نویسندگان گرامی، با توجه به انتقال به سامانۀ جدید نشریات، لازم است برای ورود به سامانه نسبت به دریافت رمز عبور اقدام نمایید. لطفاً با مراجعه به منوی ورود به سامانه و انتخاب گزینۀ «فراموشی رمز عبور» (Forgot Password)، اقدام به تنظیم مجدد رمز خود کنید.

مطالعۀ انتقادی سازمان‌های مردم‌نهاد فعال در حوزۀ توانمندسازی در دو دهۀ گذشته در شهر تهران

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری جامعه‌شناسی، گروه علوم اجتماعی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه گیلان، گیلان، ایران

2 دانشیار جامعه‌شناسی، گروه جامعه‌شناسی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه تهران، تهران، ایران

3 استادیار جامعه‌شناسی، گروه جامعه‌شناسی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه تهران، تهران، ایران

چکیده
مسئلۀ اصلی این پژوهش، پیگیری موضوع توانمندسازی در سازمان‌های مردم‌نهاد در شهر تهران است. هدف پژوهش آن است که چهار بُعد اقتصادی، روان‌شناختی، اجتماعی و سیاسیِ توانمندسازی در میان سازمان‌های مردم‌نهاد شناسایی و دسته‌بندی شود. به‌عنوان فن جمع‌آوری داده‌ها، در این پژوهش از مصاحبۀ عمیق نیمه‌ساختاریافته استفاده شده و با مسئولانِ ۱۳ سازمان مردم‌نهاد شهر تهران که در حوزۀ توانمندسازی فعالیت کرده‌اند، ۱۸ مصاحبۀ عمیق صورت گرفته است. همچنین، برای تحلیل داده‌ها از تحلیل مضمون سود بُرده شده است. یافته‌های این پژوهش نشان‌دهندۀ آن است که فعالیتی که به نام توانمندسازی در این سازمان‌ها به انجام می‌رسد، معمولاً اقتصادی و محدود به مهارت‌آموزی‌های سطح پایین و ارائۀ نیروی کار ارزان به بازار است. توانمندسازی در سطوح دیگر، یعنی توانمندسازی اجتماعی و سیاسی به معنای مطالبه‌گری و کنشگری چندان مورد توجه این سازمان‌ها قرار نگرفته است. بیشترِ سازمان‌های موردبررسی حتی در صورت مطالبه‌گری، مطالبات محدودی در سطح رفع نیازهای خود داشته‌اند. با گسترش رویکردهای فردمحور و گسترش پروژه‌های خودیاری و البته برخی مانع‌آفرینی‌ها، این سازمان‌ها کم‌وبیش دست از فعالیت‌های ساختاری کشیده و تلاش دارند به نیازهای آنی مددجویان و همچنین آموزش مهارت به آن‌ها جهت ورود ناقص به بازار بپردازند و کنش، انتقاد و مطالبه‌گری را در ارتباط با نهادهای بالادستی و سیاست‌گذاری و قانون‌گذاری به انجام نرسانند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله English

A Critical Study of Non-Governmental Organizations Active in the Field of Empowerment in the Last Two Decades in Tehran

نویسندگان English

Melika Moghaddam 1
Yousef Abazari 2
Nooh Monavvary 3
1 Phd Student of Sociology, Department of Sociology, Faculty of Literature and Humanities, University of Guilan, Rasht, Iran
2 Associate Professor of Sociology, Department of Sociology, Faculty of Social Sciences, University of Tehran, Tehran, Iran
3 Assistant Professor of Sociology, Department of Sociology, Faculty of Social Sciences, University of Tehran, Tehran, Iran
چکیده English

The main problem of this research is to pursue the issue of empowerment in non-governmental organizations in Tehran. The purpose of the research is to identify and categorize the four dimensions of empowerment, i.e. economic, psychological, social, and political among NGOsIn this research, in-depth semi-structured interview was used as a data collection technique, and 18 in-depth interviews were conducted with the officials of 13 non-governmental organizations in Tehran, who were active in the field of empowerment. Also, thematic analysis has been used to analyze the data. The findings of this research show that the activity that is carried out in the name of empowerment in these organizations is usually economic and limited to low-level skills training and providing cheap labor to the market, and social and political empowerment, in the sense of demanding and acting, is of little concern to these organizations. Organizations have not been placed. Most of the investigated organizations, even in the case of making demands, had limited demands at the level of meeting their needsWith the expansion of individual-oriented approaches and the expansion of self-help projects and of course some obstacles, these organizations have more or less given up on structured activities and are trying to address the immediate needs of clients and also train them in skills to enter the market incompletely and not to act, criticize, and make demands in relation to upper institutions and policymaking and legislation.

