نویسندگان گرامی، با توجه به انتقال به سامانۀ جدید نشریات، لازم است برای ورود به سامانه نسبت به دریافت رمز عبور اقدام نمایید. لطفاً با مراجعه به منوی ورود به سامانه و انتخاب گزینۀ «فراموشی رمز عبور» (Forgot Password)، اقدام به تنظیم مجدد رمز خود کنید.

مسئلۀ نسل: نقدی بر مطالعات نسلی در ایران و سرگشتگی میان تداوم و تغییر در فرهنگ‌های نسلی

نویسنده

دانشیار مردم‌شناسی، گروه مطالعات فرهنگی، پژوهشگاه مطالعات فرهنگی، اجتماعی و تمدنی، تهران، ایران

چکیده
در سه دهۀ اخیر، مطالعات نسلی در ایران رشد چشمگیری داشته و به‌طور فزاینده‌ای به عنوان یک برنامۀ پژوهشی یا پارادایم مطالعاتی مطرح شده است. این پارادایم‌های پژوهشی از یک‌سو مسئله‌شناسی و روش‌شناسی‌های خاص خود را دارند و از سوی دیگر همان‌قدر که روشنی‌بخش ابعادی از واقعیت هستند، ابعادی را هم پنهان و نادیدنی می‌کنند. در این مقاله تلاش شده است با استفاده از روش فراتحلیل مطالعات موجود، به جمع‌بندی از این مطالعات با محوریت نقاط مغفول و مکتوم آن‌ها پرداخته شود تا مشخص گردد این مطالعات چه جنبه‌هایی از واقعیت را نادیده گرفته و به‌واسطۀ مفروضات پیشینی غیرعلمی، چه الگوهایی از تفسیر را بر واقعیت تحمیل کرده‌اند. یافته‌ها بیانگر آن بود که این مطالعات در پارادایم کلی سنتی-مدرن و مبتنی بر دغدغه‌های سیاسی پس از جنبش دوم خرداد ۱۳۷۶ شکل گرفته‌اند و تلاش کرده‌اند نسل‌ها را به گونۀ ایستا در دو سر طیف سنتی و مدرن قرار دهند و تفاوت‌ها، تعارض‌ها و شکاف‌های این دوگانه را برجسته کنند. برداشت ایستا از نسل‌ها و بی‌ توجهی به تنوع درونی آن‌ها هم بخشی از ماجراست. به همین سبب مطالعات نسلی مستلزم بازبینی اساسی هستند تا نَه‌تنها فهمی پویا و سیّال از نسل‌ها ارائه دهند، بلکه تنوع درونی هر نسل را نیز مدنظر قرار دهند. در این صورت، می‌توان تصویری خلاقانه و پویا از فرهنگ ایرانی ترسیم کرد.

کلیدواژه‌ها


آزادارمکی، تقی (1372). پارادایم و جامعه‌شناسی. نامۀ علوم اجتماعی، 3(0)، 52-29.
Abdollahian, Hamid (2002). Rationality and Reasoning; Dialogue between Generations and Men and Women. Women in Development and Politics, 1(3), 183-198.
آزادارمکی، تقی (۱۳۸۶). فرآیند تغییر نسلی، بررسی فراتحلیل در ایران. دوفصلنامۀ پژوهش جوانان، فرهنگ و جامعه (جوانان و مناسبات نسلی)، 1(1)، 68-41.
Afrasiabi, Mohammad Sadeq (2013). Studies on Social Networks and Youth Lifestyle. Tehran: Simay Shargh.
آزادارمکی، تقی (۱۳۸۹). جامعه‌شناسی ایران: جامعه‌شناسی مناسبات بین‌نسلی. تهران: علم.
Aghajari, Hashem (2004). “Geneartioanl Disconnection or Generational Continuity” Collection of Articles on Generational Breaks. Research Institute for Humanities and Social Studies, Jihad University.
