نویسندگان گرامی، با توجه به انتقال به سامانۀ جدید نشریات، لازم است برای ورود به سامانه نسبت به دریافت رمز عبور اقدام نمایید. لطفاً با مراجعه به منوی ورود به سامانه و انتخاب گزینۀ «فراموشی رمز عبور» (Forgot Password)، اقدام به تنظیم مجدد رمز خود کنید.

واکاوی کیفی کافه‌نشینی به‌مثابۀ زیست پنهان دختران

نویسندگان

1 استاد جامعه‌شناسی، دانشکدۀ علوم احتماعی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران

2 گروه جامعه‌شناسی، دانشکدۀ علوم احتماعی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران

چکیده
کافه‌نشینی مفرّی به‌منظور تجربۀ سبک‌های تازۀ زندگی و رهایی از فشارهای هنجاری مسلط و رسمی برای زنان جوان است این پدیده همچنین بستری برای نمایش و تعامل زنانگی‌های متنوع خارج از چهارچوب‌های سنتی برای تعامل و گفت‌وگو فراهم می‌آورد تا دختران بدون ترس و واهمه از فشارهای سنتی و اجتماعی، سبک‌های جدید زندگی را تجربه کنند و از این طریق هویت خود را به نمایش بگذارند. با توجه به اهمیت هویت و خود، نظریۀ کنش متقابل نمادین به فهم بهتر این پدیده کمک می‌کند، زیرا خودادراکی دختران در تعاملات روزمره اجتماعی شکل می‌گیرد. پژوهش حاضر که با رویکرد کیفی و روش نظریه زمینه‌ای (اشتراوس و کوربین) انجام شده، به بررسی کافه‌نشینی به‌مثابه زیست پنهان در میان دختران مجرد ۱۶ تا ۳۵ ساله در منطقۀ مرکزی شیراز پرداخته است. در این راستا با استفاده از نمونه‌گیری هدفمند و استراتژی نمونه‌گیری نظری، با ۳۰ نفر از دختران که به‌طورپیوسته به کافه‌ها مراجعه داشتند، مصاحبه‌های عمیق انجام شد. داده‌ها از طریق کدگذاری باز، محوری و انتخابی تحلیل شد که به شناسایی ۱۱۸مقولۀ فرعی، ۱۴ مقولۀ اصلی و یک مقولۀ مرکزی با عنوان «تمایل به زیست پنهان» منجر گردید. شرایط علّی مؤثر در بروز این پدیده شامل فشارهای اجتماعی، محدودیت‌های خانوادگی، خشونت‌های فرهنگی، باورهای افراطی مذهبی و مشکلات اقتصادی و نشانگر آن بود که ساختارهای سلسله‌مراتبی پدرسالارانه و نابرابری‌های اجتماعی ریشۀ اصلی محدودیت‌های جامعه هستند. همچنین، شرایط زمینه‌ای شامل افزایش آگاهی، استقلال مالی، تغییر سبک زندگی و دل‌بستگی‌های مکانی به تقویت عاملیت زنان منجر شده و آنان را قادر به مقابله با ساختارهای پدرسالاری و تصمیم‌سازی‌ها در عرصۀ اجتماعی و عمومی کرده است. درنهایت، وجود شرایط مداخله‌گری چون تغییرات هویتی، سبب‌ساز تجربۀ جدید و تازه از زندگی (در قالب اتخاذ راهبردهایی چون فردگرایی، عادت‌گرایی، تنوع‌طلبی، مُدگرایی، مصرف‌گرایی و رقابت‌جویی) به شکل پدیدۀ کافه‌نشینی و تمایل به زیست پنهان از سوی دختران شده است. این راهبرد پیامدهایی همچون دگرگونی ارزش‌ها و فاصله‌گرفتن از کانون خانواده را در پی دارد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله English

A Qualitative Exploration of Café Culture As a Hidden Life for Girls

نویسندگان English

Halime Enayat 1
Narges Afzali 2
1 Professor, Department of Sociology, Faculty of Social Sciences, Shiraz University, Shiraz, Iran
2 Ph.D. Student of Social Issues of Iran, Faculty of Social Sciences, Shiraz University
چکیده English

This qualitative study, employing grounded theory methodology, aimed to analyze the significance of cafés as a “hidden life” for young women in Shiraz. In-depth interviews were conducted with 30 unmarried girls aged 16-35, resulting in 14 main categories, 117 subcategories, and a central category: “the tendency to live in secret.” Findings reveal that societal pressures, family restrictions, cultural violence, extremist beliefs, and economic problems are causal conditions contributing to this phenomenon. These factors align with feminist perspectives, which highlight patriarchal structures and social inequality as root causes of gender-based restrictions and violence. Background conditions such as increased awareness, financial independence, and lifestyle changes also play a role. These factors contribute to women’s agency, empowering them to challenge patriarchal norms and make their own choices. Interventionist conditions, including identity changes, can lead to strategies such as individualism, fashionism, consumerism, and competition. These strategies can result in value transformation and distance from the family center. In conclusion, this study sheds light on the significance of cafés as a refuge for young women seeking to escape societal pressures and explore new identities. It highlights the complex interplay of societal factors, personal agency, and identity formation in shaping women’s experiences in contemporary society.

