فساد مالی؛ هم‌کنشی عاملان مستعد و ساختارهای معیوب

نویسندگان

گروه علوم اجتماعی، دانشگاه یاسوج

چکیده
یکی از مهم‌ترین چالش‌های پیش‌روی دولت‌ها، فساد اداری شامل اختلاس، تقلب، رانت‌خواری، سوءاستفاده و خیانت در بیت‌المال است. پژوهش حاضر مهم‌ترین دلایل ایجادکنندهٔ این نوع از فساد را با روش نمونه‌گیری هدفمند از طریق مصاحبه با ۸ نفر محکوم به فساد مالی واکاوی کرده است. با بررسی داده‌ها، شرایط و زمینه‌های منجر به فساد مالی با سه مضمون فراگیر «شخصیت‌های فسادآفرین»، «سازمان‌های تبعیض‌آفرین نارسا» و «ساختارهای ناکارآمد فساد» استخراج شده‌اند. طبق یافته‌ها، ساختار و عاملیت در ارتکاب به فساد مالی به صورت شبکه‌ای در هَم‌کُنشی با یکدیگر قرار می‌گیرند؛ به این معنی که سطوح سازمانی و ساختاری و ویژگی‌های شخصیتی عاملان در یک ساختار شبکه‌ای و یک رابطهٔ تشدیدکننده یا ترقیق‌کننده، بسترساز ارتکاب به فساد مالی می‌شوند. بر اساس یافته‌ها می‌توان گفت ابعاد مختلف سازمانی و ساختاری با هم و همین‌طور با دلالت‌های عامل‌گرا با یکدیگر در یک ساختار شبکه‌ای، می‌توانند عاملان مستعد و ساختارهای معیوب را به هم نزدیک‌تر و بستر ارتکاب به فساد را مساعدتر کنند. ساختار و عاملیت دو روی یک سکه‌اند و کنشگران حین کنش متقابل و در اثر تکرار رفتارها، ساخت را بازسازی می‌کنند و افراد هم‌زمان با به‌وجودآوردن جامعه و ساختارهای آن، خود نیز تحت تأثیر قرار می‌گیرند.

