در دفاع از جامعه؛ واکاوی انتقادی انگارۀ فروپاشی اجتماعی در ایران

سلیمانی قره‌گل, هادی; سراج‌زاده, سیدحسین; نصری, قدیر; صفری شالی, رضا

doi:10.61186/jspi.15.1.41

در دفاع از جامعه؛ واکاوی انتقادی انگارۀ فروپاشی اجتماعی در ایران

نویسندگان

هادی سلیمانی قره‌گل ¹

سیدحسین سراج‌زاده ²

قدیر نصری ³

رضا صفری شالی ²

¹ دانشجوی دکتری جامعه‌شناسی مسائل اجتماعی ایران، گروه جامعه‌شناسی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران

² دانشیار جامعه‌شناسی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران

³ دانشیار علوم سیاسی، دانشکدۀ حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران

https://doi.org/10.61186/jspi.15.1.41

چکیده

فروپاشی اجتماعی ازجمله انگاره‌های ناظر به مسئلۀ همبستگی اجتماعی در ایران است که از اواخر دهۀ هفتاد تاکنون توسط برخی ادعاسازان وارد فضای تحلیلی جامعۀ ایران شده و با تشدید تنش‌ها و تضادهای سال‌های اخیر مجدداً مورد اقبال قرار گرفته است. در این نوشتار تلاش شده است مبتنی بر رویکرد برساخت‌گرایی اجتماعی، دعاوی طرح‌شده در خصوص فروپاشی اجتماعی مورد واکاوی و ارزیابی انتقادی قرار گیرد. برای دستیابی به این هدف، متن در سه بخش انتظام یافته است؛ در بخش نخست با مرور کلی ادبیات فروپاشی اجتماعی در سپهر گسترده‌تر جهانی، تمایزات کاربست آن در ادبیات داخلی مورد تأکید قرار می‌گیرد. در بخش دوم نیز زمینه‌های مختلف اجتماعی و سیاسی شکل‌گیری انگارۀ فروپاشی اجتماعی در درون رویکرد کلان‌تر زوال‌اندیشی و نحوۀ پیدایی آن در تحلیل جامعۀ ایران در کانون بحث قرار دارد. درنهایت از طریق مرور انتقادی دعاوی ناظر به انگارۀ فروپاشی اجتماعی، نحوۀ برساخت انگارۀ مزبور به بحث گذاشته می‌شود. نتایج نشان داد انگارۀ فروپاشی اجتماعی فاقد دلالت‌های دقیق نظری و مفهومی بوده و در فضای عمومی جامعۀ ایران، در قالب «ادعای مسئله»، با هدف حساس‌کردن نظام سیاسی برای بازبینی در سیاست‌های کلان و نیز نحوۀ حکمرانی صورت‌بندی شده است. بااین‌حال، غلبۀ «رویکرد آسیب‌شناختی به جامعه» در کنار «متهم‌کردن نهاد سیاست به ایجاد مسئله»، مانع از راه‌یابی انگارۀ مزبور به سیاست اجتماعی شده است. انگارۀ فروپاشی اجتماعی علاوه بر اینکه دستاوردهای مفهومی و سیاستی چندانی نداشته و از حیث ارائۀ راهکار سترون و دچار لکنت است، از طریق گسترش ادبیات «اغراق‌آمیز و نمایشی»، در کنار برتری‌دادن به «تحلیل و کردار مبتنی بر امر سیاسی»، عملاً در برابر امر اجتماعی و جامعه سامان یافته است.

کلیدواژه‌ها

فروپاشی اجتماعی

همبستگی

جامعه

دولت

برساخت‌گرایی اجتماعی

اباذری، یوسف (۱۳۸۱). فروپاشی اجتماعی. ماهنامه آفتاب، مهرماه، ۱۹، 41-32.

Burns, J., Lefko-Evwerett K. & Njozela, L. (2018). “From definition to measurement: constructing a social cohesion index for South Africa”, Papiers de Recherche AFD, n° 2018-73, June.

