از باورهای ذهنی مطلوب تا چالش‌های عملی شکل‌گیری تعاملات با فرزند: یک مطالعۀ زمینه‌ای در شهر یزد

نویسندگان

1 دکتری بررسی مسائل اجتماعی ایران، گروه جامعه‌شناسی، دانشکدۀ علوم اجتماعی، دانشگاه یزد، یزد، ایران

2 دانشیار گروه جامعه‌شناسی توسعه، دانشکدۀ علوم انسانی و اجتماعی، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران

3 دانشیار گروه جامعه‌شناسی، دانشکدۀ علوم اجتماعی، دانشگاه یزد، یزد، ایران

چکیده
ساختار خانواده، شیوههای تعاملات میان والدین با یکدیگر، سبکهای تربیتی و شکاف نسلی میان والدین و فرزندان، نقش مهمی در شکلگیری تعاملات بین اعضای خانواده و ایجاد فضایی اقتدارگرایانه یا دموکراتیک دارند. در این راستا، پژوهش حاضر به مطالعۀ چگونگی شکلگیری و وضعیت گفتوگو میان والدین و فرزندان در خانوادههای شهر یزد پرداخته است. بدینمنظور، از رویکرد کیفی و روش نظریۀ زمینهای استفاده شد و ضمن استفاده از نمونهگیری نظری با ۲۵ نفر از زوجین خانوادههای متعارف شهر یزد مصاحبههای عمیق به عمل آمد. دادههای گردآوریشده از طریق کدگذاریهای باز، محوری و گزینشی تحلیل شدند و درنهایت ۶۷ مقوله فرعی و ۱۶ مقوله اصلی شناسایی گردید. مقولۀ هسته پژوهش «شکاف نظر و عمل در گفتوگو با فرزند» بود که در قالب مدل پارادایمی و طرحوارۀ نظری ارائه شد. نتایج تحقیق نشاندهندۀ شکاف میان باورهای ذهنی والدین و چالشهای عملی در تعاملات آنها با فرزندان است که تأثیر مستقیم بر وضعیت گفتوگو در خانواده دارد. درواقع، علیرغم آنکه امروزه والدین به لحاظ ذهنی به برقراری تعاملات سازنده و گفتوگو با فرزندان خود معتقدند؛ اما در عمل به دلیل محدودیتهای زمانی، تکنولوژیهای ارتباطی، فرهنگ والدین و شکاف نسلی، در شکلگیری این تعاملات با مشکلاتی مواجه هستند.


