نویسندگان گرامی، با توجه به انتقال به سامانۀ جدید نشریات، لازم است برای ورود به سامانه نسبت به دریافت رمز عبور اقدام نمایید. لطفاً با مراجعه به منوی ورود به سامانه و انتخاب گزینۀ «فراموشی رمز عبور» (Forgot Password)، اقدام به تنظیم مجدد رمز خود کنید.

مسئلۀ نسل: نقدی بر مطالعات نسلی در ایران و سرگشتگی میان تداوم و تغییر در فرهنگ‌های نسلی

نویسنده

دانشیار مردم‌شناسی، گروه مطالعات فرهنگی، پژوهشگاه مطالعات فرهنگی، اجتماعی و تمدنی، تهران، ایران

چکیده
در سه دهۀ اخیر، مطالعات نسلی در ایران رشد چشمگیری داشته و به‌طور فزاینده‌ای به عنوان یک برنامۀ پژوهشی یا پارادایم مطالعاتی مطرح شده است. این پارادایم‌های پژوهشی از یک‌سو مسئله‌شناسی و روش‌شناسی‌های خاص خود را دارند و از سوی دیگر همان‌قدر که روشنی‌بخش ابعادی از واقعیت هستند، ابعادی را هم پنهان و نادیدنی می‌کنند. در این مقاله تلاش شده است با استفاده از روش فراتحلیل مطالعات موجود، به جمع‌بندی از این مطالعات با محوریت نقاط مغفول و مکتوم آن‌ها پرداخته شود تا مشخص گردد این مطالعات چه جنبه‌هایی از واقعیت را نادیده گرفته و به‌واسطۀ مفروضات پیشینی غیرعلمی، چه الگوهایی از تفسیر را بر واقعیت تحمیل کرده‌اند. یافته‌ها بیانگر آن بود که این مطالعات در پارادایم کلی سنتی-مدرن و مبتنی بر دغدغه‌های سیاسی پس از جنبش دوم خرداد ۱۳۷۶ شکل گرفته‌اند و تلاش کرده‌اند نسل‌ها را به گونۀ ایستا در دو سر طیف سنتی و مدرن قرار دهند و تفاوت‌ها، تعارض‌ها و شکاف‌های این دوگانه را برجسته کنند. برداشت ایستا از نسل‌ها و بی‌ توجهی به تنوع درونی آن‌ها هم بخشی از ماجراست. به همین سبب مطالعات نسلی مستلزم بازبینی اساسی هستند تا نَه‌تنها فهمی پویا و سیّال از نسل‌ها ارائه دهند، بلکه تنوع درونی هر نسل را نیز مدنظر قرار دهند. در این صورت، می‌توان تصویری خلاقانه و پویا از فرهنگ ایرانی ترسیم کرد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله English

The Problem of generation; generational Studies and the Confusion between Continuity and Change in Generational Cultures

نویسنده English

Jabbar Rahmani
Associate Professor of Anthropology, Department of Cultural Studies, Institute for Cultural, Social, and Civilizational Studies, Tehran, Iran
چکیده English

Generational studies have been widespread in Iran in the last three decades and it can be considered as a social probelm for Iranian social sciences. On the one hand, research paradigms have special problematics and methodologies in their heart, and on the other hand, as much as they clarify some aspects of reality, they also hide some aspects and make them invisible. In this article, an attempt has been made to sum up these studies with the meta-analysis method of existing studies, focusing on their missing and hidden points, so that it can be explained what aspects of reality these studies have made invisible and what models of interpretation due to the non-scientific assumptions. have imposed on reality. As a result, the findings indicate that these studies were built in the general paradigm of traditional/modern passage and based on political concern after the movement of 1997 (2nd khordad) and tried to statically place the generations at the two ends of the traditional and modern spectrum, and usually differences, conflicts and highlight the gap between these two generation. Static perception of generations and lack of attention to their internal diversity is also part of the story. For this reason, generational studies require a fundamental review that not only has a dynamic and fluid understanding of generations, but can also consider the internal diversity of each generation. In this case, you can have a creative and dynamic image of Iranian culture.