کلیدواژه‌ها


ابریشمی‌راد، محمدامین و اسدی اوجاق، نادر (1400). مهم‌ترین علل قابل‌اجرا نبودن قانون در نظام حقوقی ایران. فصلنامهٔ دانش حقوق عمومی. 11(35)، 144-119.
Attride, A.J. (2001). Thematic Networks: An Analytic Tool for Qualitative Research. Qualitative Research,1(3), 385405.DOI:10.1177/146879410100100307 [DOI:10.1177/146879410100100307]
احدی، پرویز؛ غفاریان گلبو، محمد؛ جوان‌پور، عزیز و نوجوان، صمد (1390). بررسی فساد سیاسی و رابطه آن با توسعه سیاسی از منظر جامعه‌شناسی سیاسی. مجله مطالعات جامعه‌شناسی، 10(40)، 146-133.
DeVaal, A,. & Ebben, W. (2011). Institutions and the Relation between Corruption and Economic Growth. Review of Development Economics, 15: 108-123. [DOI:10.1111/j.1467-9361.2010.00596.x]
افضلی، عبدالرحمان (1391). فساد اداری و تأثیر آن بر توسعه، علل، پیامدها و راهکارهای برون‌رفت. مجله حقوقی بین‌المللی، نشریه مرکز امور حقوقی بین‌المللی ریاست جمهوری، 28، 235-264.
Dong, B., & Benno, T. (2013). Causes of corruption: Evidence from China. China Economic Review, 26(C), 152-169. DOI: 10.1016/j.chieco.2012.09.005 [DOI:10.1016/j.chieco.2012.09.005]
بهشتی، سیدصمد و خان‌محمدی، احسان (1399). بررسی وضعیت ادراک از فساد و عوامل مرتبط با آن مطالعهٔ شهروندان شهر سرپل‌ذهاب. مجله جامعه‌شناسی کاربردی، 31(4)، 72-45.
Given, L. M. (2008) the sage encyclopedia of qualitative. Vol. 1-2, California: Sage. DOI:10.4135/9781412963909 [DOI:10.4135/9781412963909]
توانا، محمدعلی؛ هاشمی‌اصل، سیدیزدان و جریده، سیدجواد (1398). بررسی پدیدهٔ جنگ از منظر ابن خلدون. فصلنامه علمی-پژوهشی نظریه‌های اجتماعی متفکران مسلمان. 9(2)، 147-171.
Graf, L. J. (2007). Consequences and Causes of Corruption What do We Know rom a Cross-Section of Countries. University of Passau, Passau.
توحیدفام، محمد و حسینیان امیری، مرضیه (1388). تلفیق کنش و ساختار در اندیشه گیدنز، بوردیو و هابرماس و تأثیر آن بر جامعه‌شناسی جدید: پژوهشنامه علوم سیاسی، 4(3)، 107-79.
Griger, J. (2005). Corruption in Organizations: sime Outlines for Research Working Paper No. 203, Department of Economics and Social Sciences University of Wuppertal.
جعفریه، زهراسادات و طاهرپور کلانتری، حبیب‌اله (1393). شناسایی عوامل مؤثر بر پیش‌گیری از تمایل بر وقوع تخلفات مالی در سازمان امور مالیاتی کشور: نشریه فرایند مدیریت و توسعه، 2، 19-46.
Heidenheimer, A., & Johnston, M. (2001). Political Corruption: Concepts and Contexts.Somerset, NJ: Transaction Publishers.
جلائی پور، حمیدرضا و محمدی، جمال (1392). نظریه‌های متأخر جامعه‌شناسی، تهران: نی.
Heineman, B. W., & Heimann, F. (2006).The Long War against Corruption. Foreign [DOI:10.2307/20031968]
حقیقتیان، منصور؛ کریمی زاده، سمیه و نظری، جواد (1391). بررسی برخی عوامل اجتماعی مؤثر بر فساد اداری: مجله جامعه‌شناسی کاربردی، 33، 125- 142.
Affairs, 85(3), 75-86. doi: 10.2307/20031968 [DOI:10.2307/20031968]
خضری، محمد (1384). تحلیل نهادی فساد اداری: فصلنامه مطالعات راهبردی، 8، 513-530.
Holmes, L. (2015). Corruption - A very short introduction. Oxford: Oxford University Press. [DOI:10.1093/actrade/9780199689699.001.0001]
خیالت دوگراف، پیتر؛ واخنار، پتریک؛ مارافیک، فون (1397). چشم‌اندازهای نظری فساد. ترجمه هانیه هژبرالساداتی، داود حسینی هاشم‌زاده، محمد فاضلی، جلیل یاری، تهران: آگاه.
Larmour, P., & Wolanin, N. )2013(. Corruption and Anti-Corruption , ANU E Press. [DOI:10.22459/CAC.03.2013]
ربیعی، علی و هاجر، آصف (1391). نقش فرهنگ سازمانی در پیشگیری از بروز فساد اداری: فصلنامه مدیریت دولتی، 4، 45-58.
Lee, W.S. (2013). Engaging in corruption: The influence of cultural values and‌contagion effects at the micro level. Journal of Economic Psychology, 39. 287‌300. [DOI:10.1016/j.joep.2013.09.006]
ربیعی، علی (1390). زنده‌باد فساد: جامعه‌شناسی سیاسی فساد در دولت‌های جهان سوم. تهران: موسسه تحقیقات و توسعه علوم انسانی.
Liiv, M.L. (2004). Causes of Administrative Corruption: Hypotheses for Central and Eastern Europe, Unpublished Master dissertation (MPA).