کلیدواژه‌ها


اصل‌دهقان، فاطمه، رضائیان‌فرجی، حمید و حسینیان، سیمین (1397). نقش انعطاف‌پذیری خانواده و تمایزیافتگی مادران در خودکارآمدی نوجوانان. فصلنامۀ فرهنگی تربیتی زنان و خانواده، 13(45)، 73-55.
Aloia L.S. (2020). Parent–child relationship satisfaction: The influence of family communication orientations and relational maintenance behaviors. The Family Journal, 28(1), 83-89.
آزادارمکی، تقی (1395). تغییرات، چالش‌ها و آینده خانواده ایرانی. تهران: تیسا.
Elias, N., Lemish, D., & Rovner-Lev, G. (2021). Food for Thought: Parent-Child Face-to-Face Communication and Mobile Phone Use in Eaterie. Journal of Family Communication, 21(4), 272–286.
باقی‌نصرآبادی، علی (1387). جامعه‌شناسی خانواده. تهران: دانشگاه جامع علمی و کاربردی.
Hall, E.D., Shebib, S.J., & Scharp, K.M. (2021). The Mediating Role of Helicopter Parenting in the Relationship between Family Communication Patterns and Resilience in First-semester College Students. Journal of Family Communication, 21(1), 34-45.
برادشاو، جان (1386). خانواده، تحلیل سیستمی خانواده (مهدی قراچه‌داغی، مترجم). تهران: لیوسا.
Koerner, A. F. & Fitzpatrick M.A. (1997). Family type and conflict: The impact of conversation orientation and conformity orientation on conflict in the family, Communication Studies, 48(1), 59-78.
پژوهشکده مطالعات فرهنگی و ارتباطات (پمفا) (1401، 25 خرداد). نبود دیالوگ بین نسلی گریبان خانواده را گرفته است. https://www.ihcs.ac.ir/communication/fa/news/22601
Koerner, A. F., & Fitzpatrick, M. A. (2006). Family Communication Patterns Theory: A Social Cognitive Approach. In D. O. Braithwaite & L. A. Baxter (Eds.), Engaging theories in family communication: Multiple perspectives (pp. 50–65). Thousand Oaks, CA: Sage.
چیل، دیوید (1388). خانواده‌ها در دنیای امروز (محمدمهدی لبیبی، مترجم). تهران: نقد افکار.
Lincoln, Y. S., & Guba, E. G. (1985). Naturalism inquiry, Newbury Park, CA: Sage.
حریری، نجلا (1385). اصول و روش‌های پژوهش کیفی. تهران: واحد علوم و تحقیقات دانشگاه آزاد اسلامی.
Mauthner, N., & Doucet, A. (2003). Reflexive Accounts and Accounts of Reflexivity in Qualitative Data Analysis, Sociology, 37(3), 413-431. Sociology, 37(3), 413-431.
خانیکی، هادی (1383). گفت‌وگو؛ از مفهوم زبانی تا معنای جهانی. مجلۀ جامعه‌شناسی ایران، 5(1)، 113-90.
Miller-Day, M. (2017). Family Communication. In Jon Nussbaum (Ed.), Oxford Research Encyclopedia of Communication. New York: Oxford University Press.
ساروخانی، باقر و دودمان، لیلا (1389). ساختار قدرت در خانواده و تأثیر آن بر مشارکت اجتماعی. جامعه‌شناسی مطالعات جوانان، 1(1)، 129-105.
Scharp, k.m., & Thomas, L.J. (2018). Making Meaning of the Parent–Child Relationship: A Dialogic Analysis of Parent-Initiated Estrangement Narratives, Journal of Family Communication, 18(4), 302-316.
ساروخانی، باقر، نظری، فهیمه و وثوقی، منصور (1396). نقش اعتماد اجتماعی بر ارتباطات انسانی در خانواده با تأکید بر خانواده‌های شهر تهران در سال 1395-1393. مطالعات جامعه‌شناختی شهری، 7(23)، 30-1.
Singh, R., & Nayak, J.K. (2016). Parent-adolescent conflict and choice of conflict resolution strategy: Familial holiday planning, International Journal of Conflict Management, 27(1), 88-115.
ستوده، هدایت‌اله و بهاری، سیف‌اله (1386). آسیب‌شناسی خانواده. تهران: ندای آریانا.
Vanassche, S., Sodermans, A. K., Matthijs, K., Swicegood, G. (2014). The Effect of family types, Family Relationships and Parental Role Models on Delinquency and Alcohol use Among Flemish Adolescents. Journal of Child and Family Studies, 23(1), 128-143.
سفیری، خدیجه و شایسته، سولماز (1394). بررسی رابطه سرمایه اجتماعی خانواده با سلامت اجتماعی جوانان. فصلنامۀ مددکاری اجتماعی، 4(3)، 17- 5.
Visser, M., Overbeek M. M., De Schipper, J. C., Schoemaker, K., Lamers-Winkelman, F. & Finkenauer, C. (2016). Mother–child emotion dialogues in families exposed to interparental violence. Journal of Child Custody, 13(2-3), 178-198.
شفیع‌آبادی، عبدالله، نوابی‌نژاد، شکوه، فلسفی‌نژاد، محمدرضا و نجفلوی، فاطمه (1390). مقایسه الگوی تعاملات خانواده‌های دارای عضو وابسته به مواد و عادی و ارائه راهبردهای مداخله‌ای. فصلنامۀ مشاوره و روان‌درمانی خانواده، 1(3)، 283- 264.
Abbasi shavazi, m.j., & Askari nadoushan, A. (2008). Development ideals and family attitudes in Iran (a case study of the city of Yazd). Namehye Olume Ejtemai, 16(34), 49-72.