اکوانی، حمداله (1397). دو روایت امر سیاسی و الگوی دولت در اندیشه متفکران دوره میانه اسلامی. دولت پژوهی، 4(16)، 38-1.

Fritz Charles E. (1996). “Disasters and Mental Health: Therapeutic Principles Drawn from Disaster Studies.” Hisortcal and Comparative Disaster Series 10. Disaster Research Center, University of Delaware, Newark, DE.

باباچاهی، علی (۱۳۸۶). گزاره‌های منفرد؛ مسائل شعر و بررسی شعر جدید و جوان امروز (ج 1). تهران: نارنج.

Grant, M.J. & Booth, A. (2009). A typology of reviews: an analysis of 14 review types and associated methodologies. Health Information & Libraries Journal, [e-journal] 26, 91-108.

بحرانی، مرتضی (1392). امر سیاسی. پژوهشنامه علوم سیاسی، 8(4)، 96-79.

Pawlak, M. (2015). From Sociological Vacuum to Horror Vacui: How Stefan Nowak’s Thesis Is Used in Analyses of Polish Society. Polish Sociological Review, 189, 5–27.

بخارایی، احمد (1401). در حال فروپاشی اجتماعی هستیم (گفتگوی خبر آنلاین با احمد بخارایی) به نشانی https://www.khabaronline.ir/news/1705243 بازیابی شده در تاریخ 19 دی 1401.

Riesch, H. (2021). Apocalyptic Narratives: Science, Risk and Prophecy. Routledge.

بشیریه، حسین (1383). در آستانه آنومی سیاسی در ایران. فرایند مدیریت و توسعه، ۱۸ (۴)، 29-22.

Ronald K. Faulseit, ed. (2016). Beyond Collapse: Archaeological Perspectives on Resilience, Revitalization and Transformation in Complex Societies. Occasional Paper, Southern Illinois University Press.

جلایی‌پور، حمیدرضا (۱۳۸۵). فروپاشی یا آشفتگی اجتماعی در ایران. مجلۀ جامعه‌شناسی ایران، 7(3)، 75-59.

Rother, E. T. (Ed.) (2007). Systematic Literature Review × Narrative Review. Acta Paulista de Enfermagem, 20, 5-6.

جلایی‌پور، حمیدرضا (1387). ایران، جامعه‌ای پیشادموکراتیک، (در مجموعه مقالات) کوثری، مسعود و نجاتی‌حسینی، سیدمحمود (1387). انقلاب اسلامی، جامعه و دولت. تهران: کویر، 132-115.

Staff, D. (1967). The Disaster Research Center Simulation Studies of Organizational Behavior Under Stress.

جوادی‌یگانه، محمدرضا (1398). به فروپاشی جامعه معتقد نیستم. (شانزدهم اردیبهشت ۱۳۹۸). ایران. شماره ۷۰۵۲.

Tainter, Joseph A. (1988). The Collapse of Complex Societies. New Studies in Archaeology, Cambridge University Press.

چلبی، مسعود (1372). وفاق اجتماعی. نامه علوم اجتماعی. 2(3)، 28-15.

Tönnies, F. (2001). Community and Civil Society. In J. Harris (Ed.) & M. Hollis (Trans.), Tönnies: Community and Civil Society (Cambridge Texts in the History of Political Thought), Cambridge: Cambridge University Press.

چلبی، مسعود (1375). جامعه‌شناسی نظم؛ تشریح و تحلیل نظری نظم اجتماعی، تهران: نی.

Turnbull, Darren, Chugh, Ritesh & Luck, Jo (2023). Systematic-narrative hybrid literature review: A strategy for integrating a concise methodology into a manuscript, Social Sciences & Humanities Open, 7(100381), 1.

حجاریان، سعید (1397). وظیفه اصلاح‌طلبان بهنجار کردن اوضاع است: هم از منظر اخلاقی و هم از منظر عرفی. (گفتگوی فرارو با سعید حجاریان درباره پیوندهای سست‌شدۀ جامعه) به نشانی https://fararu.com/fa/news/371773 بازیابی شده در تاریخ 15 دی 1401.

