عوامل مؤثر بر ارتکاب جرم: فراتحلیل کمّی مطالعات

نویسندگان

گروه جامعه‌شناسی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران

چکیده
جرم به‌عنوان یک پدیدۀ نامطلوب اجتماعی، پیامد عوامل متعددی است. فزونی ارتکاب به جرم، افزایش تحقیقات علمی در حوزه‌های مطالعاتی مرتبط با جرم در ایران در چند دهۀ گذشته را در پی داشته؛ به‌طوری‌که اطلاعات وسیعی دربارۀ سبب‌شناسی و فراگیرشناسی جرم در حوزه‌های مختلف آن تولید شده است. پژوهش حاضر با رویکرد فراتحلیل به مهم‌ترین دلایل و علت‌های ارتکاب جرم در ایران بر اساس پژوهش‌های انجام‌گرفته در حوزه‌های مختلف پرداخته و به این پرسش پاسخ داده است که عوامل مؤثر بر ارتکاب جرم کدام‌اند و درمجموع این عوامل تا چه اندازه در ارتکاب جرم در حوزه‌های مختلف تأثیرگذارند؟ روش پژوهش از نوع فراتحلیل (کمّی) با هدف تعیین اندازۀ اثر پژوهش‌ها بود. حجم نمونه شامل 107 سند پژوهشی (80 مقاله و 27 پایان‌نامه) بود که با توجه به معیارهای داشتن ضریب همبستگی، اعتبار مقاله، کیفیت انتشار و اطلاعات روشی انتخاب شدند. یافته‌ها نشان داد بیشترین تأثیر در ارتکاب جرم را به ترتیب متغیرهای مشارکت اجتماعی، فرهنگ بزهکاری، منطقۀ محل سکونت، تراکم جمعیتی، روابط اجتماعی، کنترل اجتماعی، احساس محرومیت و نابرابری اجتماعی، پایگاه اقتصادی-اجتماعی و اختلافات خانوادگی داشته‌اند که درمجموع دلالت بر تأثیرِ بیشتر عوامل سطح اجتماعی در ارتکاب جرم دارد.