آزادارمکی، تقی و غفاری، غلامرضا (۱۳۸۳). جامعه‌شناسی نسلی. مرکز مطالعات جوانان و مناسبات نسلی، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات اجتماعی جهاد دانشگاهی.
Ahmadi, Arman & Ehyayi, Pouyan (2011). Examining Generational Gap and Related Factors: High School Students in Sarab County. Cultural Research, 4(4), 1-27.
آزادارمکی، تقی و غیاثوند، احمد (۱۳۸۳). جامعه‌شناسی تغییرات فرهنگی در ایران. تهران: آن.
Ahmadi, Yaqoob & Hamid, Beita (2011). Measuring the Status of Generational Differences in Cultural and Social Objects: A Case Study of Kermanshah City. Applied Sociology, 22(2), 185-208.
آقاجری، هاشم (۱۳۸۳). «انقطاع نسل‌ها، انسداد نسل‌ها» در مجموعه مقالات گسست نسل‌ها. پژوهشکده علوم انسانی و اجتماعی جهاد دانشگاهی.
Ahmadi, Yaqoob & Hamid, Beita (2011). Measuring the Status of Generational Differences in Cultural and Social Objects. Applied Sociology, 22(2), 185-208.
ابراهیمی، قربانعلی (۱۳۹۲). درآمدی بر جامعه‌شناسی سبک زندگی جوانان. تهران: لویه.
Ahmadi, Yaqoob & Namaki, Azad (2013). Democratic Political Culture Among Iranian Generations: Secondary Analysis of Global Values Survey Data for Iran, Ethnicities, and Provinces. Applied Sociology, 22(3), 131-154.
احمدی، یعقوب و حامد، بیتا (1390). سنجش وضعیت تفاوت نسل‌ها در ابژه‌های فرهنگی، اجتماعی (مطالعه موردی شهر کرمانشاه). جامعه‌شناسی کاربردی، 22(2)، 208-185.
Ahmadi, Yaqoob (2009). The Status of Religiosity and Attitudes Toward the Future of Religion Among Generations: A Case Study of Sanandaj City. Journal of Cultural-Social Awareness, 1(1), 17-44.
احمدی، آرمان و احیایی، پویان (1390). بررسی شکاف نسلی و عوامل مرتبط با آن: دانش‌آموزان دوره متوسطه شهرستان سراب. جامعه‌پژوهی فرهنگی، 4(4)، 27-1.
Alikhani, Ali Akbar (2003). A Look at the Generation Gap Phenomenon, Tehran, Jihad Daneshgahi Humanities and Social Sciences Research Institute.
احمدی، یعقوب و بیتا، حامد (1390). سنجش وضعیت تفاوت نسل‌ها در ابژه‌های فرهنگی اجتماعی. جامعه‌شناسی کاربردی، 22(2)، 208-185.
Arjomandi, Hassan & Hasanpour, Mohsen (2013). Generational Gap and Social and Cultural Factors Affecting It Among Students of Islamic Azad University in Andimeshk. Quarterly Journal of Youth Sociological Studies, 4(11), 48-29.
احمدی، یعقوب (1388). وضعیت دین‌داری و نگرش به آینده دین در میان نسل‌ها: مطالعه موردی شهر سنندج. مجلۀ معرفت فرهنگی-اجتماعی، 1(1)، 44-17.
Azadarmaki, Taghi & Ghafari, Gholamreza (2004). Generational Sociology, Center for Youth Studies and Generational Relations, Tehran: Research Institute for Humanities and Social Studies, Jihad University.
احمدی، یعقوب و نمکی، آزاد (1392). فرهنگ سیاسی دموکراتیک در میان نسل‌های ایرانی: تحلیل ثانویه داده‌های پیمایش ارزش‌های جهانی برای ایران، اقوام و استان‌های آن. جامعه‌شناسی کاربردی، 22(3)،154-131.
AzadArmaki, Taghi & Ghayasvand, Ahmad (2004). Sociology of Cultural Changes in Iran; Tehran: Aan Publications.