Burns, J., Lefko-Evwerett K. & Njozela, L. (2018). “From definition to measurement: constructing a social cohesion index for South Africa”, Papiers de Recherche AFD, n° 2018-73, June.

رابینگتن، ارل؛ واینبرگ، مارتین (1382). رویکردهای نظری هفتگانه در بررسی مسائل اجتماعی. ترجمۀ رحمت‌اله صدیق‌سروستانی، تهران: دانشگاه تهران.

دورکیم، امیل (1381). دربارۀ تقسیم کار اجتماعی. ترجمۀ باقر پرهام. تهران: مرکز.

Grant, M.J. & Booth, A. (2009). A typology of reviews: an analysis of 14 review types and associated methodologies. Health Information & Libraries Journal, [e-journal] 26, 91-108.

دونزولو، ژاک (1395) ابداع امر اجتماعی، رساله‌ای درباره افول هیجانات سیاسی. ترجمه آرام قریب، تهران: شیرازه.

Pawlak, M. (2015). From Sociological Vacuum to Horror Vacui: How Stefan Nowak’s Thesis Is Used in Analyses of Polish Society. Polish Sociological Review, 189, 5–27.

رفیع‌پور، فرامرز (1376). توسعه و تضاد: کوششی در جهت تحلیل انقلاب اسلامی و مسائل اجتماعی ایران. تهران: شرکت سهامی انتشار.

Riesch, H. (2021). Apocalyptic Narratives: Science, Risk and Prophecy. Routledge.

رفیع‌پور، فرامرز (۱۳۷۸). آنومی یا آشفتگی‌های اجتماعی: پژوهشی درباره پتانسیل آنومی. تهران: سروش.

رفیع‌پور، فرامرز (1393). دریغ است ایران که ویران شود. تهران: شرکت سهامی انتشار.

Rother, E. T. (Ed.) (2007). Systematic Literature Review × Narrative Review. Acta Paulista de Enfermagem, 20, 5-6.

سراج‌زاده، سیدحسین (1397). دورۀ گذار را جدی بگیریم؛ خطر تعمیق فاصله‌های اجتماعی (گفتگو). مجله عصر اندیشه، 14(17)، 120-116.

Staff, D. (1967). The Disaster Research Center Simulation Studies of Organizational Behavior Under Stress.

شجاعی‌زند، علیرضا (1400). آیا فروپاشی اجتماعی در ایران یک ادعای علمی یا ژورنالیستی است؟ سه جامعه‌شناس و یک ادعا، روزنامه همدلی، سه‌شنبه ۱۶ شهریور ۱۴۰۰، شماره ۱۷۶۷.

Tainter, Joseph A. (1988). The Collapse of Complex Societies. New Studies in Archaeology, Cambridge University Press.

شیخه، رضا، صفایی‌مقدم، مسعود، پاک‌سرشت، محمدجعفر و مرعشی، سیدمنصور (1399). بررسی تحلیلی مبانی رویکرد برساخت‌گرایی اجتماعی. روش‌شناسی علوم انسانی، 26(103)، 55-39.

صادقی‌شهپر، رضا و مشتاق‌مهر، رحمان (1390). مرگ‌اندیشی و زوال، مهم‌ترین بن‌مایه (موتیف) در شعر فروغ فرخزاد و نمودهای آن. اندیشه‌های ادبی، 7، 119-89.

عبدی، عباس (۱۳۸۵). فروپاشی اجتماعی: ابعاد و احتمالات. آیین، ۶، 18-15.

Abazari, Yusuf (2008). Social collapse. Aftab Monthly, October, 19, 32-41. (in Persian)

عبدی، عباس (1396). مهم‌ترین مسئله در سال ۹۷ بازسازی رابطه مردم و حکومت است (گفت‌وگوی شفقنا با عباس عبدی) به نشانی https://fa.shafaqna.com/news/535934، بازیابی شده در تاریخ 19 دی 1401.