کلیدواژه‌ها English

Demanding
Non-Governmental Organizations
Neoliberalism
Charity
Self-help
اباذری، یوسف (1400). بنیادگرایی بازار. تهران: دانشگاه تهران.
اصلانی، شهنار، همتی، رضا و حبیبپورگتابی، کرم (1402). مطالعۀ کیفی چالش‌های پاسخگویی سازمان‌های مردم‌نهاد (سمن‌ها) در برابر ذی‌نفعان بیرونی. مجله جامعه‌شناسی ایران، 24(4)، 197-169. https://doi.org/10.22034/jsi.2024.2018567.1690
اکرمی، صحرا (1397). جامعه مدنی و کودکان آسیب‌دیده. تهران: خرد سرخ.
آزادارمکی، تقی و صرامی، فاطمه (1397). مطالعه کارکردهای جامعه‌شناختی سازمان‌های غیردولتی فعال در حوزه درمان اعتیاد. فصلنامه علمی اعتیادپژوهی. ۱۲(۴۷)، 50-29. http://etiadpajohi.ir/article-1-1806-fa.html
آقارضایی، نادیا، محسنی، علی و الهی‌منش، محمدحسن (1397). جایگاه جامعه مدنی و کنشگران غیردولتی در سیاست‌گذاری عمومی ایران (مطالعه موردی دولت‌های هفتم و هشتم). رهیافت انقلاب اسلامی، 12(44)، 156-139. https://www.rahyaftjournal.ir/article_81267.html
بابایی، زهرا (1396). مطالعۀ جامعه‌شناختی رابطه سازمان‌های مردم‌نهاد و دولت. پایان‌نامه کارشناسی ارشد مطالعات توسعه اجتماعی، دانشگاه تهران.
باقری، معصومه، حسینی، محمدرضا و خوش‌کلام، نرگس (1401). واکاوی کیفی توانمندسازی زنان در کنترل آسیب‌های اجتماعی. مطالعات راهبردی زنان، 24(96)، 178-147. https://doi.org/10.22095/jwss.2022.300160.2767
بختیاری، امین (1397). بررسی جامعه‌شناختی تحولات خیریه‌های مذهبی در ایران از دهه 70 شمسی تا به کنون. پایان‌نامه کارشناسی ارشد دانش اجتماعی مسلمین، دانشگاه تهران.
پیری، صدیقه و صالح‌پور، نیوشا (1402). اقدامات فقرزدایانۀ سازمان‌های مردم‌نهاد و واقعیت زندگی فقرا. توسعه محلی (روستائی-شهری)، 15(1)، 135-152. https://doi.org/10.22059/jrd.2023.363202.668806
حبیبپورگتابی، کرم (1397). ارزیابی عملکرد سازمان‌های غیردولتی (سمن‌های) کشور در حوزۀ زنان و خانواده. مطالعات راهبردی زنان، 20(79)، 45-86. https://doi.org/10.22095/jwss.2019.142468.1699
حبیب‌پورگتابی، کرم (1398). الگوی رابطه بین دولت و سازمان‌های غیردولتی در سیاست‌گذاری اجتماعی ایران. جامعه‌شناسی نهادهای اجتماعی، 6(13)، 255-231. https://doi.org/10.22080/ssi.2019.15119.1516
حمایتخواه، مجتبی و رمضانی، ابوالفضل (1402). تحلیل فرآیند توانمندسازی مددجویان (از دیدگاه مددکاران نهادهای حمایتی و خیریه‌ای مشهد). مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران، 12(2)، 348-331. https://doi.org/10.22059/jisr.2023.343269.1308
ذاکری، علیرضا (1397). دگردیسی هم‌بستگی اجتماعی در جامعه ایران: مطالعه موردی فعالیت‌های خیریه مرجعیت از دوره پهلوی اول تا پایان دولت دهم. رساله دکتری جامعه‌شناسی سیاسی، دانشگاه تربیت مدرس.
ذوالقدر، مالک و الهیاری، اصغر (1394). آسیب‌شناسی تأثیر سمن‌ها بر توسعۀ سیاسی ایران؛ با تأکید بر 1385 تا 1395. نشریه مطالعات منافع ملی، 1(2)، 73-53.
رازقی، نادر و لطفی، بهنام (1397). تحلیل جامعه‌شناختی چالش‌های بقا و پایداری سازمان‌های مردم‌نهادِ فعال در حوزه آسیب‌های اجتماعی؛ با تأکید بر رابطه آن‌ها با دولت. جامعه‌شناسی نهادهای اجتماعی، 5(11)، 128-97. https://doi.org/10.22080/ssi.2018.1910
ساروخانی، باقر (1385). روش‌های تحقیق در علوم اجتماعی. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
