خانوادۀ مدنی از آرمان تا واقعیت (مورد مطالعه: خانواده‌های شهر رشت)

نویسندگان

گروه علوم اجتماعی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه گیلان، رشت، ایران

چکیده
پژوهش حاضر به مطالعۀ خانوادۀ مدنی در بین خانواده‌های شهر رشت می‌پردازد. مشارکت‌کنندگان تحقیق شامل مردان و زنان شهر رشت بودند که با استفاده از روش نمونه‌گیری هدفمند با 35 نفر از آن‌ها مصاحبه شد. این پژوهش از طریق روش کیفی، تکنیک تحلیل مضمون و به‌کارگیری تکنیک مصاحبه انجام گرفت و مصاحبه با افراد تا رسیدن به اشباع نظری پیش رفت. یافته‌ها نشان داد که به لحاظ گفت‌وگو سنخ‌های مختلف خانواده‌های موردمطالعۀ شهر رشت عبارت‌اند از: خانواده‌های گفت‌وگومحور، خانواده‌های مرزی و خانواده‌های مجادله‌محور. بر مبنای یافته‌ها، خانواده‌هایی که سرمایه‌های فرهنگی و اجتماعی بیشتری داشته‌اند، متقارن‌تر و گفت‌وگومحورترند. علاوه‌براین، هرچند مشارکت‌کنندگان اظهار داشتند که امروزه خانواده‌ها بیش از گذشته گفت‌وگومحورند، ولی در واقعیت و به‌صورت «اینجا-اکنونی» خانواده‌های مرزی و مجادله‌محور همچنان به حیات خود ادامه می‌دهند. مصاحبه‌شوندگان شکل آرمانی خانواده را در خصلت‌هایی از قبیل صداقت، احترام متقابل، توانایی ابراز احساسات، مشورت، گوش‌فرادادن به حرف سایر اعضای خانواده، برابری، انتقادپذیری، قضاوتنشدن (پرهیز از پیش‌داوری) و ظرفیت بالا (داشتن ذهن باز) برساخت کرده‌اند که شباهت‌های زیادی به مدل خانوادۀ دموکراتیک (مدنی) آنتونی گیدنز دارد.