Abbasi, Mehdi & Serajzadeh, Seyed Hossein (2014). Methodological issues in systematic review along with evaluation of Iranian articles based on this method. Iranian Journal of Social Studies, 9(3), 132-160. (in Persian)

عبدی، عباس (1397الف). برنامه زاویۀ شبکۀ چهار صداوسیمای ج.ا.ا. روز پخش مهرماه.

Abdi, Abbas (2006). Social collapse: dimensions and possibilities. Ayin, 6, 15-18. (in Persian)

عبدی، عباس (1397ب). بحران انسجام اجتماعی داریم نه فروپاشی (دنیای اقتصاد). به نشانی https://donya-e-eqtesad.com//3395587، بازیابی شده در 6 اسفند 1401.

Abdi, Abbas (2017). The Zavieh program of the Four network IRIB. (in Persian)

عباسی، مهدی و سراج‌زاده، سیدحسین (1394). مسائل روش‌شناختی در مرور نظام‌مند همراه با ارزیابی مقالات ایرانی مبتنی بر این روش. مجله مطالعات اجتماعی ایران، 9(3)، 160-132.

Abdi, Abbas (2017). We have a crisis of social cohesion, not collapse (of the economic world). at https://donya-e-eqtesad.com//3395587, retrieved on February 25, 2023. (in Persian)

فاضلی، نعمت‌الله و سلیمانی‌قره‌گل، هادی (1391). نقش روشنفکران اواخر دورۀ قاجار در شکل‌گیری نخستین دولت مدرن در ایران. جامعه‌شناسی تاریخی، ۴‌(۲)، 45-1.

Abdi, Abbas (2019). The most important issue in 2019 is the reconstruction of the relationship between the people and the government (Shafaqna’s conversation with Abbas Abdi) at https://fa.shafaqna.com/news/535934/, retrieved on January 9, 2023. (in Persian)

فاضلی، محمد (1397). در کاربرد فروپاشی محتاط‌تر باشیم؛ چارچوب‌هایی برای اندیشیدن، سؤالاتی برای پاسخ‌گفتن (گفتگو). مجلۀ عصر اندیشه، 4(17)، 132-126.

Abercrombie, Nicholas (2008). An introduction to sociology. Translated by Hadi Jalili, Tehran: Ney. (in Persian)

فاضلی، محمد (1400). دغدغۀ ایران. تهران: کویر.

Akwani, Hamdaleh (2017). Two narratives of the political issue and the model of the state in the thinking of the thinkers of the middle Islamic period. Government studies. 4(16), 1-38. (in Persian)

فراستخواه، مقصود (1400). مسئلۀ ایران. تهران: آگه.

Babachahi, Ali (2008). individual statements; Poetry issues and analysis of new and young poetry today (Vol. 1), Tehran: Naranj. (in Persian)

فراستخواه، مقصود (1401). ایران با خطر پایان اجتماع مواجه است. مجلۀ آینده‌نگر، 120، 74-71.

Barhani, Morteza (2012). The political. Journal of Political Science, 8(4), 79-96. (in Persian)

فریزبی، دیوید و سه‌یر، درک (1374). جامعه، ترجمۀ احمد تدین و شهین احمدی، تهران: آران.

Bashirieh, Hossein (2004). On the verge of political anomie in Iran. Management and Development Process, 18 (4), 22-29. (in Persian)

فکوهی، ناصر (1397). موقعیت و شرایط جامعه بودگی (یادداشت برای خبرگزاری مهر). به نشانی https://mehrnews.com/xMbms، بازیابی شده در تاریخ 17 دی 1401.

Bukharaie, Ahmad (2022). We are in the process of social collapse (KhabarOnline interview with Ahmad Bukharaie) at https://www.khabaronline.ir/news/1705243 retrieved on January 19, 2022. (in Persian)

قادری، حاتم (1398). ایران در حال از دست دادن فرصت گذار به دموکراسی است. یورونیوز فارسی به نشانی https://parsi.euronews.com/ بازیابی شده در 18 دی 1401.

