gender Nonconfirming. Collrge of Education Faculty Research and Publications. 534.
جنکینز، ریچارد (1396). هویت اجتماعی (ترجمۀ نازنین میرزابیگی). تهران: آگاه.
Shelton, J. (2019). The Trans Person is not the Problem: Brave Spaces and Structural Competence as Eduative Tools for trans Justice in Social Work. The Journal of Sociology & Social Welfare.
جواهری، فاطمه و حسین‌زاده مرتضی (1390). پیامدهای اجتماعی اختلال هویت جنسی: سرمایه اجتماعی و کیفیت زندگی تغییر جنس‌خواهان در ایران. مجلۀ مطالعات اجتماعی ایران. 5(3)، 3-22.
Soltani Gerd Faramarzi, M., Moradkhani, H., & Esmaeilzadeh, A. A. (2025). The discursive representation of the addict subject in post-revolutionary Iranian cinema. Iranian Social Issues Journal, 15(4), 47–91.
دانافر، عباسعلی و دیگران (1396). اختلال هویت جنسیتی و عوامل اجتماعی مؤثر بر آن در بین افراد رجوع‌کننده به مراکز سازمان بهزیستی کشور طی سال‌های 1394-1392. ماهنامۀ دانشکده بهداشت یزد، 16(2)، 75-87.
Stryker, Susan (2008). Transgender History. Published by Seal Press a member of the Perseus Books Group 1700 Fourth Street Berkeley, CA 94710
دورکیم، امیل (1400). قواعد روش جامعه‌شناسی (ترجمۀ هوشنگ نایبی). تهران: آگاه.
Akbari, Y., Heidari, M., & Nadarloo, R. (2025). The stigma of cancer: Analyzing patients' understanding of social stigma. Iranian Social Issues Journal, *16*(2), 53–86. (in Persian)
ذکایی، محمدسعید (1399). هنر انجام پژوهش کیفی: از مسئله‌یابی تا نگارش. تهران: آگاه.
Asghari, Maryam. (2016). A sociological analysis of gender identity in transgender individuals [Master’s thesis, University of Birjand, Faculty of Literature and Humanities]. (in Persian)
ذکایی، محمدسعید (1381). نظریه و روش در تحقیقات کیفی. فصلنامۀ علوم اجتماعی، 9(17)، 41-69.
Ber, Vivian. (2016). Social constructionism (Ashkan Salehi, Trans.). Tehran: Ney Publishing. (in Persian)
رضایی، امید، صابری، سیدمهدی، شاه‌مرادی، حسین و ملک‌خسروی، غفار (1386). کارکرد خانواده در بیماران دچار اختلال هویت جنسی. مجله توان‌بخشی، 8، 58-63.
Compton, Brian R., & Galaway, Burt. (2013). Social work processes, Vol. 2 (Seyed Jala Sadrolsadat & Farhad Karimi, Trans.). Tehran: SAMT. (in Persian)
سلطانی‌گرد فرامرزی، مهدی، مرادخانی، همایون و اسماعیل‌زاده، علی‌اصغر. (1403). بازنمایی گفتمانی سوژۀ معتاد در سینمای ایران پساانقلاب. فصلنامۀ مسائل اجتماعی ایران، 15(4)، 91-47.
Danafar, Abbasali, Abedi, Mohammad, & Mohammadi, Mohammad. (2017). Gender identity disorder and its social causes among individuals referred to the Welfare Organization of Iran (2013–2015). Scientific Monthly Journal of Yazd School of Public Health, 16(2), No. 62. (in Persian)
سیدمن، استیون (1386). کشاکش آرا در جامعه‌شناسی (ترجمۀ هادی جلیلی). تهران: نی.
Durkheim, Emile. (2021). The rules of sociological method (Hossein Nayebi, Trans.). Tehran: Agah Publishing. (in Persian)
علوی، کاوه و دیگران (1393). گرایش جنسی در افراد مبتلابه اختلال هویت جنسی. مجلۀ روان‌پزشکی و روانشناسی بالینی ایران، 20(1)، 43-49.
Emami, Fatemeh, & Tavasoli, Afsaneh. (2019). The dominance of gender over social life of transgender individuals. Social Studies and Research in Iran, 8(1), 145–173. (in Persian)
فروم، اریک (1404). انسان برای خویشتن (ترجمۀ اکبر تبریزی). تهران: بهجت.
