تحلیل روایت تجربۀ زیسته ساکنان مناطق مرزی از مصائب حیات اجتماعی (مورد مطالعه: روستای هانی‌گرمله)

نویسندگان

گروه جامعه‌شناسی، دانشکده علوم انسانی و اجتماعی، دانشگاه کردستان

چکیده
مرزنشینان بیش از سایرین تحت تأثیر وضعیت مرزها هستند و هر تغییری در روابط بین‌الملل یا درون مرزهای کشور، بر زندگی روزمره و زیست‌جهان آن‌ها تأثیرگذار است. در وضعیت کنونی، یک مرز سازمان‌یافته می‌­تواند چالش‌­ها و فرصت‌هایی را برای افراد ساکن در آن فراهم کند. این چالش‌­ها و فرصت‌­ها یا ذاتی مناطق مرزی­‌اند و یا این‌­که در نتیجۀ شیوۀ سیاست‌گذاری‌­های اِعمال‌شده در این مناطق به‌­وجود آمده‌اند. بنابراین پرداختن به تجربۀ زیستۀ‌ مرزنشینی اهمیتی استراتژیک در بُعد سیاست‌گذاری دارد. در این پژوهش به بررسی تجربۀ زیستۀ ساکنان مناطق مرزی از مصائب حیات اجتماعی روستای ‌هانی‌گرمله واقع در نوار مرزی شهرستان پاوه پرداخته شد. منظومۀ مفهومی ما برگرفته از مرزنشینی، مصائب اجتماعی و جامعۀ بیم‌زده (ریسک) الریش بک بود. روش تحقیق حاضر کیفی و مبتنی بر تحلیل روایت بود. شیوۀ نمونه‌­گیری هدفمند و ابزار گردآوری داده‌ها مصاحبۀ عمیق و نیمه‌ساختاریافته است. نتایج نشان داد که تفاوت زیادی بین روایت مرزنشینان از زندگی‌شان با وضعیت زندگی در مناطق مرکزی‌ وجـود دارد و در بیان علت به‌وجودآمدن این وضعیت، اکثراً بر ویژگی‌ها و وضعیت اقتصادی و فرهنگی خود تأکید می‌کنند. مصاحبه‌شوندگان با مضامینی نظیر «تمایز زندگی مرزنشینان با دیگر مناطق»، «درهم‌تنیدگی حیات اجتماعی و زندگی مرزنشینی»، «مخاطرات مراودات مرزی»، «حک‌شدگی اقتصاد کولبری»، «درحاشیهبودن»، «ضعف امکانات، خدمات و زیرساخت‌های مرزی»، «به‌حاشیه‌رفتن مسائل زیستمحیطی در مناطق مرزی» و نظایر آن، حس متفاوت‌بودن از دیگـران را تجربه می‌کننـد. در این پژوهش سوژه‌های مطالعه (ساکنان روستای مرزی)، استراتژی‌ها و راه‌های برون‌رفت از این مشکلات را در مواردی مانند تغییر نگاه کارگزاران توسعه به مرز، اقدامات توسعه‌­ای عاجل و ایجاد امکانات و گسترش خدمات جستجو می­‌کنند.