سعیدی، محمدرضا (1382). درآمدی بر مشارکت مردمی و سازمان‌های غیردولتی. تهران: سمت.
شیری، حامد، قادری، مهدی و کهنه‌پوشی، سحر (1402). مطالعه جامعه‌شناختی سمن‌های مریوان: از مطالبه‌گری و روشنگری تا سیاست هویت. جامعه‌شناسی نهادهای اجتماعی، 10(21)، 307-279. https://doi.org/10.22080/ssi.2023.25594.2122
ظفری‌نسب، مریم، گلزاری، زینب، نوریان، محمد و رضوی، سیدحسن (1402). شناسایی و تبیین ابعاد و مؤلفه‌های توانمندسازی زنان روستایی استان لرستان با استفاده از پژوهش روش‌های آمیخته. روستا و توسعه، 26(2)، 254-227. https://doi.org/10.30490/rvt.2023.359143.1467
عابدی جعفری، حسن، تسلیمی، محمدسعید، فقیهی، ابوالحسن و شیخ‌زاده، محمد (1390). روش تحلیل مضمون و شبکه مضامین، روشی ساده و کارآمد برای تبیین الگوهای موجود در داده‌های کیفی. اندیشه مدیریت راهبردی، 10، 198-151. https://doi.org/10.30497/smt.2011.163
عبداللهی، محسن و بشیری‌موسوی، مهشید (1394). نقش سازمان‌های جامعه مدنی در فقرزدایی. رفاه اجتماعی، ۱۵ (۵۹)، ۳۲-۷. http://refahj.uswr.ac.ir/article-1-2375-fa.html
عظیمی، میترا و ویسی، سیمین (1399). مطالعۀ کیفی نوع‌شناسی و عقلانیت حاکم بر سازمان‌های مردم‌نهاد (مورد مطالعه: محله هرندی در تهران). برنامه‌ریزی رفاه و توسعه اجتماعی، 11(42)، 101-41. https://doi.org/10.22054/qjsd.2020.11922
عظیمی، نرگس، علی‌بیگی، امیرحسین و پاپ‌زن، عبدالحمید (1401). الگویی برای توانمندسازی زنان روستایی شهرستان کرمانشاه. روستا و توسعه، 25(4)، 86-67. https://doi/org/10.30490/rvt.2021.354399.1354
فلیک، اووه (1390). درآمدی بر تحقیق کیفی (هادی جلیلی،‌مترجم). تهران: نی.
قادرزاده، امید و کریمی، ایوب (1399). فعالیت در سازمان‌های مردم‌نهاد؛ برساخت شبکۀ ارتباطی جدید به‌مثابۀ جایگزین محدودیت‌های ساختاری: ارائۀ نظریه زمینه‌ای. مسائل اجتماعی ایران، ۱۱(۱)، ۲۳۲-۲۰۳. http://dx.doi.org/10.29252/jspi.11.1.203
قادرزاده، امید و فروغی، رحمت (1403). سازمان‌های غیردولتی و برساخت مسائل اجتماعی (مطالعۀ اتنوگرافیک سازمان‌های غیردولتی سردشت). مسائل اجتماعی ایران، ۱۵(۱)، ۱۵۲-۱۱۳. http://dx.doi.org/10.61186/jspi.15.1.113
لدویت، مارگارت (1397). نگرشی انتقادی به توسعه جماعتمحور (منیژه نجمعراقی، مترجم). تهران: نی.
محبوبی شریعت‌پناهی، نسیم‌السادات (1398). ارائه الگوی مشارکت سازمان‌های مردم‌نهاد در دسترسی زنان به حقوق اجتماعی در ایران. رساله دکتری رشته مطالعات زنان، دانشگاه تربیت مدرس.
محبوبی شریعت‌پناهی، نسیم‌السادات، افتخاری، عبدالرضا و فلاحتی، لیلا (1400). مطالعه رابطه عوامل مؤثر بر مشارکت سازمان‌های مردم‌نهاد در دسترسی زنان به شهروندی در ایران. فصلنامه مطالعات میان‌فرهنگی، 16(49)، 81-61. https://sanad.iau.ir/Journal/icsq/Article/1097733
محمدی، غلامحسن (1393). بررسی تطبیقی لیبرالیسم و نئولیبرالیسم و مارکسیسم و نئومارکسیسم در اقتصاد جهانی. نشریه راهبرد، 23(72)، 241-256. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.10283102.1393.23.3.6.6
نوذری، حمزه و اسکندری‌نژاد، علیرضا (1403). مسائل سازمان‌های خیریه در ارتباط با دولت و بازار. مسائل اجتماعی ایران، ۱۵(۲)، 299-269. http://dx.doi.org/10.61186/jspi.15.2.269
واعظی، طیبه و صادقی، محسن (1388). موانع تشکیل و کارآمدی سازمان‌های غیردولتی در ایران. پژوهش‌های حقوقی، 8(15)، 407-357. https://jlr.sdil.ac.ir/article_42050.html