Fromm, Erich. (2025). Man for himself (A. Tabrizi, Trans.). Tehran: Behjat Publishing. (Original work published 1947). (in Persian)
فروم، اریک (1395). جامعه سالم (ترجمۀ اکبر تبریزی). تهران: مروارید.
Fromm, Erich. (2016). The sane society (Akbar Tabrizi, Trans.). Tehran: Morvarid. (in Persian)
فروم، اریک (1398). گریز از آزادی (ترجمۀ عزت ا... فولادوند). تهران: مروارید.
Fromm, Erich. (2019). Escape from freedom (Ezzatollah Fooladvand, Trans.). Tehran: Morvarid. (in Persian)
کیت، نش (1379). جامعه‌شناسی سیاسی معاصر: جهانی‌شدن، سیاست، قدرت (ترجمۀ محمد دلفروز). تهران: کویر.
Hashemianfar, S. A., & Heidari, S. (2025). The problematics of gender identity in the social interactions of transgender people in Tehran. Iranian Social Issues Journal, *16*(2), 267–300. (in Persian)
مشایخی، عادل (1395). تبارشناسی خاکستری است؛ تأملاتی درباره روش فوکو. تهران: ناهید.
Javaheri, Fatemeh, & Hosseinzadeh, Morteza. (2011). Social consequences of gender identity disorder: Social capital and quality of life among transgender individuals in Iran. Iranian Journal of Social Studies, 5(3), Autumn 2011. (in Persian)
مهاجرانی، سیده مهشاد و حیدری، آرش (1399). کهریزک برون درون تهران. تهران: خرد سرخ.
Jenkins, Richard. (2017). Social identity (Nazanin Mirzabeigi, Trans.). Tehran: Agah Publishing. (in Persian)
مدیگان، استیون (1396). روایت‌درمانی (نظریه، روش‌ها و درمان) (ترجمۀ امیرحسام خواجه و امیرعلی امیری). تهران: دانژه.
Kate, Nash. (2000). Contemporary political sociology: Globalization, politics, power (Mohammad Delfrouz, Trans.). Tehran: Kavir Publishing. (in Persian)
مرشدی، زهره (1399). طراحی مدل مداخله‌ای مددکاری اجتماعی در کار با افراد خواهان تطبیق جنسیت. پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران.
Madigan, Stephen. (2017). Narrative therapy: Theory, methods, and therapy (Amir Hossein Khajeh & Amir Ali Amiri, Trans.). Tehran: Danjeh. (in Persian)
میر، فردریک دبیلو (1399). روایت و کنش جمعی؛ چرا فراخوان‌های اجتماعی و سیاسی به داستان نیاز دارند (ترجمۀ الهام شوشتری‌زاده). تهران: اطراف.
Mashayekhi, Adel. (2016). Grey genealogy is: Reflections on Foucault’s method. Tehran: Nahid Publishing. (in Persian)
میلر، پیتر (1401). سوژه، استیلا و قدرت در نگاه هورکهایمر، مارکوزه، هابرماس و فوکو (ترجمۀ نیکو سرخوش و افشین جهاندیده). تهران: نی.
Miller, P. (2022). The subject, domination, and power in the thought of Horkheimer, Marcuse, Habermas, and Foucault (Sarkhosh, N., & Jahandideh, A., Trans.). Tehran: Ney Publishing. (in Persian)
نوریان، ناهید و دیگران (1387). بررسی اختلالات شخصیت و ویژگی‌های شخصیتی مردان مبتلابه اختلال هویت جنسی. ویژه‌نامه توان‌بخشی در بیماری‌ها و اختلالات روانی، 9(1)، 55-60.
Mayer, Frederick W. (2020). Narrative and collective action: Why social and political appeals need stories (Elham Shoushtari Zadeh, Trans.). Tehran: Atraf Publishing. (in Persian)
والش، جوزف (1397)، نظریه مددکاری اجتماعی در عمل (ترجمۀ فریده همتی). تهران: سمت.
Morshedi, Zahra. (2020). Designing an intervention model of social work with transgender individuals [Master’s thesis, Allameh Tabataba'i University, Faculty of Social Sciences]. (in Persian)
هاشمیان‌فر، سید علی و حیدری، سحر (1404). مسئله‌مندی هویت جنسی در تعاملات اجتماعی افراد تراجنسیتی در شهر تهران. فصلنامۀ مسائل اجتماعی ایران، 16(2)، 307-267.
