وندالیسم در پارک‌های شهری؛ تحلیلی بر ویژگی‌های جمعیتی و قصد و رفتار وندال‌ها در شهر مریوان

نویسندگان

1 گروه جامعه‌شناسی، دانشگاه کردستان، سنندج، ایران

2 دانشگاه تبریز، تبریز، ایران

3 گروه حقوق، دانشگاه کردستان، سنندج، ایران

چکیده
پارک‌های شهری، ازجمله شاخص‌های توسعه‌یافتگی جوامع قلمداد می‌شوند. پدیدۀ وندالیسم (فعالیت‌های خرابکارانه) به‌عنوان یکی از عوامل مهم و تأثیرگذار، اختلال در استفادۀ مردم و کاهش کیفیت محیطی و بصری پارک‌های شهری را در پی دارد. پژوهش حاضر عوامل اثرگذار بر قصد و رفتارهای وندالیستی و نیز ویژگی‌های جمعیتی و زمینه‌ای افراد وندال را بررسی کرده است. این پژوهش بر اساس ماهیت و شیوۀ گردآوری و تحلیل داده‌ها، کمّی است که با روش پیمایش و ابزار پرسشنامۀ محقق‌ساخته انجام گرفته است. جامعۀ آماری تحقیق، کاربران پارک‌های سطح شهر مریوان بودند که به دلیل مشخص‌نبودن تعداد مراجعه‌کنندگان به پارک‌های شهری، حجم نمونه با استفاده از روش میترا-لنکفورد ۲۷۷ نفر برآورد گردید. نتایج نشان داد متغیرهای موردبررسی شامل ضعف تعهد و مسئولیت‌پذیری اجتماعی، احساس تعلق اجتماعی، احساس نابرابری و تبعیض، مقاومت و انتقام‌جویی از جامعه با قصد و رفتارهای وندالیستی در پارک‌های شهر مریوان در جهت مورد انتظار رابطۀ معنادار دارند. همچنین ویژگی‌های جمعیتی و زمینه‌ای همچون جنس، تحصیلات، جایگاه اقتصادی-اجتماعی، محل سکونت، خانواده و شغل بر پدیدۀ وندالیسم تأثیرگذارند. با تعیین مطلوبیت مدل ساختاری پژوهش با استفاده از رویکرد حداقل مربعات جزئی، میزان ضریب تعیین (R2) 58/0 به دست آمد که حاکی از دقت بالای مدل نظری پژوهش در پیش‌بینی متغیرهاست. بر اساس نتایج، این پژوهش برخورد قاطع کیفری و اعمال مجازات شدید در برخورد با رفتارهای وندالیستی را فاقد کارایی دانسته و در عوض، ضمن پیشنهاد درک جوانان و جهت‌دهی به اوقات فراغت آنان، درگیرکردن این ظرفیت بالقوۀ جمعیتی در فعالیت‌های سازنده را توصیه می‌کند.