کلیدواژه‌ها English

Generation
Social Problem
Iranian Culture. social Sciences
آزادارمکی، تقی (1372). پارادایم و جامعه‌شناسی. نامۀ علوم اجتماعی، 3(0)، 52-29.
آزادارمکی، تقی (۱۳۸۶). فرآیند تغییر نسلی، بررسی فراتحلیل در ایران. دوفصلنامۀ پژوهش جوانان، فرهنگ و جامعه (جوانان و مناسبات نسلی)، 1(1)، 68-41.
آزادارمکی، تقی (۱۳۸۹). جامعه‌شناسی ایران: جامعه‌شناسی مناسبات بین‌نسلی. تهران: علم.
آزادارمکی، تقی و غفاری، غلامرضا (۱۳۸۳). جامعه‌شناسی نسلی. مرکز مطالعات جوانان و مناسبات نسلی، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات اجتماعی جهاد دانشگاهی.
آزادارمکی، تقی و غیاثوند، احمد (۱۳۸۳). جامعه‌شناسی تغییرات فرهنگی در ایران. تهران: آن.
آقاجری، هاشم (۱۳۸۳). «انقطاع نسل‌ها، انسداد نسل‌ها» در مجموعه مقالات گسست نسل‌ها. پژوهشکده علوم انسانی و اجتماعی جهاد دانشگاهی.
ابراهیمی، قربانعلی (۱۳۹۲). درآمدی بر جامعه‌شناسی سبک زندگی جوانان. تهران: لویه.
احمدی، یعقوب و حامد، بیتا (1390). سنجش وضعیت تفاوت نسل‌ها در ابژه‌های فرهنگی، اجتماعی (مطالعه موردی شهر کرمانشاه). جامعه‌شناسی کاربردی، 22(2)، 208-185.
احمدی، آرمان و احیایی، پویان (1390). بررسی شکاف نسلی و عوامل مرتبط با آن: دانش‌آموزان دوره متوسطه شهرستان سراب. جامعه‌پژوهی فرهنگی، 4(4)، 27-1.
احمدی، یعقوب و بیتا، حامد (1390). سنجش وضعیت تفاوت نسل‌ها در ابژه‌های فرهنگی اجتماعی. جامعه‌شناسی کاربردی، 22(2)، 208-185.
احمدی، یعقوب (1388). وضعیت دین‌داری و نگرش به آینده دین در میان نسل‌ها: مطالعه موردی شهر سنندج. مجلۀ معرفت فرهنگی-اجتماعی، 1(1)، 44-17.
احمدی، یعقوب و نمکی، آزاد (1392). فرهنگ سیاسی دموکراتیک در میان نسل‌های ایرانی: تحلیل ثانویه داده‌های پیمایش ارزش‌های جهانی برای ایران، اقوام و استان‌های آن. جامعه‌شناسی کاربردی، 22(3)،154-131.
ارجمندی، حسن و حسن‌پور، محسن (1392). شکاف نسلی و عوامل اجتماعی و فرهنگی مؤثر بر آن در بین دانشجویان دانشگاه آزاد اسلامی اندیمشک. فصلنامه مطالعات جامعه‌شناختی جوانان، 4(11)، 48-29.
اسمیت، فیلیپ (۱۳۸۷). درآمدی بر نظریه فرهنگی (حسن پویان، مترجم). تهران: مرکز پژوهش‌های فرهنگی.
افراسیابی، محمدصادق (۱۳۹۲). مطالعات شبکه‌های اجتماعی و سبک زندگی جوانان. تهران: سیمای شرق.
باقری، خسرو (1382). امکان و عوامل گسست نسل‌ها در نگاهی به پدیده گسست نسل‌ها: رویکرد فلسفی، جامعه‌شناختی، روانشناسی، سیاسی، تاریخی و ادبی. به اهتمام علی‌اکبر علیخانی، تهران: پژوهشکده علوم انسانی و اجتماعی جهاد دانشگاهی.