کلیدواژه‌ها English

Café Culture
Hidden Life
Single girls
Social Pressure
Lifestyle Change
آبوت، پ. و والاس، ک. (1380). جامعه‌شناسی زنان. ترجمۀ منیژه نجم عراقی، تهران: نی.
آزادارمکی، تقی و امامی، یحیی (۱۳۸۳). تکوین حوزه عمومی و گفت‌‌وگوی عقلائی، بررسی موردی چند تشکل دانشجویی. مجله جامعه‌شناسی ایران، ۵(۱)، 89-58.
احمدی، حبیب (1384). روانشناسی اجتماعی. شیراز: دانشگاه شیراز.
اعزازی، شهلا (۱۳۸۳). ساختار جامعه و خشونت علیه زنان. فصلنامۀ رفاه اجتماعی، ۴(۱۴)، 111-66.
اعزازی، شهلا (۱۳۹۴). جامعه‌شناسی خانواده. تهران: روشنگران و مطالعات زنان.
امیرفضلی، پریسا، ابراهیمی، عبدالله، رستمی، راحله و رسولی، سیدحسن (۱۳۹۵). طراحی کافه کتاب با رویکرد ارتقای سطح فرهنگی جامعه و تعاملات اجتماعی. دومین کنفرانس بین‌المللی نخبگان عمران، معماری و شهرسازی، 304-283.
ایمان، محمدتقی (۱۳۹۷) روش‌شناسی تحقیقات کیفی. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
تنهایی، حسین، حاج‌محمدکاظمی، حمیرا و تاج‌الدین، محمدباقر (۱۴۰۱). مطالعه فرهنگی دوزیست جهان زنان تهرانی؛ هیئت مذهبی و کافی‌شاپ. مطالعات میان‌فرهنگی، ۳۸-9.
روشه، گی (۱۳۷۹). تغییرات اجتماعی. ترجمه منصور وثوقی، تهران: نی.
ریتزر، جورج (۱۳۷۴). نظریه‌های جامعه‌شناسی در دوران معاصر. ترجمه محسن ثلاثی، تهران: علمی.
سازمان ملل متحد (1403، ۱۰ مرداد). آمار جمعیتی و اجتماعی؛ خانوارها و خانواده ها. https://unstats.un.org/unsd/demographic-social/sconcerns/family
ساکت‌حسنلویی، میثم و عابدینی، اصغر (۱۴۰۰) مکان‌های سوم شهری، صحنه خلق پاتوق‌های اجتماعی و تفریحی جامعه، مطالعه موردی بررسی تطبیقی کافه‌های مناطق ۱ و ۴ شهر ارومیه. دانش شهرسازی، ۵(2)، 170-153.
سلحشور، عصمت و حبیب‌پورگتابی، کرم (۱۴۰۰). تحلیل جامعه‌شناختی نقش فقر در تجربه کودک‌همسری؛ مطالعه موردی زنان شهر چابهار. فصلنامه پژوهش مسائل اجتماعی ایران، ۱(2)، 75-31.
سلیمی، علی و داوری، محمد (۱۳۸۶). مجموعه مطالعات کج‌روی و کنترل اجتماعی جامعه‌شناسی کج‌روی. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
شیخی‌فینی، سهیلا و غمام‌نو، المیرا (۱۳۹۴). بررسی نقش کارکردی کافه‌ها در فضای عمومی شهر، شناسایی ویژگی‌ها و پتانسیل‌ها. اولین کنفرانس سال پژوهش‌های معماری، شهرسازی و مدیریت شهری، یزد.
صباغ‌پور، علی‌اصغر (۱۳۸8). منافع فردی و منافع جمعی؛ نگرشی نظری و کاربستی. پژوهشنامه، ۴۶، 10-4.
طباطبایی، سیدمصطفی (۱۴۰۰). عوامل و موانع تعمیق باورهای دینی در فرهنگ عمومی جامعه (مطالعه موردی: رویکرد شهید مطهری به دین با تکیه بر آیات قرآن کریم). نشریه علمی قرآن، فرهنگ و تمدن، ۱(۴)، 119-98.
غفاری‌نسب، اسفندیار و محمدتقی‌نژاد اصفهانی، رعنا (۱۴۰۰). مصرف فضا و بازتعریف زنانگی؛ مطالعه تجربه کافه‌نشینی زنان در شیراز. جامعه‌شناسی کاربردی، 32(2)، 70-49.
فراش‌خیابانی، مریم و شهابیان، پویان (۱۳۹8). از کافه‌ها بیاموزیم: کافه‌ها به‌مثابه دیگر فضاها، فصلنامه علمی مطالعات شهری، ۸(۳۰)، 121-109.
فرسار، احمد (۱۳۷۷). اصول، مبانی و نظریه‌پردازان جامعه‌شناسی. تهران: اوحدی.
کاویانی، محمد (۱۳۹۱). سبک زندگی اسلامی و ابزار سنجش آن. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
