چالش‌های اجتماعی و فرهنگی زنان شاغل: شرایط، راهبردها و پیامدها (مورد مطالعه: معلمان زن شهر گلپایگان)

نویسندگان

گروه علوم اجتماعی، دانشگاه پیام نور تهران

چکیده
پژوهش حاضر با روش‌شناسی کیفی و با روش نظریۀ مبنایی با هدف تبیین جامعه‌شناختی چالش‌­های اجتماعی و فرهنگی زنان معلم شاغل در شهر گلپایگان صورت پذیرفته است. بر این اساس ۱۵ نفر از زنان معلم ساکن در شهر گلپایگان به روش نمونه‌­گیری هدفمند انتخاب و طی مصاحبۀ نیمه‌ساختاریافته مورد واکاوی قرار گرفتند. داده‌­های حاصل از مصاحبه به روش کدگذاری سه­‌گانۀ باز، محوری و گزینشی مورد تحلیل قرار گرفت. یافته‌­های حاصل از ۶۶۶ کد باز، ۸۱ مقولۀ فرعی و ۱۶ مقولۀ اصلی در قالب مدل پارادایمی پیشنهادی اشتراوس و کوربین قابل‌بیان است. یافته‌­ها نشان داد ازجمله عللی که باعث بروز چالش‌های اجتماعی و فرهنگی در بین معلمان زن شهر گلپایگان شده، مشکلات و محدودیت‌­های کاری، نابرابری‌­های حاکم بر مناسبات کاری، هنجارهای فرهنگی حاکم بر جامعه، تعارض نقش خانواده-کار و پایین‌بودن سطح دستمزدها و فشار اقتصادی ناشی از آن است. همچنین، ۴ مقولۀ آموزش و توسعۀ فرهنگی، برخورداری از حمایت اجتماعی، بازتعریف قوانین در راستای تساوی حقوق زنان و بهینه‌­سازی ساختارهای آموزشی و فرهنگی در آموزش و پرورش از بسترهای کاهش‌دهندۀ چالش‌­های اجتماعی و فرهنگی زنان معلم به شمار می‌روند. شرایط مداخله‌گر که سهم بسیاری در کاهش چالش­‌های زنان شاغل دارد شامل ۲ مقولۀ اصلیِ زمینه‌سازی شرایط اقتصادی و رفاهی و انعطاف‌­پذیری در شرایط کاری می­باشد. معلمان زن از ۲ مقوله به عنوان استراتژی و راهبردهای مؤثر در مواجهه و سازگاری با چالش‌های اجتماعی و فرهنگی پیش­روی خود بهره می‌­گیرند که شامل مدیریت زمان خانواده کار و رشد توانمندی‌­های فردی است. ازجمله پیامدهای حاصل از این مواجهه با چالش‌ها، کاهش مشکلات خانوادگی و فردی و همچنین کاهش توسعۀ پایدار در جامعه است و البته استقلال و توانمندسازی زنان در اثنای مواجهه با چالش‌­های متعدد، از دستاوردهای مثبت رویارویی با بروز این چالش‌­ها است.