رحمانی، تیمور و اصفهانی، پوریا (1395). بررسی عوامل مؤثر بر شکل‌گیری فساد با تأکید بر فعالیت‌های اقتصادی، مطالعه کشورهای درحال‌توسعه: نشریه پژوهش‌ها و سیاست‌های اقتصادی، 24 (78)، 227-208.
Lučić, D., Radišić, M., & Dobromirov, D. (2016). Causality between Corruption and the Level of GDP. Economic Research, 29: 360-379. [DOI:10.1080/1331677X.2016.1169701]
رزآکرمن، سوزان (1390). فساد و دولت، علت‌ها، پیامدها و اصلاح. ترجمه منوچهر صبوری، تهران: پردیس دانش.
رفیع‌پور، فرامرز (1388). سرطان اجتماعی فساد. تهران: شرکت سهامی انتشار.
Malmström, C. (2014). Press conference by Cecilia Malmström, on the first EU AntiCorruption Report.
رفیع‌پور، فرامرز (1396). توسعه و تضاد، کوششی در جهت تحلیل انقلاب اسلامی و مسائل اجتماعی ایران. تهران: شرکت سهامی انتشار.
Merton, R. (1968). On Theorical Sociology, N.Y: The Free Press.
رهنمود، فرج اله؛ کلانتری، حبیب‌اله و رشیدی، اعظم (1388). شناسایی عوامل مؤثر بر فساد مالی در بین کارکنان دستگاه‌های اجرایی. فصلنامه مدیریت اجرایی، 10، 35-52.
Moore, C. (2008). Moral disengagement in processes of organizational corruption. Journal of Business Ethics, 80(1), 129-139. DOI:10.1007/s10551-007-9447-8 [DOI:10.1007/s10551-007-9447-8]
زاهدی، شمس‌السادات. محمدنبی، سینا، شهبازی، مهدی (1388). بررسی عوامل مؤثر بر کاهش فساد اداری (مطالعه موردی در شهرداری تهران). مدیریت فرهنگ سازمانی، 7 (23)، 55-29.
Nordin, R,. Takim, R,. & Abdul Hadi, N. (2013). Behavioral factors of corruption in the construction industry. Procedia-Social and Behavioral Sciences, 64-74. [DOI:10.1016/j.sbspro.2013.11.008]
شریف‌زادگان، محمدحسین و قانونی، حسین (1395). تحلیل و مفهوم‌سازی نظری تأثیرات دولت رانتی بر عاملیت و ساختار جامعه و اقتصاد شهری در ایران. اقتصاد شهری، 3، 18-1.
Olken, B. (2007). Monitoring Corruption: Evidence from a Field Experiment in Indonesia. Journal of Political Economy, 115(2). DOI:10.1086/517935 [DOI:10.1086/517935]
عابدی‌جعفری، حسن و طاهرپور، حبیب‌الله (1398). شناسایی عوامل فردی مؤثر بر تمایل به فساد اداری در شهرداری تهران. فصلنامهٔ مطالعات رفتار سازمانی، 8، 74-49.
Quraishi,B.O. (2011). Assessing the Relevancy and Efficacy of the United Nations Convention against Corruption: A Comparative Analysis. Notre Dame Journal ofInternational & Comparative Law, 2(1), 101-120. https://scholarship.law.nd.edu/ndjicl/vol2/iss1/3/
عباسپور، مرتضی؛ مقیمی، سیدمحمد؛ جندقی، حسین و خنیفر، حسین (1383). بررسی عوامل سازمانی مؤثر بر فساد اداری دولتی شهرستان شاهرود. دانشگاه تهران، دانشکده مدیریت، گروه مدیریت دولتی، کارشناسی ارشد مدیریت دولتی.
Stiernstedt, P. (2019). The sum of all corruption: a grounded theory of corruption perception, PHD THESIS at the university of portsmoth.
عباس‌زاده واقفی، شیرین‌السادات؛ دلخواه، جلیل و دهکردی، لطف‌الله (1396). شناسایی علل بومی فساد اداری: مورد مطالعه شهرداری تهران. دانش حسابرسی، 17(68)، 23-34.
Svensson, J. (2005). Eight Questions about Corruption. Journal ofEconomic Perspectives, 19(3), 19-42. [DOI:10.1257/089533005774357860]
عظیمی، حسین؛ عطافر، علی و شائمی برزکی، علی (1389). بررسی عوامل مدیریتی و سازمانی مؤثر بر فساد اداری-مالی در سازمان‌های دولتی مراکز استان‌های اصفهان و زنجان. اندیشه مدیریت راهبردی (اندیشه مدیریت)، 4، 129-147.
Szarek,M, P. (2010). The European :union:'s Fight Against Corruption: The Evolving Policy Towards Member States and Candidate Countries: Cambridge University Press.
قادری، مهدی. (1388). فساد اداری در ایران؛ تحلیلی جامعه‌شناختی. معرفت، 138، 105-118.
کمالی، یحیی (1397). روش‌شناسی تحلیل مضمون و کاربرد آن در مطالعات سیاست‌گذاری عمومی. فصلنامه سیاست‌گذاری عمومی، 4(2)، 208-189.
محمدی، جمال و جلائی پور، حمیدرضا (1395). نظریه‌های متأخر جامعه‌شناسی. تهران: نی.
منصوری، فردین؛ حسینی‌قمی، مژگان و مصلحتی، حسین (1397). زمینه‌های اجتماعی رواج فساد اقتصادی و اداری: مطالعه موردی دربارهٔ شهرداری‌های مناطق و بانک‌ها در شهر تهران. مجله مسائل اجتماعی ایران، 9، 123-101.

  • تاریخ دریافت 18 خرداد 1405
  • تاریخ انتشار 18 خرداد 1405