کلیدواژه‌ها


اسماعیل‌پورهمدانی، سحر و شیعه، اسماعیل (1399). بررسی نقش کاربری زمین بر زمینه‌های بروز تخریب‌گرایی در فضاهای عمومی شهری. نشریه مطالعات محیطی هفت حصار، 8(31)، 32-23.
Chawla, L. (2015). Benefits of nature contact for children. Journal of planning literature, 30(4), 433-452. [DOI:10.1177/0885412215595441]
افشانی، علیرضا و جواهرچیان، ندا (1395). بررسی نقش بیگانگی اجتماعی در وندالیسم در بین دانش‌آموزان دوره اول و دوم متوسطه شهر. نشریه پژوهش‌های راهبردی امنیت و نظم اجتماعی، 5(3)، 24-1.
Chin, W. W. (1998). The partial least squares approach to structural equation modeling. Modern methods for business research, 295(2), 295-336.
آمارنامه فضای سبز مریوان (1402). آمارنامه سازمان سیما، منظر و فضای سبز شهرداری مریوان.
Coffield, Frank. (1991). Vandalism & Graffiti. The State of the Art London, Calouste Gulbenkian Foundation.
بخارایی، احمد و شربتیان، محمدحسن (1394). تحلیل جامعه‌شناختی عوامل اثرگذار بر رفتارهای وندالیستی (مطالعه موردی: در کلان‌شهر مشهد). فصلنامه پژوهش‌های راهبردی مسائل اجتماعی ایران، 4(2)، 21-48.
Cohen, A. (1955). Delinquency Body, The culture of the gang New York: The Free Press.
بندرآباد، علیرضا و اسماعیل‌پورهمدانی، سحر (1396). نقش عوامل محیطی مؤثر بر تخریب‌گرایی (وندالیسم) در کیفیت عرصه‌های عمومی شهری (نمونه موردی: محله کبابیان همدان). فصلنامه علمی- پژوهشی نگرش‌های نو در جغرافیای انسانی، 9 (3)، 179-163.
Esau, V. G. (2007). The Influence of Vandalism in Schools on Learner's Academic Performance (Doctoral dissertation, Nelson Mandela Metropolitan University).
حاتمی‌نژاد، حسین؛ اشنویی، امیر؛ خاوریان‌گرمسیر، امیررضا و افراسیابی، محمدصادق (1393). اندازه شهر و میزان گرایش به رفتارهای وندالیستی در ایران (مطالعه موردی: شهرهای شیراز، جهرم و سروستان). نشریه معماری و شهرسازی پایدار، 2(2)، 53-43.
Fornell, C., & Larcker, D. F. (1981). Evaluating structural equation models with unobservable variables and measurement error. Journal of marketing research, 18(1), 39-50. [DOI:10.1177/002224378101800104]
حاتمی‌نژاد، حسین؛ سلیمانی، هادی؛ چراغی، رامین و احمدتوزه، واحد (1392). تحلیل و ارزیابی علل وندالیسم در فضاهای عمومی شهری (نمونه موردی شهر رباط‌کریم). فصلنامه علمی-پژوهشی نگرش‌های نو در جغرافیای انسانی، 5(4)، 14-1.
Geason, Susan, and Paul R. Wilson. (1989). Preventing graffiti and vandalism. Published By: Darling Downs Institute, School of Management (in association with Queensland University of Technology).
حامی، احمد؛ فرجی، سعدی و امامی، فرزین (1397). ارزیابی شاخص‌های مؤثر در برنامه‌ریزی پارک‌های منطقه‌ای در شهر تبریز. نشریه علمی- پژوهشی برنامه‌ریزی توسعه کالبدی، 5(4)، 112-93.
Ghozali, I., & Latan, H. (2015). Partial least squares konsep, teknik dan aplikasi menggunakan program smart pls 3.0 untuk penelitian empiris. Semarang: Badan Penerbit UNDIP.
حسینی، محمدرضا، نوابخش، مهرداد و رحیمی، زاهر (1398). بررسی جامعه‌شناختی تأثیر سبک زندگی بر پرخاشگری و وندالیسم شهری نوجوانان و جوانان استان لرستان. فصلنامه علمی جامعه پژوهی فرهنگی، 10 (2)، 28-1.
Gillis, T. J. (2006). Violence, vandalism, and theft among Alberta youth: a reconceptualization of the general theory of crime (Doctoral dissertation, Lethbridge, Alta.: University of Lethbridge, Faculty of Arts and Science, 2006).
دمادم، زیبا، گراوند، فاطمه (1398). بررسی جامعه‌شناختی عوامل اجتماعی مؤثر بر گرایش نوجوانان به وندالیسم (موردمطالعه: نوجوانان پسر مقطع متوسطه شهرستان شوش). فصلنامه علمی- پژوهشی پایداری فرهنگی انقلاب اسلامی، 9(19)، 168-137.
Hair, J. F., Ringle, C. M., & Sarstedt, M. (2011). PLS-SEM: Indeed a silver bullet. Journal of Marketing theory and Practice, 19(2), 139-152. [DOI:10.2753/MTP1069-6679190202]
دورکیم، امیل. (1389). خودکشی. ترجمه نادر سالارزاده امیری، تهران: دانشگاه علامه طباطبایی.