کلیدواژه‌ها


اعزازی، شهلا (1382). جامعه‌شناسی خانواده. تهران: روشنگران و مطالعات زنان.
Arber, Sara. (1991). Class, Paid Employment, and Family Roles: Making sence of structural; Disadvantage, Conder and Health status. Social scince and Medicine, 32, 425-436. [DOI:10.1016/0277-9536(91)90344-C]
الهی، سکینه (1400). بررسی و ارزیابی چالش‌های زنان شاغل در آموزش‌وپرورش (مطالعه زنان معلم شهر دهدشت). هفتمین کنفرانس بین المللی دانش و فناوری علوم تربیتی مطالعات اجتماعی و روانشناسی ایران.
Donnelly, K. Et al. (2016). Attitudes toward women's work and family roles in the United States, 1976-2013. Psychology of Women Quarterly, 40(1), 41-54. [DOI:10.1177/0361684315590774]
آبوت، پاملا و والاس، کلر (1380). جامعه‌شناسی زنان. ترجمه منیژه نجم عراقی، تهران: نی.
Fischer, J. A., & Aydiner-Avsar, N. (2015). Are Women in the MENA Region really that Different from Women in Europe?: Globalization, Conservative Values, and Female Labor Market Participation. In Comparative Political and Economic Perspectives on the MENA Region (pp. 75-110): IGI Global. [DOI:10.4018/978-1-4666-9601-3.ch004]
ترکمن، سولماز و فتحی، سروش (1395). تحلیل اثرهای اشتغال زنان بر کیفیت زندگی آنان (مطالعه موردی زنان شاغل در وزارت علوم، تحقیقات و فناوری). فصلنامه زن و جامعه، 7(28)، 13-26.
Frone, M.R., Russel, M., & Cooper, M.L. (1997). Antecedents and outcomes of the work- family interface. Journal of applied psychology, 77(1), 65-78. [DOI:10.1037/0021-9010.77.1.65]
دلقندی‌ثانی، مهری‌سادات (1394). نگرش زنان فرهنگی نسبت به اشتغال زن (عوامل و پیامدها). پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران مرکزی، دانشکده روانشناسی و علوم اجتماعی.
Habiba, U., Ali, R., & Rasheed, A. (2016). Public Attitude Towards Women's Employment: Perceptions of Working Women in Urban Pakistan. Middle-East Journal of Scientific Research, 24(8), 2444-2449.
رامبد، املیا و مختارپور، مهدی (1399). بررسی جامعه‌شناختی تأثیر اشتغال زنان بر توسعه اجتماعی ایران ‌(مطالعه موردی: زنان صاحبان مشاغل خانگی در مناطق 16 و 19 تهران). مجله مطالعات توسعه اجتماعی ایران، 12(3)، 133-158.
McDonald, P. (2000). Gender Equity in Theories of Fertility Transition. Population and Development Review, 26 (3), 427-439. [DOI:10.1111/j.1728-4457.2000.00427.x]
رفعت‌جاه، مریم و خیرخواه، فاطمه (1392). مسائل و چالش‌های اشتغال زنان در ایران از دیدگاه شاغلان پست‌های مدیریتی. فصلنامهٔ مطالعات توسعهٔ اجتماعی-فرهنگی، 1(2)، 130-156.
Price, A. M. (2011). Constraints and opportunities: The shaping of attitudes towards women's employment in the Middle East. The Ohio State Univers.
روشن‌نیا، داود؛ خادمی‌شهریور، رقیه و قوتی، سعید (1394). چالش‌ها و موانع اجتماعی کارآفرینی زنان. ماهنامه اجتماعی- اقتصادی- علمی و فرهنگی کار و جامعه، 188، 64-74.
Frone, M.R., Russell, M., & Cooper, M.L. (1997). Relation of work-family conflict to health outcomes: A four-year longitudinal study of employed parents. Journal of Occupational and Organizational Psychology, 70(4), 325-335.
x [DOI:10.1111/j.2044-8325.1997.tb00652.]
عابدینی‌بلترک، میمنت؛ عزیزی‌شمامی، مصطفی و مهری، مهدی (1400). بررسی موانع ارتقای زنان به پست‌های مدیریتی از دیدگاه معلمان زن شهرستان قائم‌شهر. پژوهش‌نامه زنان، 12(38)، 139-160.
Valentova, M. (2013). Age and sex differences in gender role attitudes in Luxembourg between 1999 and 2008. Work, employment and society, 27(4), 639-657. [DOI:10.1177/0950017013481638]
علیزاده، مرجان (1389). نقش اشتغال زنان در توسعه. فصلنامه زن و فرهنگ، 2(5)، 49-59.
فخرایی، سیروس و مستی، الهام (1393). بررسی رابطه بین وضعیت اشتغال زنان با میزان سلامت اجتماعی آنان (مورد مطالعه زنان شهر مراغه). فصلنامه مطالعات جامعه‌شناسی، 6(24)، 133-117.
فراستخواه، مقصود (1395). روش تحقیق کیفی در علوم اجتماعی با تأکید بر «نظریه برپایه» (گراندد تئوری GTM). تهران: آگاه.
قره‌داغی، علی و محمودی، جعفر (1388). تعارض کار-خانواده. مجله مشاوره، 7(37).
کاظمی‌پور، شهلا (1385). چالش‌های اشتغال زنان تحصیلکرده در ایران. تهران: پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری.
گیدنز، آنتونی (1399). جامعه‌شناسی. ترجمه حسن چاوشیان، چاپ شانزدهم، تهران: نی.
مینویی، سیده‌بیگرد (1400). بررسی عوامل مؤثر در طراحی محیط اشتغال زنان از بعد توانمندسازی محیطی. فصلنامه مطالعات هنر و فرهنگ، 6(1)، 88-96.
هادی‌زاده، جمیله (1392). اشتغال زنان و نقش آن در توسعه کشور. همایش ملی دانشگاه کارآفرین؛ صنعت دانش‌محور، دانشگاه مازندران، 1-17.

  • تاریخ دریافت 18 خرداد 1405
  • تاریخ انتشار 18 خرداد 1405