ارجمندی، حسن و حسن‌پور، محسن (1392). شکاف نسلی و عوامل اجتماعی و فرهنگی مؤثر بر آن در بین دانشجویان دانشگاه آزاد اسلامی اندیمشک. فصلنامه مطالعات جامعه‌شناختی جوانان، 4(11)، 48-29.
Azadarmaki, Taghi (1993). Paradigm and Sociology. Journal of Social Sciences, 3(0), 29-52.
اسمیت، فیلیپ (۱۳۸۷). درآمدی بر نظریه فرهنگی (حسن پویان، مترجم). تهران: مرکز پژوهش‌های فرهنگی.
Azadarmaki, Taghi (2007). The Process of Generational Change: A Meta-Analysis in Iran. Biannual Journal of Youth Research, Culture and Society (Youth and Generational Relations), 1(1), 41-68.
افراسیابی، محمدصادق (۱۳۹۲). مطالعات شبکه‌های اجتماعی و سبک زندگی جوانان. تهران: سیمای شرق.
Azadarmaki, Taghi (2010). Sociology of Iran: Sociology of Intergenerational Relations. Tehran: Elm.
باقری، خسرو (1382). امکان و عوامل گسست نسل‌ها در نگاهی به پدیده گسست نسل‌ها: رویکرد فلسفی، جامعه‌شناختی، روانشناسی، سیاسی، تاریخی و ادبی. به اهتمام علی‌اکبر علیخانی، تهران: پژوهشکده علوم انسانی و اجتماعی جهاد دانشگاهی.
Bagheri, Khosrow (2003). "The Possibility and Factors of Generation Gap" in Looking at the Phenomenon of Generation Gap: Philosophical, Sociological, Psychological, Political, Historical and Literary Approaches, by Ali Akbar Alikhani, Research Institute of Humanities and Social Sciences, Jihad Daneshgahi
پناهی، محمدحسین و علویون، سیدهادی (۱۳۹۷). فاصله نسلی در ایران: فراتحلیل و نقد تحقیقات پیشین. مطالعات میان‌فرهنگی، 36(3)، 171-147.
Chitsaz, Mohammad Javad (2007). Recognizing the Concepts of Generation and Generation Gap; Youth. Culture and Society Research (Youth and Generational Relations), 1(1). 85-112.
پیمایش ارزش‌ها و نگرش‌های ملی جوانان (۱۳۹۲).‌ تهران: وزارت ورزش و جوانان.
Ebrahimi, Ghorbanali (2013). An Introduction to the Sociology of Youth Lifestyle. Tehran: Loya.
پیمایش جوانان و روابط خانوادگی و نسلی (۱۳۸۷). تهران: سازمان ملی جوانان.
Ezzati Larsari, Ebrahim & Ardabili, Leila (2009). Comparison of the Conceptual Metaphor of Child among Two Generations of Married Women in Tehran. Language and Linguistics, 15(30), 58-84.
تاجیک، محمدرضا (۱۳۸۱). جامعه ایرانی و شکاف میان نسل‌ها. راهبرد، 10(4)، 280-264.
Ganei Rad, Mohammad Amin, Maleki, Amir & Mohammadi, Zahra (2014). A Study of Cultural Transformation in Three Academic Generations (Case Study: Social Science Professors in Tehran Universities). Iranian Sociology, 15(1), 30-64.
توحیدلو، سمیه (۱۴۰۰). تغییر صورت‌بندی نسلی در جامعه ایرانی. مسائل اجتماعی ایران، 12(2)، 56-35.
Geertz, Clifford (2014). Interpretation of Cultures (Mohsen Salasi, Translator). Tehran: Sales.
توکلی، مهناز (۱۳۸۱). ارزش‌های مذهبی دو نسل دختران و مادران؛ شکاف یا پیوستگی. فرهنگ قومس، 6(19)، 112-65.