Henseler, J., Ringle, C. M., & Sinkovics, R. R. (2009). The use of partial least squares path modeling in international marketing. In New challenges to international marketing (Vol. 20, pp. 277-319). Emerald Group Publishing Limited. [DOI:10.1108/S1474-7979(2009)0000020014]
رحیمی، محمود و رضایی، بهمن (1397). سنجش و ارزیابی مؤلفه‌های مؤثر در تخریب‌گری (وندالیسم) در فضاهای سبز عمومی (مطالعه موردی: پارک‌های منطقه 11 شهرداری تهران). نشریه مطالعات محیطی هفت حصار، 6(23)، 80-67.
Hosseinzadeh, F., Ebrahimi, A., & Rahmani Firouzjah, A. (2019). Vandalism Roots among Juveniles and Youths in Public Spaces of City (Case Study: Amol City). Sociological Studies of Youth, 10(35), 53-66.
رمضانی‌آرانی، مجید، محمدیان‌ساروی، محسن (1399). شناسایی و اولویت‌بندی عوامل اقتصادی مؤثر بر بروز نارضایتی‌های اجتماعی (موردمطالعه شهروندان تهران). فصلنامه علمی مطالعات بین‌رشته‌ای دانش راهبردی، 10(38)، 96-69.
Mitra, A., & Lankford, S. (1999) "Research Methods in Park, Recreation, and Leisure Services. Illinois: Sagamore Publishing.
سجادی، ژیلا، ضرغامی، سعید (1396). سنجش و ارزیابی مؤلفه‌های تأثیرگذار بر تخریب‌گری (وندالیسم) در فضاهای عمومی. نشریه انتظام اجتماعی، 9(2)، 101-75.
Philips Leonardo E. (1996). Parks: Design and Management. New York, McGraw.
سخاوت، جعفر (1383). جامعه‌شناسی انحرافات اجتماعی. تهران: دانشگاه پیام نور.
Roe, J., Aspinall, P. A., & Ward Thompson, C. (2016). Understanding relationships between health, ethnicity, place and the role of urban green space in deprived urban communities. International journal of environmental research and public health, 13(7), 681. [DOI:10.3390/ijerph13070681]
شفازاده، احمد (1398). بررسی نظریه هیرشی در کنترل اجتماعی از دیدگاه قرآن. فصلنامه راهبرد اجتماعی- فرهنگی، 8(33)، 133-109.
Root, E. D., Silbernagel, K., & Litt, J. S. (2017). Unpacking healthy landscapes: Empirical assessment of neighborhood aesthetic ratings in an urban setting. Landscape and Urban Planning, 168, 38-47. [DOI:10.1016/j.landurbplan.2017.09.028]
صاحبی، علی، زالی‌زاده، محسن و زالی‌زاده مسعود (1394). رویکردی در جهت مسئولیت‌پذیری و تعهد اجتماعی. نشریه رویش روان‌شناسی، 4(11)، 134-113.
Stollard, Paul (1991). Crime Prevention through Housing Design. First Edition, London, an Imprint of Chapman & Hall.
صالحی، اسماعیل (1400). فضای سبز شهری (کتاب سبز 1400، راهنمای عمل شهرداری‌ها). تهران: سازمان شهرداری‌ها و دهیاری‌های کشور، مرکز مطالعات برنامه‌ریزی شهری و روستایی.
Tarashkar, M.; Hami, A.; Namin, F.E. (2020). The Effects of Parks' Landscape Characteristics on Women's Perceptual Preferences in Semi-arid environments. J. Arid Environ, 174, 104080. [DOI:10.1016/j.jaridenv.2019.104080]
عباس‌زاده، محمد و دین‌دوست، ستار (1397). عوامل زمینه‌ساز وندالیسم گرافیکی در بین دانشجویان؛ با تأکید بر مضامین دیوارنویسی‌ها و صندلی‌نویسی‌ها (موردمطالعه؛ دانشجویان دانشگاه تبریز). نشریه مطالعات توسعه اجتماعی- فرهنگی، 7(3)، 59-33.
Tygart, C. (1988). Public school vandalism: Toward a synthesis of theories and transition to paradigm analysis. Adolescence, 23(89), 187-200.
قاسم‌زاده‌اجیرلو، اسلام؛ معینی، سیدرضا و کرم‌پور، روزا (1399). بررسی عوامل اجتماعی مؤثر بر وندالیسم دانش‌آموزان دبیرستان‌های شهر پارس‌آباد. نشریه تغییرات اجتماعی ـ فرهنگی، 17(3)، 115-96.
Ward, Colin. (1973). Vandalism. First Published, London, The Architectural Press.
قاسمی، وحید؛ ذوالاکتاف، وحید و نورعلی‌وند، علی (1388). جامعه‌شناسی ورزش (وندالیسم و اوباشگری در فوتبال). تهران: جامعه‌شناسان.
Yavuz, A., & Kuloğlu, N. (2011). The effects of locational factors on vandalism in the seaside parks. Scientific Research and Essays, 6(20), 4207-4212. [DOI:10.5897/SRE11.012]