پناهی، محمدحسین و علویون، سیدهادی (۱۳۹۷). فاصله نسلی در ایران: فراتحلیل و نقد تحقیقات پیشین. مطالعات میان‌فرهنگی، 36(3)، 171-147.
پیمایش ارزش‌ها و نگرش‌های ملی جوانان (۱۳۹۲).‌ تهران: وزارت ورزش و جوانان.
پیمایش جوانان و روابط خانوادگی و نسلی (۱۳۸۷). تهران: سازمان ملی جوانان.
تاجیک، محمدرضا (۱۳۸۱). جامعه ایرانی و شکاف میان نسل‌ها. راهبرد، 10(4)، 280-264.
توحیدلو، سمیه (۱۴۰۰). تغییر صورت‌بندی نسلی در جامعه ایرانی. مسائل اجتماعی ایران، 12(2)، 56-35.
توکلی، مهناز (۱۳۸۱). ارزش‌های مذهبی دو نسل دختران و مادران؛ شکاف یا پیوستگی. فرهنگ قومس، 6(19)، 112-65.
چیت‌ساز، محمدجواد (۱۳۸۶). بازشناسی مفاهیم نسل و شکاف نسلی. دوفصلنامه پژوهش جوانان، فرهنگ و جامعه (جوان و مناسبات نسلی)، 1(1)، 112-85.
ذکایی، محمدسعید (۱۳۸۶). جامعه‌شناسی جوانان ایران. تهران: آگاه.
زواره، انسیه، شکربیگی، عالیه و آزادارمکی، تقی (1396). مطالعه جامعه‌شناختی تغییرات گفتمانی نسل‌های سه‌گانه خانواده ایرانی. مجله مطالعات اجتماعی ایران، 1(11)، 91-69.
سالزمن، فیلیپ کارل (۱۳۸۸). فهم فرهنگ (محمدامین کنعانی، مترجم). تهران: افکار.
سهراب‌زاده، مهران (1388). مقایسه ذهنیت نسلی و بین‌نسلی در نسل‌های دانشگاهی پس از انقلاب اسلامی. فصلنامه تحقیقات فرهنگی ایران، 2(4)، 294-263.
طاهری‌دمنه، محسن و یوسفی‌همدانی، الهام (1402). تحلیل ادراک کودکانِ نسل آلفا از مشاغل آینده و دلالت‌های آن. فصلنامه تحقیقات فرهنگی ایران، 16(2)، 66-39.
عبداللهیان، حمید (1381). عقلانیت و استدلال؛ گفتگو میان نسل‌ها و زنان و مردان. زن در توسعه و سیاست، 1(3)، 198-183.
عزتی‌لارسری ، ابراهیم و اردبیلی، لیلا (۱۳۸۹). مقایسه استعاره مفهومیِ فرزند در میان دو نسل از زنان متأهل شهر تهران. زبان و زبان‌شناسی، 15(30)، 84-51.
علیخانی، علی‌اکبر (1382). نگاهی به پدیده گسست نسل‌ها. تهران: پژوهشکده علوم انسانی و اجتماعی جهاد دانشگاهی.
قانعی‌راد، محمدامین، ملکی، امیر و محمدی، زهرا (۱۳۹۳). مطالعه دگرگونی فرهنگی در سه نسل دانشگاهی (مطالعه موردی: اساتید علوم اجتماعی دانشگاه‌های تهران). جامعه‌شناسی ایران، 15(1)، 64-30.
کلاکی، حسن (1386). مقایسه ارزش‌های مذهبی دو نسل جدید و پیشین در ایران. فصلنامه مطالعات فرهنگ و ارتباطات، 9(2)، 197-171.
کلانتری، میترا و کلانتری، عبدالحسین (۱۳۹۱). دین‌داری در نسل‌های مختلف (مطالعه موردی شهرستان ساری). مجله مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران؛ 1(2)، 200-173.