ویسی، سیمین و عظیمی، میترا (1399). مطالعۀ جامعه‌شناسانۀ تحقق فضای همکاری در سازمان‌های مردم‌نهاد (مورد مطالعه: محلۀ هرندی تهران). مجله مطالعات اجتماعی ایران، 14(3)، 141-120. https://doi.org/10.22034/jss.2020.244231
Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77–101. https://doi.org/10.1191/1478088706qp063oa
Covin, J. G., & Miles, M. P. (1999). Corporate Entrepreneurship and the Pursuit of Competitive Advantage. Entrepreneurship Theory and Practice, 23(3), 47-63. https://doi.org/10.1177/104225879902300304
Filip, V. (2020). The third sector and the new development paradigms. Review of Economic Studies and Research Virgil Madgearu, 13(2), 67-85. https://www.ceeol.com/search/article-detail?id=951404
Friedmann, J. (1992). Empowerment: The politics of alternative development. John Wiley & Sons.
Xaba, T. (2015). From public–private partnerships to private–public stick ’em ups! NGOism, neoliberalism, and social development in post-apartheid South Africa. International Social Work, 58(2), 309-319. https://doi.org/10.1177/0020872813497385
Ismail, F., & Kamat, S. (2018). NGOs, Social Movements and the Neoliberal State: Incorporation, Reinvention, Critique. Critical Sociology, 44(4-5), 569-577. https://doi.org/10.1177/0896920517749804
Kamat, S. (2004). The Privatization of Public Interest: Theorizing NGO Discourse in a Neoliberal Era. Review of International Political Economy, 11(1), 155–176. http://www.jstor.org/stable/4177492
Karim, L. (2014). Analyzing Women’s Empowerment: Microfinance and Garment Labor in Bangladesh. The Fletcher Forum of World Affairs, 38(2), 153–166. http://www.jstor.org/stable/45289749
Khan, A. R., & Bibi, Z. (2011). Women's socio-economic empowerment through participatory approach: a critical assessment. Pakistan Economic and Social Review, 49(1), 133–148. http://www.jstor.org/stable/41762427
Kilby, P. (2010). NGOs in India: The challenges of women's empowerment and accountability (1st ed.). Routledge. https://doi.org/10.4324/9780203842720
Lim, A. (2022). Nonprofits as socially responsible actors: Neoliberalism, institutional structures, and empowerment in the United Nations Global Compact. Current Sociology, 70(3), 454-471. https://doi.org/10.1177/0011392120986216
Petras, J. (1997). Imperialism and NGOs in Latin America. Monthly review, 49(7), 10-27. https://doi.org/10.14452/MR-049-07-1997-11_2
Vanita, K. (2021, March 5). An overview of roles and functions of NGO in India - Corpbiz. Corpbiz. https://corpbiz.io/learning/roles-and-functions-of-ngo-in-india/
Mitchell, K., & Pallister-Wilkins, P. (Eds.). (2023). The Routledge International Handbook of Critical Philanthropy and Humanitarianism (1st ed.). Routledge.
Sarson, L. (2009). National interests and international consensus: The case for a human rights approach to Canadian foreign policy. University of Waterloo (Canada).

  • تاریخ دریافت 22 آبان 1403
  • تاریخ پذیرش 11 دی 1403
  • تاریخ اولین انتشار 11 دی 1403