Gitti, Sogol & Jafari Roshan, Marjan (2018). Comparison of Irrational Beliefs, Communication Skills and Marital Adjustment in Three Generations of Tehrani Women. Education, Counseling and Psychotherapy (Excellence of Counseling and Psychotherapy), 7(28), 30-49.
چیت‌ساز، محمدجواد (۱۳۸۶). بازشناسی مفاهیم نسل و شکاف نسلی. دوفصلنامه پژوهش جوانان، فرهنگ و جامعه (جوان و مناسبات نسلی)، 1(1)، 112-85.
Kalaki, Hassan (2007). Comparing the Religious Values of Two New and Previous Generations in Iran. Quarterly Journal of Culture and Communication Studies, 9(2), 171-197.
ذکایی، محمدسعید (۱۳۸۶). جامعه‌شناسی جوانان ایران. تهران: آگاه.
Kalantari, Mitra & Abdolhossein Kalantari (2012). Religiosity in Different Generations (Case Study of Sari County). Journal of Social Studies and Research in Iran, 1(2), 173-200.
زواره، انسیه، شکربیگی، عالیه و آزادارمکی، تقی (1396). مطالعه جامعه‌شناختی تغییرات گفتمانی نسل‌های سه‌گانه خانواده ایرانی. مجله مطالعات اجتماعی ایران، 1(11)، 91-69.
Kowsari, Masoud (2008). Generations X, Y & Z and Cultural Policymaking in Iran. in Journal of Cultural Strategy, 3((3), 65-84.
سالزمن، فیلیپ کارل (۱۳۸۸). فهم فرهنگ (محمدامین کنعانی، مترجم). تهران: افکار.
Kush, Danny (2002). Definitions and Concepts of Culture (Fereydoun Vahida, Translator). Tehran: Soroush
سهراب‌زاده، مهران (1388). مقایسه ذهنیت نسلی و بین‌نسلی در نسل‌های دانشگاهی پس از انقلاب اسلامی. فصلنامه تحقیقات فرهنگی ایران، 2(4)، 294-263.
Lotfizadeh, Abbas, Zahedi, Mohammad Javad, & Golabi, Fatemeh (2018). Modernization of Women and Marital Intimacy (A Study of Three Generations of Tabriz Women). Social Studies and Research in Iran, 7(2), 227-253.
طاهری‌دمنه، محسن و یوسفی‌همدانی، الهام (1402). تحلیل ادراک کودکانِ نسل آلفا از مشاغل آینده و دلالت‌های آن. فصلنامه تحقیقات فرهنگی ایران، 16(2)، 66-39.
Maddapour, Mohammad (2003). “Forms of a Generational and Cultural Break” in Alikhani, Ali Akbar: A Look at the Phenomenon of Generational Break, Tehran, Jihad Daneshgah Humanities and Social Sciences Research Institute.
عبداللهیان، حمید (1381). عقلانیت و استدلال؛ گفتگو میان نسل‌ها و زنان و مردان. زن در توسعه و سیاست، 1(3)، 198-183.
Mazaheri Seif & Hamid Reza (2005). Definition of the Second Generation. Zamaneh, 4)31-32), 45-53.
عزتی‌لارسری ، ابراهیم و اردبیلی، لیلا (۱۳۸۹). مقایسه استعاره مفهومیِ فرزند در میان دو نسل از زنان متأهل شهر تهران. زبان و زبان‌شناسی، 15(30)، 84-51.
Moaidfar, Saeed (2004). Generation Gap or Cultural Break. Social Sciences Letter, No. 24(24), 55-80.
علیخانی، علی‌اکبر (1382). نگاهی به پدیده گسست نسل‌ها. تهران: پژوهشکده علوم انسانی و اجتماعی جهاد دانشگاهی.
Mohaddes, Seyed Mojtaba (2010). The Status of the Second Generation of Immigrant and Muslim Women Living in Sweden. Islam and the West, 27, 21-27.
قانعی‌راد، محمدامین، ملکی، امیر و محمدی، زهرا (۱۳۹۳). مطالعه دگرگونی فرهنگی در سه نسل دانشگاهی (مطالعه موردی: اساتید علوم اجتماعی دانشگاه‌های تهران). جامعه‌شناسی ایران، 15(1)، 64-30.