شهرکی‌ثانوی، فریبا، نویدیان، علی، انصاری‌مقدم، علیرضا و فرجی‌شوی، مهدی (1390). بررسی رابطه الگوهای ارتباطی خانواده بر کیفیت زندگی نوجوانان. فصلنامه مشاوره و روان‌درمانی خانواده، 1(1)، 114- 101.
Asl Dehqan, F., Rezaeian Faraji, H & Hosseinian, S. (2019). The Role of Family Flexibility and Maternal Self-Differentiation in Adolescents’ Self-Efficacy. Journal of the Woman and Families Cultural-Educational, 13(45), 55-73.
صادقی، مرسده (1391). کتاب کوچک گفت‌وگو. تهران: مؤسسۀ فرهنگی تحقیقاتی امام موسی صدر.
Azadarmaki, T. (2016). Changes, Challenges and the Future of the Iranian Family, Tehran: Teesa Publication.
صیادی، پری و عطایی، پری (1396). تحلیل جامعه‌شناختی تأثیر استفاده از اینترنت بر روابط افراد در خانواده (مورد مطالعه: شهر اصفهان). فصلنامۀ علوم اجتماعی دانشگاه آزاد اسلامی واحد شوشتر، 11(2)، 342-313.
Baghi Nasrabadi, A. (1387). Sociology of Family.Tehran: University of Applied Sciences.
عباسی‌شوازی، محمدتقی، کرمی، فرشاد و عباسی‌آتشگاه، پروین (1400). تکنولوژی‌های نوین ارتباطی و خانواده: بررسی رابطه استفاده از رسانه‌های نوین و روابط والد-فرزندی در بین دانش‌آموزان دبیرستانی شهر شیراز. جامعه فرهنگ رسانه، 10(40)، 89-71.
Bradshaw, J. (2007). Family (Family Systems Analysis).Translated by Mahdi QaracheDaghi, Tehran: Liusa Publication.
عباس‌شوازی، محمدجلال و عسکری‌ندوشن، عباس (1387). آرمان‌گرایی در توسعه و نگرش‌های مرتبط با خانواده در ایران: مطالعه موردی در شهر یزد. نامۀ علوم اجتماعی، 16(34): 49-72.
Cheal, D. (2009). Families in today's world. Translated by Mohamad mehdi labibi, Tehran: Afkar publication.
غفوری‌زارچ، محمدرضا (1400). اثربخشی آموزش برقراری ارتباط کلامی به والدین بر کاهش تعارضات و بهبود رابطه مادر-دختر در دانش‌آموزان دختر مقطع متوسطه اول، پایه‌های هفتم و هشتم شهر یزد. فصلنامۀ خانواده و پژوهش، 18(3)، 24-11.
Faridizad, F., Heidari, M.R., & Neyestani, M.R. (2020).A Study of the Relationship between Dialog-Centeredness in the Family and Autonomy of Children and its Educational Explanation. Journal of the Women and Families Cultural-Educational, 14(49), 7-23.
فریدی‌زاد، فروزش، حیدری، محمدرضا و نیستانی، محمدرضا (1398). بررسی رابطه گفت‌وگومحوری در خانواده با خودگردانی فرزندان و تبیین تربیتی آن. فصلنامۀ علمی فرهنگی- تربیتی زنان و خانواده، 14(49)، 23- 7.
Ghafoori Zarch M R. (2021). The Effectiveness of Parent Verbal Communication Training in Reducing Conflicts and Improving Mother-Daughter Relationships among Seventh and Eighth Grade High School Girls in Yazd. Quarterly Journal of Family and Research, 18(3), 11-24.
گیدنز، آنتونی (1386). راه سوم بازسازی سوسیال‌دموکراسی (منوچهر صبوری کاشانی، مترجم). تهران: شیرازه.
Giddens, A. (2007). The Third Way. The Renewal of Social Democracy. Translated by Manouchehr Sabouri Kashani, Tehran: Shiraze Publication.
مهدی‌نژاد‌قوشچی، رحمان و اسدپور، اسماعیل (1397). شناسایی شاخص‌های گفت‌وگوی مؤثر زوجین: مطالعه‌ای پدیدار شناختی. فصلنامۀ فرهنگی تربیتی زنان و خانواده، 13(44)، 88- 67.
Hariri, N. (2006). Principles and methods of qualitative research, Tehran: Islamic Azad University.
نیستانی، محمدرضا (1398). اصول و مبانی دیالوگ. اصفهان: یار مانا.
Institute for Cultural Studies and Communication. (2022). Lack of intergenerational dialogue has effected the family. Available at: https://www.ihcs.ac.ir/communication/fa/news/22601.
نیومن، ویلیام لاورنس (1393). روش‌های پژوهش اجتماعی؛ رویکردهای کمی و کیفی (ابوالحسن فقیهی و عسل آغاز، مترجمین). ویرایش جدید. تهران: ترمه با همکاری انجمن علوم مدیریت ایران.
Khaniki, H. (2004). Dialogue, From Linguistic Connotation to Global Meaning. Iranian Journal Linguistic Connotation to Global Meaning, 5(1), 90-113.
Aloia L.S. (2020). Parent–child relationship satisfaction: The influence of family communication orientations and relational maintenance behaviors. The Family Journal, 28(1), 83-89.
Mehdinezhad qoushchi, R. & Asadpour, E. (2019). Identification of the Indicators of Effective Communication between Couples: A Phenomenological Study. Women and Families Cultural-Educational, 13(44), 67-88.
Elias, N., Lemish, D., & Rovner-Lev, G. (2021). Food for Thought: Parent-Child Face-to-Face Communication and Mobile Phone Use in Eaterie. Journal of Family Communication, 21(4), 272–286.