Burns, J., Lefko-Evwerett K. & Njozela, L. (2018). “From definition to measurement: constructing a social cohesion index for South Africa”, Papiers de Recherche AFD, n° 2018-73, June.

کاتوزیان، محمدعلی (1390). ایران، جامعه کوتاه‌مدت و 3 مقاله دیگر. ترجمه عبدالله کوثری، تهران: نی.

Chalabi, Masoud (1993). social harmony. Journal of social sciences. 2(3), 15-28. (in Persian)

کاظمی‌پور، عبدالمحمد و گودرزی، محسن (1401). کتاب چه شد؟ داستان افول اجتماع در ایران. تهران: اگر.

Chalabi, Masoud (1996). sociology of order; Description and theoretical analysis of social order. Tehran: Ney. (in Persian)

کاظمی‌پور، عبدالمحمد و گودرزی، محسن (1401). افول اجتماع در ایران؛ روایتی گاهشمارانه (کرونولوژیک). فصلنامۀ رفاه اجتماعی، 22(84)، 300-269.

Donileen R. Loseke (2004). A new approach in the analysis of social problems, translated by Saeed Moidfar, Tehran: Amirkabir. (in Persian)

کچویان، حسین (1397). برنامه زاویۀ شبکۀ چهار صداوسیما. مهر.

Donzelot, Jacques (2015). Inventing The social, a treatise on the decline of political emotions, translated by Aram Gharib, Tehran: Shirazeh. (in Persian)

کوزر، لوئیس آلفرد و روزنبرگ، برنارد (1383). نظریه‌های بنیادی جامعه‌شناختی، ترجمۀ فرهنگ ارشاد، تهران: نی.

Durkheim, Emile (2011). The Division of Labour in Society. Translated by Bagher Parham, Tehran: Markaz. (in Persian)

گودرزی، محسن (1397). روندهای گسیخته‌ساز. در میرطاهر موسوی. دومین گزارش وضعیت اجتماعی ایران؛ 1396-1388، تهران: آگاه.

Fakuhi, Naser (2017). The position and conditions of being a society (note for Mehrnews). at https://mehrnews.com/xMbms. Retrieved on January 7, 2023. (in Persian)

گیدنز، آنتونی (1387). دورکیم. ترجمۀ یوسف اباذری، تهران: خوارزمی.

Farastkhah, Maqsood (2022). Iran is facing the danger of the end of society. Ayandehnegar, 71-74. (in Persian)

لوزیک، دانیل (1383) نگرشی نو در تحلیل مسائل اجتماعی، ترجمه سعید معیدفر، تهران: امیرکبیر.

Farsatkhah, Maqsood (2021). The issue of Iran. Tehran: Agah. (in Persian)

محدثی، حسن (1400) آیا فروپاشی اجتماعی در ایران یک ادعای علمی یا ژورنالیستی است؟ سه جامعه‌شناس و یک ادعا، روزنامه همدلی، سه‌شنبه ۱۶ شهریور ۱۴۰۰، شماره ۱۷۶۷.

Fazeli, Mohammad (2017). Be more cautious in the use of collapse; Frameworks for thinking, questions for answering. Asre Andisheh. 4(17), 126-132. (in Persian)

مدنی، سعید (1399). «سعید مدنی از اعتراضات ایران می‌گوید». پایگاه خبری و تحلیلی انصاف به نشانی http://www.ensafnews.com/261062، بازیابی شده در 18 دی 1401.

Fazeli, Mohammad (2021). Iran’s concern. Tehran: Kavir. (in Persian)

مدنی، سعید (1400). آشفتگی یا فروپاشی اجتماعی در ایران؟ رادیو فردا، به نشانی https://www.radiofarda.com بازیابی شده در 18 دی 1401.