Mojtahednejad Kashani, Seyed Salar & Ghavami, Nasrin Al-Sadat (2012). The Pilgrim-Tourist Duality in the Lived Experience of Three Generations: Case Study: Shahid Beheshti University Staff. Iranian Social Studies, 6(3-4), 5-26.
کلاکی، حسن (1386). مقایسه ارزش‌های مذهبی دو نسل جدید و پیشین در ایران. فصلنامه مطالعات فرهنگ و ارتباطات، 9(2)، 197-171.
Mousavi, Mir Hossein & Azari, Batoul (2015). A comparative study of the poverty trap in the educational generations in Iran. Majles and Strategy, 22(84), 157-195.
کلانتری، میترا و کلانتری، عبدالحسین (۱۳۹۱). دین‌داری در نسل‌های مختلف (مطالعه موردی شهرستان ساری). مجله مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران؛ 1(2)، 200-173.
Niazi, Mohsen & Staff Nasrabadi, Mohammad (2007). A sociological explanation of the generation gap phenomenon and its causes and factors. Domestic Politics Journal, 1(2), 185-211.
کوثری، مسعود (۱۳۸۷)‌. نسل‌های ایکس، وای و زد و سیاست‌گذاری فرهنگی در ایران. راهبرد فرهنگ، 3(3)، 84-65.
Nikparvar, Fatemeh, Panaghi, Leili & Zahiri, Mohammad Ali (2011). Changing marriage criteria in three generations: presenting a preliminary contextual model. Family Studies, 7(2). 187-205.
کوش، دنی (۱۳۸۱). تعاریف و مفاهیم فرهنگ (فریدون وحیدا، مترجم). تهران: سروش.
Panahi, Mohammad Hossein & Seyyed Hadi Alaviyoun (2018). Generation Gap in Iran: Meta-Analysis and Critique of Previous Research. Intercultural Studies, 36(3), 147-171.
گیتی، سوگل و جعفری‌روشن، مرجان (۱۳۹۷). مقایسه باورهای غیرمنطقی، مهارت‌های ارتباطی و سازگاری زناشویی در سه نسل از زنان تهرانی. آموزش، مشاوره و روان درمانی (تعالی مشاوره و روان درمانی). 7(28)، 49-30.
Salzman, Philip Carl (2009). Understanding Culture (Mohammad Amin Kanani, Translator). Tehran: Afkar.
گیرتس، کلیفورد (۱۴۰۲). تفسیر فرهنگ‌ها (محسن ثلاثی، مترجم). تهران: ثالث.
Smith, Philip (2008). An Introduction to Cultural Theory (Hassan Pouyan, Translator). Tehran: Cultural Research Center.
لطفی‌زاده، عباس، زاهدی، محمدجواد و گلابی، فاطمه (1397). مدرن‌شدن زنان و صمیمیت زناشویی (مطالعۀ سه نسل از زنان تبریز). مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران، 7(2)، 253-227.
Sohrabzadeh, Mehran (2009). Comparing Generational and Intergenerational Mentality in University Generations after the Islamic Revolution. Iranian Cultural Research Quarterly, 2(4), 263-294.
مجتهدنژادکاشانی، سیدسالار و قوامی، نسرین‌السادات (۱۳۹۱). دوگانۀ زائر-سیاح در تجربۀ زیسته سه نسل: مورد مطالعه: کارکنان دانشگاه شهید بهشتی. مطالعات اجتماعی ایران، 6(3 و 4)، 5-26.
Survey of National Youth Values and Attitudes (2013). Ministry of Sports and Youth.
محدث، سیدمجتبی (۱۳۷۸). وضعیت نسل دوم زنان مهاجر و مسلمان ساکن سوئد. اسلام و غرب، 27، 27-21.
Survey of Youth and Family and Generational Relations (2010). Published by the National Youth Organization.