کوثری، مسعود (۱۳۸۷)‌. نسل‌های ایکس، وای و زد و سیاست‌گذاری فرهنگی در ایران. راهبرد فرهنگ، 3(3)، 84-65.
کوش، دنی (۱۳۸۱). تعاریف و مفاهیم فرهنگ (فریدون وحیدا، مترجم). تهران: سروش.
گیتی، سوگل و جعفری‌روشن، مرجان (۱۳۹۷). مقایسه باورهای غیرمنطقی، مهارت‌های ارتباطی و سازگاری زناشویی در سه نسل از زنان تهرانی. آموزش، مشاوره و روان درمانی (تعالی مشاوره و روان درمانی). 7(28)، 49-30.
گیرتس، کلیفورد (۱۴۰۲). تفسیر فرهنگ‌ها (محسن ثلاثی، مترجم). تهران: ثالث.
لطفی‌زاده، عباس، زاهدی، محمدجواد و گلابی، فاطمه (1397). مدرن‌شدن زنان و صمیمیت زناشویی (مطالعۀ سه نسل از زنان تبریز). مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران، 7(2)، 253-227.
مجتهدنژادکاشانی، سیدسالار و قوامی، نسرین‌السادات (۱۳۹۱). دوگانۀ زائر-سیاح در تجربۀ زیسته سه نسل: مورد مطالعه: کارکنان دانشگاه شهید بهشتی. مطالعات اجتماعی ایران، 6(3 و 4)، 5-26.
محدث، سیدمجتبی (۱۳۷۸). وضعیت نسل دوم زنان مهاجر و مسلمان ساکن سوئد. اسلام و غرب، 27، 27-21.
مددپور، محمد (۱۳۸۲). «صورت‌های نوعی گسست نسلی و فرهنگی» در علیخانی، علی‌اکبر: نگاهی به پدیده گسست نسل‌ها. تهران، پژوهشکده علوم انسانی و اجتماعی جهاد دانشگاهی.
مظاهری‌سیف، حمیدرضا (۱۳۸۴). تعریف نسل سوم. زمانه، 4(31 و 32)، 53-45.
معیدفر، سعید (1383). شکاف نسلی یا گسست فرهنگی. نامه علوم اجتماعی، 24(24)، 80-55.
موسوی، میرحسین و آذری، بتول (۱۳۹۴). بررسی تطبیقی تله فقر در نسل‌های تحصیلی در ایران. مجلس و راهبرد، 22(84)، 195-157.
نیازی، محسن و کارکنان‌نصرآبادی، محمد (۱۳۸۶). تبیین جامعه‌شناختی پدیده شکاف نسل‌ها و علل و عوامل آن. مجلۀ سیاست داخلی، 1(2)، 211-185.
نیک‌پرور، فاطمه، پناغی، لیلی و ظاهری، محمدعلی (1390). تغییر ملاک‌های ازدواج در سه نسل: ارائه یک مدل زمینه‌ای مقدماتی. خانواده پژوهی، 7(2)، 205-187.
یزدانی، عنایت‌الله و قادری، علی (۱۳۹۰). شکاف نسل‌ها؛ بررسی جامعه‌شناختی فاصله نسل‌ها از انقلاب اسلامی تاکنون. مطالعات انقلاب اسلامی، 8(24)، 238-207.
یکتاپرست، مدینه، اسعدی، سمانه و رحیمی، مهدی (1399). بررسی تغییرات در سبک‌های فرزندپروری ادراک‌شده در طول چهار نسل متوالی. فصلنامه فرهنگی تربیتی زنان و خانواده، 15(51)، 70-55.
یوسفی، نریمان (۱۳۸۳). شکاف بین نسل‌ها: بررسی تجربی و نظری؛ تهران: پژوهشکده علوم انسانی و اجتماعی جهاد دانشگاهی.

  • تاریخ دریافت 20 تیر 1403
  • تاریخ پذیرش 03 مهر 1403
  • تاریخ اولین انتشار 03 مهر 1403