کریمی‌راد، مهدی و آدینه‌پور، محبوبه (۱۴۰۱). بررسی روان‌شناختی سبک زندگی کافی‌شاپی جوانان دهه ۸۰ و ۹۰ شهر بجنورد. فصلنامه دانش انتظامی خراسان شمالی، 9(36).
کوئن، بروس (۱۳۸۱). درآمدی در جامعه‌شناسی. ترجمه محسن ثلاثی، تهران: توتیا.
گیدنز، آنتونی (۱۳۷۸). تجدد و تشخص: جامعه و هویت شخصی در عصر جدید. ترجمه ناصر موفقیان، تهران: نی.
گیدنز، آنتونی (۱۳۸۷). جامعه‌شناسی. ترجمه منوچهر صبوری کاشانی، تهران: نی.
ماکویی، سویل (۱۳۹۳). ویژگی‌های مردم شناختی کافی‌شاپ شیوه زندگی جوانان. فصلنامه فرهنگی مردم ایران. ۳۶، 30– 9.
مجتبوی، سیده‌مریم و صداقت، شکیلا (۱۴۰۰). بررسی عوامل کالبدی مؤثر در ایجاد و ارتقای حس تعلق مکانی در طراحی شهری مطالعه موردی فضای عمومی بلانش شهر مشهد. مطالعات توسعه پایدار شهری و منطقه‌ای، 2(2)، 126-105.
مجتبوی، سیده مریم؛ نامدار فیض‌آبادی، مهسا و آزادیون، حامد (۱۳۹۹). عوامل مؤثر بر ایجاد و ارتقای دل‌بستگی به مکان در کتابخانه‌های عمومی ایران. فردوسی هنر 1(2)، 107-82.
مجدی، علی‌اکبر (۱۳۸۹). سبک زندگی جوانان شهر مشهد و رابطه آن با سرمایه فرهنگی و اقتصادی والدین. نشریه علوم اجتماعی دانشگاه فردوسی مشهد، 7(2)، 162-131.
محسنی‌تبریزی، علیرضا (۱۳۹۵). روش تحقیق کیفی در مکاتب تفسیری (زمینه و کاربرد). تهران: اطلاعات.
محمدی، مریم و فرح‌بخش، رضا (۱۴۰۲). تحلیلی بر عادت‌واره‌های کاربران کافه‌ها در بلوار دانشگاه شهر زاهدان. مجله پژوهش‌های جغرافیایی و برنامه‌ریزی شهری، 11(3)، 63-39.
مرادی، علی (۱۳۹۷). مطالعه جامعه‌شناختی عاملیت زنان: مورد مطالعه شهر کرمانشاه. جامعه‌شناسی اقتصادی و توسعه، 7(1)، 182-151.
مرتاض‌هجری، هانیه و مدیری، آتوسا (۱۳۹۸). ارزیابی کارکرد مکان‌سومی کافه‌ها برای جوانان در خیابان انقلاب و ولیعصر. نامه معماری و شهرسازی، 11(22)، 52-37.
مقدس‌جعفری، محمدحسن، رضادوست، کریم و گلبریان، خدیجه (۱۳۹۱). بررسی تأثیر عوامل فرهنگی بر سبک زندگی جوانانی کافی‌شاپ در شهر اهواز. مجله مطالعاتی جامعه‌شناختی جوانان، 7(3)، 128-109.
مهدی‌زاده، سیدمحمد و عزیزی، فرید (۱۳۹۴). وضعیت کنش ارتباطی در کافه‌های تهران. مطالعات فرهنگی و ارتباطات، 11(41)، 110-69.
نوذری، حسینعلی (۱۳۸۸). بازخوانی هابرماس؛ درآمدی بر آراء، اندیشه‌ها و نظریه‌های یورگن هابرماس. تهران: چشمه.
نیک‌خواه، هدایت‌الله، فدایی، سامیه و رستگار، یاسر (۱۳۹۸). اتنوگرافی کافی‌شاپ در بندرعباس؛ از خرده‌فرهنگ تا ضدفرهنگ. مطالعات جامعه‌شناسی شهری، 9(31)، 84-59.
هابرماس، یورگن (۱۳۹۹). دگرگونی ساختاری حوزه عمومی. کاووشی در باب جامعه بورژوایی. ترجمه جمال محمدی، تهران: افکار.
همتی، بهزاد، همتی، سیروس و قبادی، علیرضا (۱۳۹۹). فرهنگ کافه‌نشینی در کافه‌های خیابان سمیه تهران. پژوهش‌های انسان‌شناسی ایران،10(1)، 159-135.
یزدانی، رضوان (۱۳۹۹). مطالعه مردم‌شناختی کافی‌شاپ؛ مطالعه موردی کافه نارون در شهر جاجرم خراسان شمالی. هفتمین همایش ملی مطالعات و تحقیقات نوین در حوزه علوم انسانی، مدیریت و کارآفرینی ایران.
Beaman L, Duflo E, Pande R, Topalova P. (2012). Female leadership raises aspirations and educational attainment for girls: a policy experiment in India. Science, 3(335), 582-6.
Cowan, B.W. (2005). The social Life of coffee: the Emergence of the British coffee hous.Yale university press, New Haven.