قائمی‌فر، حسین (1386). بررسی برخی عوامل مؤثر بر وندالیسم با تأکید بر جامعه شهری جهرم. پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه شهید چمران اهواز.
Yilmaz, İ., Tabak, G., & Samur, A. N. (2020). Vandalism problem in tourism and solution proposals: The case of Nevşehir. Journal of multidisciplinary academic tourism, 5(2), 95-103. [DOI:10.31822/jomat.706294]
قربانی، سیدایمان و شیری، طهمورث (1400). محرومیت نسبی و ظرفیت‌سازی برای بحران اجتماعی: مطالعه موردی حوادث 1396. فصلنامه پژوهش اجتماعی، 13(51)، 63-40.
Zavadskas, E. K., Bausys, R., & Mazonaviciute, I. (2019). Safety evaluation methodology of urban public parks by multi-criteria decision-making. Landscape and urban planning, 189, 372-381. [DOI:10.1016/j.landurbplan.2019.05.014]
قنبری، ابوالفضل؛ طاهونی، مهدیه و قادری، ناصر (1395). بررسی عوامل تأثیرگذار بروز وندالیسم در مبلمان شهری (مطالعه موردی: شهر تبریز). فصلنامه پژوهش‌های جغرافیای برنامه‌ریزی شهری، 4(4)، 569- 586.
کردعلیوند، سهیلا و مبارکی، محمد (1397). بررسی رابطه محرومیت نسبی و بزهکاری نوجوانان (مطالعه تطبیقی دانش‌آموزان متوسطه شهرهای خرم‌آباد و یزد). دوفصلنامه پژوهش‌های جامعه‌شناسی معاصر، 7(13)، 36-1.
مبارکی، محمد و صلاحی، سمیه (1392). کیفیت خدمات شهری، تعهدات شهروندی و حس تعلق اجتماعی. فصلنامه علمی- پژوهشی رفاه اجتماعی، ۱۳ (۵۰)، ۳۱۵-۲۷۵.
مبارکی، محمد؛ افشانی، سیدعلیرضا و کردعلیوند، سهیلا (1397). تحلیل رابطه بین تعهد اجتماعی و بزهکاری: مطالعه مقایسه‌ای میان دانش‌آموزان مقطع متوسطه شهرهای یزد و خرم‌آباد. مجله مطالعات اجتماعی ایران، 12(2)، 135-111.
محسنی‌تبریزی، علیرضا و صفری‌شالی، رضا (1385). بررسی زمینه‌های بزهکاری و تخریب اموال عمومی توسط نوجوانان «مطالعه موردی بر نوجوانان استان قزوین»، فصلنامه تخصصی جامعه‌شناسی، 2(3)، 42-1.
محسنی‌تبریزی، علیرضا (1379). مبانی نظری و تجربی وندالیسم: مروری بر یافته‌های یک تحقیق. نامه علوم اجتماعی، 16(16)، 227-193.
محسنی‌تبریزی، علیرضا (1383). وندالیسم، مبانی روان‌شناسی اجتماعی، جامعه‌شناسی و روان‌شناسی رفتار وندالیسی در مباحث آسیب‌شناسی و کژ رفتاری اجتماعی. تهران: آن.
محسنی‌تبریزی، علیرضا و پروین، ستار (۱۳۸۸). بررسی عوامل مؤثر بر سرقت نوجوانان (مطالعه موردی: شهر کرمانشاه). نشریه جامعه‌شناسی کاربردی، ۲۰ (۳)، 50-37.
محسنین، شهریار و اسفندیانی، محمدرحیم (1393). معادلات ساختاری مبتنی بر رویکرد حداقل مربعات جزئی به کمک نرم‌افزار Smart-PLS. تهران: موسسه کتاب مهربان.
محمدی‌بلبلان‌آباد، اسعد (1384). سنجش میزان وندالیسم و بررسی عوامل فردی و اجتماعی مرتبط با آن در بین دانش‌آموزان ناحیه یک مقطع متوسطه شهر سنندج. پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه تبریز.
نامداری، مهرداد (1398). بررسی برخی عوامل مؤثر بر وندالیسم با تأکید بر جامعه دانش‌آموزی شهری نورآباد دلفان. مجله پژوهش‌های معاصر در علوم و تحقیقات، 1(2)، 73-91.
نبوی، سیدعبدالحسین؛ سالمیان، سهام و حبیبیان، بهار (1391). عوامل مؤثر بر رفتارهای وندالیستی در میان دانش آموزان شهرستان اهواز (مطالعه موردی: منطقۀ کوت عبدالله). فصلنامۀ مطالعات توسعۀ اجتماعی- فرهنگی، 1(3)، 135-98.
نجفی‌ابرندآبادی، علی‌حسین (1391). تقریرات درس جامعه‌شناسی جنایی، تهیه و تنظیم مهدی صبوری‌پور، دانشگاه شهید بهشتی، ویراست هفتم.
هوشیاری، داریوش؛ اسماعیلی، مهدی و کلانتری‌درونکلا، کیومرث (1400). تحلیل جرم‌شناختی وندالیسم (رویکردی جامعه‌شناسی سیاسی با محوریت مطالعه موردی ایران). فصلنامه علمی جامعه‌شناسی سیاسی ایران، 4(3)، 293-281.
هوشیاری، داریوش؛ اسماعیلی، مهدی و کلانتری‌درونکلا، کیومرث (1401). تحلیلی بر کنترل کیفری در مقابله با وندالیسم، مجله پژوهشنامه حقوق کیفری، 13(1)، 314-289.
هیوز، مایکل و کرولر، کرولین جی (1396). مبانی جامعه‌شناسی. ترجمۀ مهرداد هوشمند و غلامرضا رشیدی، تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه‌ها، پژوهشکده تحقیق و توسعه علوم انسانی.

  • تاریخ دریافت 18 خرداد 1405
  • تاریخ انتشار 18 خرداد 1405