Mohammad Taghi Abbasi shavazi, M.T., karami, F., & Abbasi-Atashgah, P. (2021). New Communication Technologies and Family: The study of the relationship between new media usage and parental-child relations among high school students in Shiraz city. Society Culture Media, 10(40), 71-89.
Hall, E.D., Shebib, S.J., & Scharp, K.M. (2021). The Mediating Role of Helicopter Parenting in the Relationship between Family Communication Patterns and Resilience in First-semester College Students. Journal of Family Communication, 21(1), 34-45.
Neuman, W.L. (2014). Social Research Methods Qualitative and Quantitative Approaches. Translated by Abolhasan Faghihi and Asal Aghaz, Tehran: Termeh Publication.
Koerner, A. F. & Fitzpatrick M.A. (1997). Family type and conflict: The impact of conversation orientation and conformity orientation on conflict in the family, Communication Studies, 48(1), 59-78.
Neyestani, M.R. (2011). Principls and Foundations of Dialogue: Way of Knowing and Educating. Isfahan: Yaremana.
Koerner, A. F., & Fitzpatrick, M. A. (2006). Family Communication Patterns Theory: A Social Cognitive Approach. In D. O. Braithwaite & L. A. Baxter (Eds.), Engaging theories in family communication: Multiple perspectives (pp. 50–65). Thousand Oaks, CA: Sage.
Sadeghi, M. (2012). Little Book of Dialogue.Tehran: Imam Musa Sadr Cultural & Research Institute.
Lincoln, Y. S., & Guba, E. G. (1985). Naturalism inquiry, Newbury Park, CA: Sage.
Safiri, Kh., & Shayesteh, S. (2015). Investigating the Relationship between Family Social Capital and Youth Social Health. Journal of Social Work, 4(3), 5-17.
Mauthner, N., & Doucet, A. (2003). Reflexive Accounts and Accounts of Reflexivity in Qualitative Data Analysis, Sociology, 37(3), 413-431. Sociology, 37(3), 413-431.
Sarokhani, B., Nazari, F., & Vosoughi, M. (2017). A Sociological study of the relationship between social trust and human communication, emphasizing families of Tehran city in the years 1393 to 1395. Urban Studies, 7(23), 1-30.
Miller-Day, M. (2017). Family Communication. In Jon Nussbaum (Ed.), Oxford Research Encyclopedia of Communication. New York: Oxford University Press.
Saroukhani, B. & Doodman, L. (2010). The Structure of Power in Family and its Effect on Social Participation. Sociological Studies of Youth, 1(1), 105-129.
Scharp, k.m., & Thomas, L.J. (2018). Making Meaning of the Parent–Child Relationship: A Dialogic Analysis of Parent-Initiated Estrangement Narratives, Journal of Family Communication, 18(4), 302-316.
Sayadi, P., & Ataee, P. (2017). Sociological Analysis of the Impact of Internet Use on Family Relationships. Journal of Social Sciences, Islamic Azad University of Shushtar, 11(2), 313-342.
Singh, R., & Nayak, J.K. (2016). Parent-adolescent conflict and choice of conflict resolution strategy: Familial holiday planning, International Journal of Conflict Management, 27(1), 88-115.
Shafiabadi, A., Navabinejad SH., Falsafinejad, M.R., & Najaflooy, F. (2012). Comparing interactions pattern in families with and without substance dependent member and providing appropriate interventionist strategies. Journal of Family Counseling and Psychotherapy, 1(3), 264-283.
Vanassche, S., Sodermans, A. K., Matthijs, K., Swicegood, G. (2014). The Effect of family types, Family Relationships and Parental Role Models on Delinquency and Alcohol use Among Flemish Adolescents. Journal of Child and Family Studies, 23(1), 128-143.
Shahraki sanavi, F., Navidian, A., Ansari moghadam, A., & Farajy shoy, M. (2011). The Relationship of Family Communication Patterns on Life Quality in Adolescents. Journal of Family Counseling and Psychotherapy, 1(1), 101-114.
Visser, M., Overbeek M. M., De Schipper, J. C., Schoemaker, K., Lamers-Winkelman, F. & Finkenauer, C. (2016). Mother–child emotion dialogues in families exposed to interparental violence. Journal of Child Custody, 13(2-3), 178-198.
Sotoudeh, H. & Bahari, S. (2007). Family pathology. Tehran: Nedaye Ariana. Masomeh.
دوره 15، شماره 3 - شماره پیاپی 38
تابستان 1403
صفحه 291-324

  • تاریخ دریافت 18 خرداد 1405
  • تاریخ انتشار 18 خرداد 1405