Demura, S. Aoki, H. Mizusawa, T. Soukura, K. Noda M. & Sato, T. (2013). Gender Differences in Coffee Consumption and Its Effects in Young People. Food and Nutrition Sciences, (4), 748-757.
Desai, Alisha (2011). The function and Design of cafes throughout Time. https://www.scribd.com/document/545335278/Project-2.
Glaser, B. (1992). Basics of Grounded theory Analysis: Emergencevs Forcing, Mill Valley, CA: Sociology Press.
Jackson, Jeff (1999). Thinking about the coffee. https://www.rochester.edu/pr/Review/V76N3/pdf/1001_jackson.pdf
Mehta V., & Bosson, J.K. (2011). Third Places and Social Life of Streets. Environment and Behavior. 42(6), 779-805.
Miles, M.B., Huberman, A.M., & Saldana, J (2013). Qulitative data anlysis: Amethods source book. SAGE publications, Incorporated.
Montgomery, J. (1997). Cafe Culture and the city: the role of pavement cafe in urban public social Life. Journal of urban Design, 2(1), 83-100.
Nepa, Stephan. E. (2011). The New Urban Dining Room: Side Walk Caffees in Postindustrial Philadelphia, Building & Landscpes. Journal of the Vernacular Architecture Forum, 18(2), 60-81.
Oldenburg, R. (1999). The great good place New York: Marlowe & Company.
Schieffer, Alexander, Isaacs, David & Gyllenpalm, Bo (2004). The World café.world Business Academy, (18)8. https://worldbusiness.org/wp-content/uploads/2013/05/tr071404.pdf.
Rosenbaum, M. s. (2006). Exploring the Social Supportive Role of Third Places in Consumers’ Lives, journal of service Research, 9(1), 59-72.
Shamai, Shmuel (1991). Semse of place: An Empirical measurement. Geforun, 22(3), 347-358.
Turner, Bryan, S. (2006). The Body and Society: Explorations in Social Theory (Published in association with Theory, Culture & Society).Third Edition, SAGE.
Vanharanta, H., Kantola, J., & Seikola, S. (2015). Customers’ conscious experience in a coffee shop. In 6th International Conference on Applied Human Factors and Ergonomics (AHFE 2015) and the Affiliated Conferences, AHFE 2015 (pp. 618-625). (Procedia Manufacturing; Vol. 3). Elsevier. 
Waxman, Lisa (2006). The coffee shop: social and physical factors influencing place Attachment. Journal of interior Design. 31(3), 35-53.
Wekerele, Gerda. R. (1980). Women in the Urben Environment. Signs: Journal of Women in Culture and Society, 5(3), 188-214.
Woldoff, R. A. & Lozzi, D. M. (2013). The Social Transformation of Coffee Houses: The Emergence of Chai n Establishments and the Private Nature of Usage. International Journal of Social Science Studies, 1(2). 205-218.
Wright, Scott (2012). From “Third Place” to “Third Space”: Everyday Political Talk in Non-Political Online Spaces. Javnost-The Public. 19(3), 5-20.
دوره 15، شماره 2 - شماره پیاپی 37
تابستان 1403
صفحه 149-192

  • تاریخ دریافت 26 اردیبهشت 1403
  • تاریخ پذیرش 22 مرداد 1403
  • تاریخ اولین انتشار 22 مرداد 1403