مددپور، محمد (۱۳۸۲). «صورت‌های نوعی گسست نسلی و فرهنگی» در علیخانی، علی‌اکبر: نگاهی به پدیده گسست نسل‌ها. تهران، پژوهشکده علوم انسانی و اجتماعی جهاد دانشگاهی.
Taheri Demneh, Mohsen & Yousefi Hamedani, Elham (2019). Analysis of the Perception of “Generation Alpha” Children of Future Careers and Its Implications. Iranian Cultural Research Quarterly, 16(2), 39-66.
مظاهری‌سیف، حمیدرضا (۱۳۸۴). تعریف نسل سوم. زمانه، 4(31 و 32)، 53-45.
Tajik, Mohammad Reza (2012). Iranian Society and the Gap between Generations. Strategy, 10(4), 264-280.
معیدفر، سعید (1383). شکاف نسلی یا گسست فرهنگی. نامه علوم اجتماعی، 24(24)، 80-55.
Tavakoli, Mahnaz (2013). Religious Values of Two Generations of Daughters and Mothers; Gap or Continuity. Farhang Qoomes, 6(19), 65-112.
موسوی، میرحسین و آذری، بتول (۱۳۹۴). بررسی تطبیقی تله فقر در نسل‌های تحصیلی در ایران. مجلس و راهبرد، 22(84)، 195-157.
Tohidlo, Somayeh (2013). Change in Generational Formation in Iranian Society. Social Issues of Iran, 12(2), 35-56.
نیازی، محسن و کارکنان‌نصرآبادی، محمد (۱۳۸۶). تبیین جامعه‌شناختی پدیده شکاف نسل‌ها و علل و عوامل آن. مجلۀ سیاست داخلی، 1(2)، 211-185.
Yazdani, Enayatollah & Ghaderi, Ali (2011). Generation gap; a sociological study of the generation gap from the Islamic Revolution to the present. Islamic Revolution Studies, 8(24), 207-238.
نیک‌پرور، فاطمه، پناغی، لیلی و ظاهری، محمدعلی (1390). تغییر ملاک‌های ازدواج در سه نسل: ارائه یک مدل زمینه‌ای مقدماتی. خانواده پژوهی، 7(2)، 205-187.
Yektaparst, Medina, Asaadi, Samaneh & Rahimi, Mehdi (2010). A study of changes in perceived parenting styles over four successive generations. Quarterly Cultural-Educational Journal of Women and Family, 15(51), 55-70.
یزدانی، عنایت‌الله و قادری، علی (۱۳۹۰). شکاف نسل‌ها؛ بررسی جامعه‌شناختی فاصله نسل‌ها از انقلاب اسلامی تاکنون. مطالعات انقلاب اسلامی، 8(24)، 238-207.
Yousefi, Nariman (2004). The Gap Between Generations: An Empirical and Theoretical Study; Tehran: Jihad Daneshgahi Humanities and Social Sciences Research Institute
یکتاپرست، مدینه، اسعدی، سمانه و رحیمی، مهدی (1399). بررسی تغییرات در سبک‌های فرزندپروری ادراک‌شده در طول چهار نسل متوالی. فصلنامه فرهنگی تربیتی زنان و خانواده، 15(51)، 70-55.
Zavareh, Ansiyeh, Shekarbeigi, Alieh & Azadarmaki, Taghi. (2017). A Sociological Study of Discursive Changes in the Three Generations of the Iranian Family. Iranian Journal of Social Studies, First Special Issue on Family Sociology, 1(11), 69-91.
یوسفی، نریمان (۱۳۸۳). شکاف بین نسل‌ها: بررسی تجربی و نظری؛ تهران: پژوهشکده علوم انسانی و اجتماعی جهاد دانشگاهی.
Zokai, Mohammad Saeed (2009). Sociology of Iranian Youth; Tehran: Agah.

  • تاریخ دریافت 18 خرداد 1405
  • تاریخ انتشار 18 خرداد 1405