Fazeli, Nematullah & Soleymani Qarehgol, Hadi (2011). The role of intellectuals of the late Qajar period in the formation of the first modern state in Iran. Historical Sociology, 4(2), 1-45. (in Persian)

معیدفر، سعید (2020) فروپاشی اجتماعی عامل اصلی افزایش خودکشی در ایران (گفتگوی یورونیوز فارسی)، به نشانی https://parsi.euronews.com/2020/10/16/exclusive-itw-with-sociologist-from-tehran-university-suicide-increased-in-iran، بازیابی شده در تاریخ 15 دی 1401.

Frisby, David and Sayer, Derek (1995). Society, translated by Ahmad Tadayon and Shaheen Ahmadi, Tehran: Aran. (in Persian)

معیدفر، سعید (1392). آسیب‌های اجتماعی در گفت‌وگو با سعید معیدفر؛ جامعه در عرصه عمومی فروپاشیده است. ضمیمه روزنامه اعتماد، پانزدهم دی‌ماه 1392.

معیدفر، سعید (1398) سعید معیدفر در تشریح موقعیت کنونی جامعه ایران: جامعه به انفعال رسیده است، (بیست و پنجم شهریور 1398). همدلی، شماره 1249، صفحۀ 1.

Giddens, Anthony (2008). Durkheim, Translated by Yusuf Abazari. Tehran: Kharazmi. (in Persian)

نصری، قدیر و روزخوش، مهدی (1391). گونه‌شناسی نظریه‌های انحطاط در آرای چهار فیلسوف معاصر ایرانی. پژوهشنامه علوم سیاسی، 3(27)، 228-193.

Goodarzi, Mohsen (2017). Disruptive trends. In Mirtahir Mousavi. The second report on the social situation of Iran 2009-2017, Tehran: Agah. (in Persian)

Grant, M.J. & Booth, A. (2009). A typology of reviews: an analysis of 14 review types and associated methodologies. Health Information & Libraries Journal, [e-journal] 26, 91-108.

نصری، قدیر و روزخوش، مهدی (1393). تأملی انتقادی در باب نظریه انحطاط ایران و راه برون‌رفت از آن. راهبرد، 23(71)، 271-245.

Hajarian, Saeed (2017). The task of the reformers is to normalize the situation: both from a moral and a customary point of view. (Fararu’s conversation with Saeed Hajarian about the loosened bonds of society) at https://fararu.com/fa/news/371773 retrieved on January 5, 2023. (in Persian)

نظری، علی‌اشرف (1394). بازخوانی انتقادی مفهوم امر سیاسی در نظریۀ کارل اشمیت. فصلنامۀ سیاست، 45(4)، 1014-991.

Jalaipour, Hamidreza (2008). Iran, a pre-democratic society, (in the collection of articles) Kothari, Masoud and Nejati Hosseini, Seyyed Mahmoud (2007). Islamic revolution, society and government. Tehran: Kavir, 115-132. (in Persian)

وبر، ماکس (1381). مفاهیم اساسی جامعه‌شناسی. ترجمۀ احمد صدارتی، تهران: مرکز.

Jalaipour, Hamidreza (2015). Collapse or social anomie in Iran. Iran Sociology Magazine. 7(3), 59-75. (in Persian)

وگان، جفری (1395). بهیموت لویاتان را آموزش می‌دهد؛ تربیت سیاسی در اندیشه هابز. ترجمۀ حسین بشیریه، تهران: نی.

Javadi Yeganeh, Mohammadreza (2018). I do not believe in the collapse of society. (May 16 2018). Iran. Number 7052. (in Persian)

Burns, J., Lefko-Evwerett K. & Njozela, L. (2018). “From definition to measurement: constructing a social cohesion index for South Africa”, Papiers de Recherche AFD, n° 2018-73, June.

Katouzian, Mohammad Ali (2010). Iran, short-term society and 3 other articles, translated by Abdullah Kothari, Tehran: Ney. (in Persian)

Kazemipour, Abdul Mohammad & Goodarzi, Mohsen (2023). What happened? The story of social decline in Iran. Tehran: Agar. (in Persian)

Grant, M.J. & Booth, A. (2009). A typology of reviews: an analysis of 14 review types and associated methodologies. Health Information & Libraries Journal, [e-journal] 26, 91-108.