کلیدواژه‌ها


آزادارمکی، تقی (1386). جامعه‌شناسی خانوادۀ ایرانی. تهران: سمت.
Attride-Stirling, J. (2001). Thematic networks: An analytic tool for qualitative research. Qualitative Research, 1(3), 385-405. [DOI:10.1177/146879410100100307]
ادگار، اندرو (1396). مفاهیم کلیدی در اندیشه هابرماس. ترجمه محمدرضا غلامی، تهران: دنیای اقتصاد.
Carr, K. & Kellas, J. K. (2017). The role of family and marital communication in developing resilience to family-of-origin adversity. Journal of Family Communication, 18(1), 68-84. [DOI:10.1080/15267431.2017.1369415]
پرویزی، سرور؛ امینی‌زاده، خدیجه؛ ثناگو، اکرم و سپهوند، فریبا (1388). تبیین مفهوم خانواده سالم از دیدگاه نوجوانان زنجانی. نشریه پژوهش پرستاری ایران. 4(12-13)، 17-7.
Danczak, A. (2011). Dialogue as a means of building the spirituality of a married couple. Journal Marriage, Families & Spirituality, 17(1), 61-68.
پناغی، لیلی؛ زاده‌محمدی، علی؛ پاکدامن، شهلا؛ باقریان، فاطمه؛ احمدآبادی، زهره؛ محمدی، سمیه و ملکی، قیصر (1393). مطالعه مفهوم خانواده، خانواده سالم و ایدئال و عوامل آسیب‌زا از دید خانواده‌های ایرانی. همایش کنگره ملی آسیب‌شناسی خانواده (و جشنواره ملی خانواده‌پژوهی)، قابل‌دسترسی در https://www.sid.ir.
Gadamer H. G. (1994). Truth and method, translation revised by Joel Weinsheimer and Donald G. Marshal, New York: Continum.
چرستانی، نفیسه (1400). شناسایی ابعاد گفت‌وگوی پایدار مؤثر زوجین در خانواده‌های ایرانی. مجله نخبگان علوم و مهندسی، 6(31)، 42-16.
Gadamer, Hans Georg. (1980). Dialogue and dialectic: eight hermeneuncal stuies on Plato. Translated by P. C. Smith. New Haven. Yale University Press.
خاکپور، ایمان؛ نظری، علی‌محمد و زهراکار، کیانوش (1394). نقش ابعاد ساختار قدرت خانواده در سازگاری زناشویی. فصلنامۀ فرهنگی-تربیتی زنان و خانواده، 9(30)، 26-7.
Giddens, A. (1990). The Consequency of modernity, Stanford: Stanford University press.
دورکیم، امیل (1381). تقسیم کار اجتماعی. ترجمۀ باقر پرهام، تهران. مرکز.
Habermas, Jurgen. (1984). The Theory of communicative action, Vol. I. Reason and Rationalization of Socket trans. Thomas McCarthy. Boston Beacon Press Boston.
سیدمن، استیون (1386). کشاکش آرا در جامعه‌شناسی. ترجمه هادی جلیلی. تهران: نی.
Koerner, A.F;& Fitzpatrick, M.A. (1997). Family type and conflict: The impact of conversation orientation and conformity orientation on conflict in the family. Communication Studies, 48, 59-75. [DOI:10.1080/10510979709368491]
سامانی، سیامک و بهبهانی، مینا (1390). الگوهای ارتباطی در گونه‌های مختلف خانواده در مدل بافت‌نگر فرایند و محتوای خانواده. دوفصلنامه مشاورۀ کاربردی، 1(2)، 134-119.
Koraei, A., Khojasteh Mhr, R., Sodami, M., & Aslami Kh. (2017). Identification of the factors contributing to satisfying stable marriages in woman. Journal of Family Counseling & Psychotherapy. 2(22), 129-164. (in Persian).
صادقی‌فسایی، سهیلا و عرفان‌منش، ایمان (1394). تحلیل گفتمان و نقد الگوی خانوادۀ مدرن مدنی در ایران پس از انقلاب اسلامی. فصلنامه فرهنگی-تربیتی، زنان و خانواده، 10(34)، 133- 107.
Meredith, Wiliam. H. Abbott, Douglas. A. Tsal, Rita. and Ming, Zheng, Fu. (1994). Healthy family functioning in Chinese cultures: An exploratory study using the Circumplex Model. International Journal of Sociology of the Family, 24(1), 147-157.
طهماسبی، کارینه؛ موتابی، فرشته؛ چیمه، نرگس؛ اناری، آسیه؛ اناری، رضوان و طاهری‌فر، زهرا (1396). تحلیل وضعیت سلامت خانواده‌های ایرانی: مفهوم خانواده سالم، شناخت ویژگی‌های خانوادۀ سالم ایرانی و عوامل آسیب‌زا از دیدگاه متخصصان. مجله پرستاری و مامایی، ۱۵(۸)، ۶۳۰-۶۴۱.
Mohanna, Seyedeh Maryam & samani, Siamac. (2017). Parents' self-efficacy in different types of family regarding: family process and contentmodel,7(2), 1-16.
عرفانی‌اکبری، معصومه (1378). بررسی مشکلات مربوط به صمیمیت زوجین و تأثیر ارتباط درمانی زوجین بر آن. پایان‌نامه کارشناسی ارشد، تهران، دانشگاه الزهراء.
Parsons, T. & Bales(1955) Family, sociolization & integration process. The free press, New York.
فلیک، اووه (1387). درآمدی بر تحقیق کیفی، ترجمۀ هادی جلیلی، تهران: نی.
Strauss, A. L & Corbin, J. (1998). Basics of qualitative research: Grounded theory procedures and tichniques Newbury Park, CA: Sage.
قانعی‌راد، محمدامین (1396). زوال پدرسالاری: فروپاشی خانواده یا ظهور خانوادۀ مدنی. تهران: نقد فرهنگ.
Terner, victor (1967). Betwixt and between: the liminal period in rites of passage in the forest of symbols: aspects of Ndembu ritual, Ithaca (N. Y.), London: Cornell University Press.
گودرزناصری، الهه؛ باقریان، فاطمه و کمری، سامان (1395). خانواده سالم: کنکاشی در ملاک‌های همسر مطلوب از دیدگاه پسران و دختران. فصلنامه فرهنگی-تربیتی زنان و خانواده، 11(35)، 122-101.
گیدنز، آنتونی (1384). سیاست، جامعه‌شناسی و نظریه اجتماعی. ترجمه منوچهر صبوری، تهران: نی.
گیدنز، آنتونی و بردسال، کارن (1388). جامعه‌شناسی، ترجمه حسن چاوشیان، تهران: نی.
گیدنز، آنتونی (1399). جهان لغزنده است. ترجمۀ علی عطاران، تهران: پارسه.
مظاهری، محمدعلی؛ سادات‌صادقی، منصوره و حیدری، محمود (1388). مقایسه وضعیت ادراک‌شده و آرمانی ساختار خانواده در پنج شهر ایران. مجلۀ روانشناسی، 13(2)، 137-118.
ملایی، محمدحسن؛ اسماعیلی، معصومه و ملایی، رحیم (1397). مطالعه کیفی نقش زبان در روابط زوج‌های متعارض: رویکردی مبتنی بر نظریه داده بنیاد. فصلنامه فرهنگی-تربیتی زنان و خانواده، 13(44)، 65-27.
مهدوی، محمدصادق و صبور‌خسروشاهی، حبیب (1382). بررسی ساختار توزیع قدرت در خانواده، مطالعات زنان، 1(2)، 67-27.
هابرماس، یورگن (1394). نظریه کنش ارتباطی. ترجمه: کمال فولادی، تهران: مرکز.
هابرماس، یورگن (1400). دگرگونی ساختاری حوزه عمومی کاوشی در باب جامعه بورژوایی. ترجمه جمال محمدی، تهران: افکار.
هاتفی‌راد، لیدا؛ پارسامهر، مهربان و روحانی، علی (1401). برساخت گفت‌وگو میان زوجین یزدی به‌سوی یک نظریه زمینه‌ای. مجلۀ رفاه اجتماعی، 22(84)، 145-109.

  • تاریخ دریافت 18 خرداد 1405
  • تاریخ انتشار 18 خرداد 1405