کلیدواژه‌ها


ابراهیم‌زاده، عیسی؛ موسوی، میرنجف و کاظمی‌زاد، شمس‌اله (1391). تحلیل فضایی نابرابری‌های منطقه‌ای میان مناطق مرزی و مرکزی ایران. فصلنامه ژئوپلیتیک، 8(1)، 108-92.
Acheampong, G. (2013). Fortress Ghana? Exploring marginality and enterprising behaviour among migrants in Kumasi Zongos. Journal of Economics and Sustainable Development, 4, 108-117.
احمدرش، رشید (1397). دیالکتیک مرز و توسعه: تحلیل جامعه‌شناختی دشواری‌های توسعه پایدار در مناطق مرزی غرب کشور. مجله توسعه محلی (شهری-روستایی)، 10(2)، 206-183.
Beck, Ulrich (2008). World at Risk. Cambridge: Polity Press
تقوایی، مسعود، وارثری، حمیدرضا و شیخ‌بیگلرو، رعنا (1390). تحلیل نابرابری‌های توسعه ناحیه‌ای در ایران. پژوهش‌های جغرافیای انسانی، 43(4)، 168-153.
Brednikova, O., & Voronkov, V. (2000). Border and Social Space Restructuring
حیدری‌فر، محمدرئوف و پاهکیده، اقبال (1397). ارزیابی عوامل ژئوپلیتیکی، تهدیدها و مخاطرات مناطق مرزی استان کرمانشاه. جغرافیا و آمایش شهری - منطقه‌ای، 27، 196-167.
DFID (2002). Indicators for Socially Sustainable Development. http://www.livelihood.org/info/docs/wssd-indbr.pdf.
دوستی‌ایرانی، فاطمه و پارسابروجنی، اقدس (1396). تأثیر نقش حاشیه‌نشینی بر بزهکاری جوانان شهر اهواز. اولین همایش بین‌المللی فقه و حقوق، وکالت و علوم اجتماعی، دبیرخانه دائمی کنفرانس، همدان، ایران.
Henricks, K. (2015). Bursting whose bubble? The racial nexus between social disaster, housing wealth, and public policy. Social Justice Research, 28(3), 318-338. [DOI:10.1007/s11211-015-0244-8]
ذکایی، محمدسعید و نوری، آرام (1394). زندگی در مناطق مرزی: مطالعۀ پدیدارشناختی مرزنشینان شهر نوسود. جامعه‌پژوهی فرهنگی، 6(4)، 128 -105.
Oda-Angel, F. (2000). A singular international area: Borders and cultures in the societies of the Strait of Gibraltar.
ریتزر، جورج (1374). نظریه جامعه‌شناسی در دوران معاصر. ترجمه محسن ثلاثی، تهران: علمی.
Overton, J. (1999). Strategies for Sustainable Development. London and New York City: Zed Books.
زیاری، کرامت‌الله؛ عشرق‌آبادی، فرشید و فتحی، حمید (1389). چالش‌های ژئوپلیتیکی توسعه نامتوازن نواحی ایران در مقطع زمانی 1385- 1375. فصلنامه ژئوپلیتیک، 6(17)، 207-181.
Sadri, A. M. Et al. (2018). The role of social capital, personal networks, and emergency responders in post-disaster recovery and resilience: a study of rural communities in Indiana. Natural hazards, 90(3), 1377-1406. [DOI:10.1007/s11069-017-3103-0]
عسکری، احسان و عسکری، مریم (1396). حاشیه‌نشینی و آسیب‌های اجتماعی (مطالعه موردی: شهر ایلام). مجله پژوهش‌های نوین علوم جغرافیایی، معماری و شهرسازی، 1(4)، 70-49.
Sun, L., & Faas, A. J. (2018). Social production of disasters and disaster social constructs. Disaster Prevention and Management, 27(5), 623-635. [DOI:10.1108/DPM-05-2018-0135]
فتوحی، سردار و فاضلی، نعمت‌الله (1398). تجربه‌های شهر نودشه از پدیده مرز. فصلنامه تحقیقات فرهنگی ایران، 12 (2)، 152-133.
Van Manen, M. (2016). Researching lived experience: Human science for an action sensitive pedagogy. UK: Routledge.
قادرزاده، امید؛ محمدپور، احمد و قادری، امید (1392). تجارت مرزی و تفسیر مردم از تغییرات جهان زیست خانواده. فصلنامۀ راهبرد فرهنگ، 6(22)، 84-61.
محمدپور، احمد (1392). روش‌شناسی کیفی. جلد اول، تهران: جامعه‌شناسان.
مرکز آمار ایران (1395). نتایج سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال 1395.

  • تاریخ دریافت 18 خرداد 1405
  • تاریخ انتشار 18 خرداد 1405