Kazemipour, Abdul Mohammad & Goodarzi, Mohsen (2023). decline of community in Iran; Chronological narrative. Social Welfare. Number 84, 269-300. (in Persian)

Pawlak, M. (2015). From Sociological Vacuum to Horror Vacui: How Stefan Nowak’s Thesis Is Used in Analyses of Polish Society. Polish Sociological Review, 189, 5–27.

Kechuyan, Hossein (2017). The Zavieh program of the Four network IRIB. (in Persian)

Riesch, H. (2021). Apocalyptic Narratives: Science, Risk and Prophecy. Routledge.

Koser, Louis Alfred & Rosenberg, Bernard (2004). Fundamental Sociological Theories, Translation of Farhang Irshad, Tehran: Ney. (in Persian)

Rother, E. T. (Ed.) (2007). Systematic Literature Review × Narrative Review. Acta Paulista de Enfermagem, 20, 5-6.

Madani, Saeed (2019). “Saeed Madani talks about Iran’s protests”. Insaf news and analysis database at http://www.ensafnews.com/261062/ Retrieved on January 8, 2023. (in Persian)

Staff, D. (1967). The Disaster Research Center Simulation Studies of Organizational Behavior Under Stress.

Madani, Said (2021). Chaos or social collapse in Iran? Radio Farda. at https://www.radiofarda.com Retrieved on January 8, 2023. (in Persian)

Tainter, Joseph A. (1988). The Collapse of Complex Societies. New Studies in Archaeology, Cambridge University Press.

Moaidfar, Saeed (2012). Social harms in a conversation with Saeed Moaidfar; Society has collapsed in the public arena. Addendum to Edemad newspaper. January 5, 2014. (in Persian)

Moaidfar, Saeed (2018). Saeed Moaidfar in describing the current situation of Iran society: society has become passive, (September 16, 2019). Hamdeli. Number 1249, 1. (in Persian)

Moaidfar, Saeed (2020). Social collapse is the main reason for the increase in suicide in Iran (Euronews Farsi conversation), at https://parsi.euronews.com, Retrieved on January 5, 2023. (in Persian)

Mohaddesi, Hassan (2021). Is social collapse in Iran a scientific or journalistic claim? Three sociologists and one claim, Hamdeli, Tuesday, 7 September, number 1767. (in Persian)

Burns, J., Lefko-Evwerett K. & Njozela, L. (2018). “From definition to measurement: constructing a social cohesion index for South Africa”, Papiers de Recherche AFD, n° 2018-73, June.

Nasri, Qadir & Roozkhosh, Mahdi (2012). Typology of “Decline Theories” In Viewpoints of Four Contemporary Iranian Philosophers. Journal of Political science Association, 7(3), 193-228. (in Persian)

Nasri, Qadir & Roozkhosh, Mahdi (2013). A critical reflection on the theory of Iran’s decline and the way out of it. Rahbord, 23(71), 245-271-245. (in Persian)

Grant, M.J. & Booth, A. (2009). A typology of reviews: an analysis of 14 review types and associated methodologies. Health Information & Libraries Journal, [e-journal] 26, 91-108.

Nazari, Ali Ashraf (2014). Critical reading of the concept of The political in the theory of Carl Schmitt. Politics, 45(4), 991-1014. (in Persian)

Pawlak, M. (2015). From Sociological Vacuum to Horror Vacui: How Stefan Nowak’s Thesis Is Used in Analyses of Polish Society. Polish Sociological Review, 189, 5–27.

Riesch, H. (2021). Apocalyptic Narratives: Science, Risk and Prophecy. Routledge.

