آسیب‌شناسی ارتباطات علمی در میان اعضای هیئت‌‌علمی (مطالعه در میان اساتید دانشگاه‌های دولتی استان ایلام)

نویسندگان

گروه علوم اجتماعی، دانشگاه بوعلی سینا

چکیده
ارتباطات علمی در بین دانشمندان نقش بسیار مهمی دارد. برای نمونه، حجم انبوهی از اطلاعات از طریق دیدارها و یا سایر روش‌های ارتباطی میان دانشمندان به دست می‌آید و یا منتقل می‌شود. نتایج برخی پژوهش‌ها در مورد این ارتباطات و تعاملات نشان می‌دهد که ارتباطات در بین اساتید دچار ضعف شده است و سطح نازل ارتباطات باعث فقدان بهره‌وری علمی و عدم تولید اندیشه‌های جدید می‌شود. هدف از پژوهش حاضر، بررسی آسیب‌شناسانۀ ارتباطات علمی در میان اعضای هیئت‌علمی دانشگاه‌های (دولتی) استان ایلام بر اساس نظریۀ کالینز بود که مواردی همچون مناسک تعامل، سرمایۀ فرهنگی و انرژی عاطفی را مدنظر قرار داده است. روش مطالعه، کمّی و پیمایش بود و داده‌ها با کمک پرسشنامۀ محقق‌ساخته از اعضای هیئت‌علمی دانشگاه‌های ایلام (دولتی) گردآوری شده است. حجم نمونه با استفاده از فرمول کوکران، ۱۷۰ نفر محاسبه شده و روش نمونه‌گیری، طبقه‌بندی (متناسب) بود. نتایج نشان داد در بین اعضای هیئت‌علمی دانشگاه‌های ایلام، مناسک تعامل در سطح متوسط، انرژی عاطفی زیاد و فضای توجه نمادین ضعیف است. همچنین بین «مناسک تعامل» و «ارتباط با حوزۀ پژوهشی مشهور»، بین «افزایش سرمایۀ فرهنگی» و «افزایش فضای توجه نمادین» و «ارتباط بیشتر با حوزۀ پژوهشی مشهور»، بین «افزایش انرژی عاطفی» و «افزایش فضای توجه نمادین» و «ارتباط بیشتر با حوزۀ پژوهشی مشهور» و همچنین بین «خلاقیت» از طریق «فضای توجه نمادین» و «ارتباط با حوزۀ پژوهشی مشهور» رابطۀ معنادار وجود دارد.