کلیدواژه‌ها


احمدی، حبیب (۱۳۸۴). جامعه‌شناسی انحرافات. تهران: سمت.
Bennett, T., Holloway, K., & Farrington, D. (2008). "The Statistical Association between Drug Misuse and Crime: A Meta-Analysis", Aggression and Violent Behavior, 13, 107-118. [DOI:10.1016/j.avb.2008.02.001]
افشار، سیمین؛ علی‌زاده‌اقدم، محمدباقر؛ عباس‌زاده، محمد و کوهی، کمال (1398). فراتحلیل مطالعات انجام‌شده درباره عوامل مؤثر بر ترس از جرم در بین شهروندان ایرانی. مسائل اجتماعی ایران، 10(1)، 26-5.
Carriaga, L.M., & Worrall, L.J. (2015). "Police Levels and Crime: A Systematic Review and Meta-Analysis", The Police Journal: Theory, Practice and Principles, 88(4), 315-333. [DOI:10.1177/0032258X15612702]
جهانبخش، اسماعیل و ترکی‌هرچگانی، محبوبه (1395). بررسی عوامل اجتماعی اقتصادی مؤثر بر جرم زنان زندانی شهر شهرکرد. فصل‌نامه پژوهش اجتماعی، 8(31)، 144-120.
Development Services Group, Inc. (2015). "Risk Factors for Delinquency." Literature review. Washington, D.C.: Office of Juvenile Justice and Delinquency Prevention.
حبیب‌زاده‌ملکی، اصحاب و فرجی، هوشنگ (1396). رابطه مشارکت اجتماعی با پیشگیری اجتماعی از جرم. پژوهش‌نامه مددکاری اجتماعی، 3(11)، 121-86.
Doran, B.J. & Lees, B.G. (2005). Investigating the Spatiotemporal Links between disorder, Crime, and the Fear of Crime. The Professional Geographer, 57(1).1-12. [DOI:10.1111/j.0033-0124.2005.00454.x]
دیلینی، تیم (1387). نظریه‌های کلاسیک جامعه‌شناسی. ترجمه بهرنگ صدیقی و وحید طلوعی. تهران: نی.
Hayhurst, P.K., Pierce, m., Hickman, M., Seddon, T., Dunn, G., Keane, J., & Millar, T. (2017). "Pathways through Opiate Use and Offending: A Systematic Review", International Journal of Drug Policy, o39, 1-13. [DOI:10.1016/j.drugpo.2016.08.015]
رابینگتن، ارل و مارین، واینبرگ (1390). رویکردهای نظری هفتگانه در بررسی مسائل اجتماعی. ترجمۀ رحمت‌الله صدیق سروستانی، تهران: دانشگاه تهران.
Keren Cuervo and Lidon Villanueva. (2015). 'Analysis of risk and protective factors for recidivism in Spanish youth offenders' Offender Therapy and Comparative Criminology.SAGE publication. [DOI:10.1177/0306624X14557917]
زارع، اکبر و توحید، فرزانه (1401). مطالعه جرم‌شناختی بزهکاری زندانیان. فصلنامه علمی فقه و حقوق، 3(10)، 151-132.
Kingston, B, Huizinga, D, Elliott and D. S. (2009). "A Test of Social Disorganization Theory in High-Risk Urban Neighborhoods", Youth & Society, 41 (1): 53-79. [DOI:10.1177/0044118X09338343]
ستوده، هدایت‌الله (۱۳۸۶). مقدمه‌ای بر آسیب‌های اجتماعی. تهران: دانشگاه پیام نور.
Knepper, P. (2007). Criminology and Social Policy, London: SAGE Publications. [DOI:10.4135/9781446213902]
ستوده، هدایت‌الله (۱۳93). آسیب‌های اجتماعی. تهران: آوای نور.
Marsh, I., Melville, G., Morgan, K., Norris, G. & Walkington, Z. (2006). THEORIES OF CRIME. Oxon, England: Routledge.
سحابی، جلیل؛ مفاخری‌باشماق، جمیل؛ سلطان‌پور، شری؛ شاپری، رفیق و آقابیگ‌پوری، هاشم (1395). فراتحلیل پژوهش‌های صورت گرفته در زمینه عوامل مؤثر بر اعتیاد و سوءمصرف مواد مخدر در فاصله زمانی 1370-1390 در استان کردستان. پژوهش‌های جامعه‌شناسی معاصر، 5(8)، 122-99.
Miller, M. (2009). Criminology, California: SAGE Publications.
سلیمی، علی و داوری، محمد (1388). جامعه‌شناسی کج‌روی. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
Piquervo. R. Alex et al. (2015).'A systematic review of age, sex, ethnicity, and race as predictors of violent recidivism' Offender Therapy and Comparative Criminology. SAGE publication.
عشایری، طاها و نامیان، فاطمه (1398). فراتحلیل عوامل مؤثر بر پیشگیری از وقوع جرم. فصل‌نامه پژوهش‌های مدیریت انتظامی، 14(1)، 54-33.
Rupp, Th. (2008). "Meta Analysis of Crime and Deterrence: A Comprehensive Review of the Literature", Amsterdam: DNB.
غیوری‌نیا، پیمان؛ میرابراهیمی، سید علی و قربانی، محمدعلی (1401). تحلیل جرم‌شناختی عوامل بزهکاری اطفال و نوجوانان شهرستان ارومیه در بازه زمانی 1390- 1394. مجله پژوهش‌های حقوق جزا و جرم‌شناسی، 10(2)، 205-183.
Wickramasekera, N., Wright, J., Elsey, H., Murray, J., Tubeuf, S. (2015). "Cost of Crime: A Systematic Review", Journal of Criminal Justice, 43, 218-228. [DOI:10.1016/j.jcrimjus.2015.04.009]
فیروزجاییان، علی‌اصغر و محمودیان، معصومه (1400). مرور نظام‌مند مطالعات علمی انجام‌شده در حوزۀ فساد اداری در ایران. دو فصل‌نامه مسائل اجتماعی ایران، 12(2)، 220-201.
Glass, G. (2000). Meta-analysis at 25. URL (last cheacked 15 January 2007). http://glass.ed.asu/gene/ papers/meta25.html.
گراوند، هوشنگ و دلاور، علی (1399). فرامطالعۀ تحقیقات مرتبط با عوامل مؤثر و راهکارهای پیشگیری از سرقت در کلان‌شهر تهران در طول سال‌های ۸۵- ۹۶. مسائل اجتماعی ایران، 11(2)، 320-291.
گیدنز، آنتونی (1389). جامعه‌شناسی. ترجمه حسن چاوشیان. تهران: نی.
ممتاز، فریده (۱۳۸۵). انحرافات اجتماعی: نظریه‌ها و دیدگاه‌ها. تهران: شرکت سهامی انتشار.
نوغانی‌دخت‌بهمنی، محسن و میرمحمدتبار، سیداحمد (1394). بررسی عوامل اقتصادی مؤثر بر جرم (فراتحلیلی از تحقیقات انجام‌شده در ایران). پژوهش‌های راهبردی امنیت و نظم اجتماعی، 4(11)، 102-85.
ودادهیر، ابوعلی و نادری، حمید (1397). فراتحلیل مطالعات سرقت در ایران، مسائل اجتماعی ایران، 10(1)، 285-263.
مرکز آمار ایران (1398). سال‌نامه آماری کشور.
مرکز آمار ایران (1400). سال‌نامه آماری کشور.
روزنامه همدلی (1400). رشد ۱۵برابری آمار زندانیان. شماره 1789. 18 مهر.

  • تاریخ دریافت 18 خرداد 1405
  • تاریخ انتشار 18 خرداد 1405