Mohajerani, Seyed Mohammad, & Heydari, Arash. (2020). Kahrizak: Inside-outside Tehran. Tehran: Kherad-e-Sorkh Publishing. (in Persian)
Bradford Nova J. Bradford, G. Nicole Rider, Jory M. Catapla, Quinlyn J. Morrow, Dianne R. Berg, Katherinne G. Spencer & Jenifer K. McGuire (2018): Creating gender: thematic analysis of genderqueer narratives, International Journal Of Transgenderism, DOI:10.1018/15532739.2018.1474516, G. Nicole Rider, Jory M. Catapla, Quinlyn J. Morrow, Dianne R. Berg, Katherinne G. Spencer & Jenifer K. McGuire (2018): Creating gender: thematic analysis of genderqueer narratives, International Journal Of Transgenderism, DOI:10.1018/15532739.2018.1474516.
Nourian, Nahid, & Faraji, Saeed. (2008). Personality disorders and traits among men with gender identity disorder. Rehabilitation in Mental Illnesses and Disorders, 9(1), No. 33. (in Persian)
Carr, A. (1998). Michael White's narrative therapy. Contemporary Family Therapy: An International Journal, 20(4), 485–503. https://doi.org/10.1023/A:1021680116584.
Payne, Malcolm. (2011). Modern social work theory (Talat Allahyari & Akbar Bakhshi Nia, Trans.). Tehran: Danjeh. (in Persian)
Jordan, Felicia (2020). Changing the Narrative for LGBTQ Adolesecents: A Literature Review and Call for Research into Narrative Therapy Improve Family Accept of LGBTQ Teens. Counseling and Family Therapy Scholarship Review, Volume 3 Issue 1 Article 6.
Payne, Malcolm. (2016). Narrative therapy: An introduction for counselors and psychotherapists (Mariam Esmaeili Nasab & Halimeh Panahi, Trans.). Tehran: Roshd Publishing. (in Persian)
Joshua L. Boe, J. Maria Berudez, Kalene A. Sharstorm and Dawn R. Baldwin June2019Easing the Transition: A Critical Approach to Working with committed Couples Navigating Gender transition.
Rezaei O, Saberi S M, Shahmoradi H, Malek-Khosravi G. Family Functioning in Patients with Gender Identity Disorder. jrehab 2007; 8:58-63 URL: http://rehabilitationj.uswr.ac.ir/article-1-131-fa.html (in Persian)
Hamann, Christopher C., "Trans enough: trans/gender identities and (mis)representation in social work" (2014). Masters Thesis, Smith College, Northampton, MA. https://scholarworks.smith.edu/theses/799.
Yarhouse, Mark A. (2008). Narrative Sexual Identity Therapy. The American Journal of family Therapy, 36: 196- 210, 2008.
Seidman, Steven. (2007). Contested knowledge: Social theory today (Hadi Jalili, Trans.). Tehran: Ney Publishing. (in Persian)
Piper, J., & Mannino, M. (2008). Identity formation for transsexual individuals in transition: A narrative family therapy model. Journal of GLBT Family Studies, 4,75 93.
Smart, Barry. (2019). Michel Foucault (Leila Javāfshāni & Hassan Chāvoshian, Trans.). Tehran: Akhtaran Publishing. (in Persian)
Klassen-Boldin, S. (2018). A Narrative Approach ti helping Families and Their Children Who identity as Transgender or Gender Nonconfirming. Collrge of Education Faculty Research and Publications. 534.
Walsh, Joseph. (2018). Theories for direct social work practice (Frideh Hemmati, Trans.). Tehran: SAMT. (in Persian)
Zokaei, Mohammad Saeed. (2020). The art of qualitative research: From problem-finding to writing. Agah Publishing. (in Persian)
Shelton, J. (2019). The Trans Person is not the Problem: Brave Spaces and Structural Competence as Eduative Tools for trans Justice in Social Work. The Journal of Sociology & Social Welfare.
Zokaei, Mohammad Saaid. (2002). Theory and method in qualitative research. Social Sciences Quarterly, 9(17), 41–69. (in Persian)
Soltani Gerd Faramarzi, M., Moradkhani, H., & Esmaeilzadeh, A. A. (2025). The discursive representation of the addict subject in post-revolutionary Iranian cinema. Iranian Social Issues Journal, 15(4), 47–91.
Stryker, Susan (2008). Transgender History. Published by Seal Press a member of the Perseus Books Group 1700 Fourth Street Berkeley, CA 94710
دوره 16، شماره 3 - شماره پیاپی 42
تابستان 1404
صفحه 241-278

  • تاریخ دریافت 18 خرداد 1405
  • تاریخ انتشار 18 خرداد 1405