کلیدواژه‌ها


ابراهیمی، قربانعلی (۱۳۷۲). اجتماع علمی، ساختار و هنجارهای آن. رهیافت، ۵، 40-30.
Aufi, A., & Fulton, C. (2014). Use of Social Networking Tools fo Informal Scholarly Communication in Humanities and Social Sciences DisciplinesProcedia. Social and Behavioral Sciences, 147, 436 - 445. [DOI:10.1016/j.sbspro.2014.07.135]
توکل، محمد (۱۳۷۰). جامعه‌شناسی علم. تهران:حدیث.
Baruch,F. )2013(. The science of science communication. Proceedings of the National Academy of Sciences, 110(3), 14033-14039. [DOI:10.1073/pnas.1213273110]
حسن‌زاده، محمد و بقایی، سولماز (۱۳۸۸). جامعه علمی، روابط علمی و هم‌تألیفی. رهیافت، ۴، 41-37.
Bautista, C. Et al. (2022). Ten simple rules for improving communication among scientists.PLOS computational biology.
https://doi.org/10.1371/journal.pcbi.1010130 [DOI:10.1371/journal.pcbi.1010130.]
خزایی، شهناز (۱۳۹۱). بررسی ارتباطات علمی اعضای هیئت‌علمی دانشگاه رازی. جامعهٔ اطلاعاتی، ۲۸.
Collins, R. (2000). The sociology of philosophies, a global theory of intellectualchange, Cambridge: Harvard University Press.
خسروجردی، محمود، (1387). ترسیم شبکهٔ ارتباطات علمی میان دانشمندان با استفاده از رویکرد «شبکهٔ استنادی». مجله کتابداری، 40(45)، ۱۱۲-۹۷.
Collins, R. (2004).Interaction ritual chains, Princeton: Princeton University Press. [DOI:10.1515/9781400851744]
خسروجردی، محمود؛ علیدوستی، سیروس و دوران، بهزاد (1388). مدیریت ارتباطات علمی. تهران: مرکز اطلاعات و مدارک علمی ایران.
Hurd,Julie M. (2000). The Transformation of Scientific Communication: A Model for 2020. Journal of the American Society for Information Science, 51(14), 1279-1283.
https://doi.org/10.1002/1097-4571(2000)9999:9999<::AID-ASI1044>3.0.CO;2-1 [DOI:10.1002/1097-4571(2000)9999:99993.0.CO;2-1]
شارع‌پور، محمود و فاضلی، محمد (۱۳۸۶). جامعه‌شناسی علم و انجمن‌های علمی در ایران. تهران: پژوهشکده وزارت علوم.
Kyvik, S., & Reymert, I. (2017). Research collaboration in groups and networks: differences across academic fields. Scientometrics, 113, 951-967
https://doi.org/10.1007/s11192-017-2497-5 [DOI:10.1007/s11192-017-2497-5.]
صابری، مریم؛ نوکاریزی، محسن و دیانی، محمدحسین (1398). بررسی وضعیت پذیرش و بهره‌گیری پایگاه‌های اطلاعاتی ایران از دیدگاه کاربران: مطالعهٔ موردی پایگاه‌های اطلاعاتی پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران. مطالعات کتابداری و علم اطلاعات، 11(2)، 72-57.
Latour, B., & Woolgar, S. (1987). Laboratory Life: The Construction of Scientific Facts. Prenceton University Press. [DOI:10.1515/9781400820412]
صالحی، صادق و ابراهیمی، قربانعلی (۱۳۷۸). بررسی عوامل مؤثر بر فعالیت پژوهشی اعضای هیئت‌علمی. نامه علوم اجتماعی، ۱۴، ۱۳۸- ۱۰۷.
Mapston, L.M., & Kuchel, L.J. (2015). Core Skills for Effective Science Communication: A Teaching Resource for Undergraduate Science Education. International Journal of Science Education, 7(2), 1-21. [DOI:10.1080/21548455.2015.1113573]
عباداللهی چنذانق، حمید و زهرا خستو (1391). «اجتماع علمی در دانشگاه‌های ایران: مطالعهٔ موردی دانشکده‌های علوم اجتماعی دانشگاه‌های علامه طباطبایی و تهران». مجله جامعه‌شناسی ایران، 13(4)، 59-24.
Matinez,W. (2018). How science and technology developments impact employment and education. Penas, 115(50), 12624-12629. [DOI:10.1073/pnas.1803216115]
فاضلی، محمد (1381). آسیب‌شناسی نظام علمی ایران. کتاب ماه علوم اجتماعی. 5(۵۸-۵۹)، 27-22.
Odlyzko, Andrew. (2000), the future of scientific communication: AT&T Labs - Research. http://www.dtc.umn.edu/~odlyzko/doc/future.scientific.comm.pdf.
فاضلی، محمد (1386). ناکارآمدی جامعه‌شناسی در ایران. رشد آموزش علوم اجتماعی، 11(37)، ۳۷-۲۱.
Pikas, Ch. (2006). THE IMPAINFORMATION AND COMMUNICATION TECHNOLOGIES ON INFORMAL SCHOLARLY SCIENTIFIC COMMUNICATION: Prepared for LBSC878: Doctoral Seminar in Information Studies.
فرهمند، مهناز (1392). بررسی تطبیقی جامعه‌شناسی علم بوردیو و رویکرد کنشگر-شبکه. مجله فلسفه علم، 1، ۷۵-۵۱.
Shoham, S. (2016). Scholarly communication: a study of academic researchers. Journal of Librarianship and Information Science, 30(2), 113-122. [DOI:10.1177/096100069803000203]
قانعی‌راد، محمدامین و قاضی‌پور، فریده (۱۳۸۱). عوامل هنجاری و سازمانی مؤثر بر بهره‌وری اعضای هیئت‌علمی. فصلنامه نامه پژوهش فرهنگی، 7 (۴)، ۲۰۴-۱۶۷.
Trench, B. (2017). Universities, science communication and professionalism,journal of science communication, 16(5), 1-18. [DOI:10.22323/2.16050302]
قانعی‌راد، محمدامین و خسروخاور، فرهاد (۱۳۹۰). جامعه‌شناسی کنشگران علمی در ایران. تهران: علم.
Yuan, S., Oshita, T., AbiGhnnam, N., & Dudo, A.D. (2017), Two-way communication between scientists and the public: a view from science communication trainers in North America. International Journal of Science Education, 7(1), 1-15. [DOI:10.1080/21548455.2017.1350789]
قانعی‌راد، محمدامین (۱۳۸۵). نقش تعاملات دانشجویان و اساتید در تکوین سرمایهٔ اجتماعی. مجلهٔ جامعه‌شناسی ایران، 7(۱)، ۲۹-۳.
قانعی‌راد، محمدامین، تعاملات و ارتباطات در جامعهٔ علمی: بررسی موردی در رشتهٔ علوم اجتماعی. تهران: پژوهشکده مطالعات فرهنگی اجتماعی.
قانعی‌راد، محمدامین (۱۳۷۹). رشد و افول در ایران، تهران: مدینه.
قانعی‌راد، محمدامین و خسروخاور، فرهاد (۱۳۹۰). ذهنیت‌های برجسته علوم پایه دربارهٔ اجتماع علمی در ایران. فصلنامه انجمن آموزش عالی ایران، 3(4)، ۷-۳۴
قانعی‌راد، محمد (۱۳۸۶). تعاملات دانشجویان، انگیزش و کنشگری رشته‌ای. تهران: مرکز تحقیقات سیاسی کشور.
قانع، محمدرضا (۱۳۸۳). آرشیو مدارک الکترونیکی: شیوه‌ای نوین در ارتباطات علمی. مجله اطلاع‌شناسی، 6، 78-100.
قانع، محمدرضا (۱۳۸۸). ارتباط علمی: از مجله چاپی تا مجلهٔ دسترسی آزاد. کتاب ماه اطلاعات ارتباطات و دانش شناسی، 12، ۷۶-۷۱.
محمدی، اکرم (۱۳۸۶). تأثیر ارتباطات علمی بر تولید دانش. مجله جامعه‌شناسی ایران، 1، ۷۵-۵۲.
محسنی، منوچهر (۱۳۸۶). جامعه‌شناسی جامعهٔ اطلاعاتی. تهران: دیدار.
داورپناه، محمدرضا (۱۳۸۶). ارتباط علمی: نیاز اطلاعاتی و رفتار اطلاعاتی، تهران: دبیزش.

  • تاریخ دریافت 18 خرداد 1405
  • تاریخ انتشار 18 خرداد 1405