Qaderi, Hatem (2018). Iran is losing the opportunity to transition to democracy. Euronews Farsi at https://parsi.euronews.com/ Retrieved on January 8, 2023. (in Persian)

Rafipour, Faramarz (1997). Development and conflict: an effort to analyze the Islamic revolution and Iran’s social issues. Tehran: Enteshar. (in Persian)

Rother, E. T. (Ed.) (2007). Systematic Literature Review × Narrative Review. Acta Paulista de Enfermagem, 20, 5-6.

Rafipour, Faramarz (1999). Anomie or social disturbances: A research on the potential of anomie. Tehran: Soroush. (in Persian)

Staff, D. (1967). The Disaster Research Center Simulation Studies of Organizational Behavior Under Stress.

Rafipour, Faramarz (2013). Do not let Iran be destroyed. Tehran: Enteshar. (in Persian)

Tainter, Joseph A. (1988). The Collapse of Complex Societies. New Studies in Archaeology, Cambridge University Press.

Riesch, H. (2021). Apocalyptic Narratives: Science, Risk and Prophecy. Routledge.

Robbington, Earl & Weinberg, Martin (2003). Seven theoretical approaches in examining social issues. Translated by Rahmatullah Sediq Sarvestani. Tehran: Institute of Publishing and Printing, University of Tehran. (in Persian)

Abazari, Yusuf (2008). Social collapse. Aftab Monthly, October, 19, 32-41. (in Persian)

Rother, E. T. (Ed.) (2007). Systematic Literature Review × Narrative Review. Acta Paulista de Enfermagem, 20, 5-6.

Sadeghi Shahpar, Reza & Mushtaq Mehr, Rahman (2011). Thinking of death and decay, the most important theme (motif) in Forough Farrokhzad’s poetry and its manifestations. Literary Thoughts, 7, 89-119. (in Persian)

Abdi, Abbas (2006). Social collapse: dimensions and possibilities. Ayin, 6, 15-18. (in Persian)

Serajzadeh, Seyed Hossein (2017). Take the transition period seriously; The risk of deepening social distances (conversation). Asr Andisheh, 14(17), 116-120. (in Persian)

Abdi, Abbas (2017). The Zavieh program of the Four network IRIB. (in Persian)

Sheikheh, Reza, Safai Moghadam, Massoud, Paksersht, Mohammad Jaafar & Marashi, Seyed Mansour (2019). Analytical review of the basics of social constructionism approach. Humanities Methodology, 26(103), 39-55. (in Persian)

Abdi, Abbas (2017). We have a crisis of social cohesion, not collapse (of the economic world). at https://donya-e-eqtesad.com//3395587, retrieved on February 25, 2023. (in Persian)

Shojaei Zand, Alireza (2021). Is social collapse in Iran a scientific or journalistic claim? Three sociologists and one claim, Hamdeli, Tuesday, 7 September, number 1767. (in Persian)

Staff, D. (1967). The Disaster Research Center Simulation Studies of Organizational Behavior Under Stress.

Abercrombie, Nicholas (2008). An introduction to sociology. Translated by Hadi Jalili, Tehran: Ney. (in Persian)

Tainter, Joseph A. (1988). The Collapse of Complex Societies. New Studies in Archaeology, Cambridge University Press.

Akwani, Hamdaleh (2017). Two narratives of the political issue and the model of the state in the thinking of the thinkers of the middle Islamic period. Government studies. 4(16), 1-38. (in Persian)

Babachahi, Ali (2008). individual statements; Poetry issues and analysis of new and young poetry today (Vol. 1), Tehran: Naranj. (in Persian)

Barhani, Morteza (2012). The political. Journal of Political Science, 8(4), 79-96. (in Persian)

Vaughan, Geoffrey (2015). Behemoth Teaches Leviathan: Thomas Hobbes on Political Education (Applications of Political Theory). Translated by Hossein Bashiriyeh, Tehran: Ney. (in Persian)

Bashirieh, Hossein (2004). On the verge of political anomie in Iran. Management and Development Process, 18 (4), 22-29. (in Persian)

Weber, Max (2002). Basic concepts of sociology. Translated by Ahmad sedarati, Tehran: Markaz. (in Persian)