نگاهی جامعه‌شناختی به وقوع آزار جنسی در دانشگاه

نویسندگان

1 استادیار جامعه‌شناسی و عضو هیئت‌علمی موسسه مطالعات فرهنگی و اجتماعی

2 کارشناسی‌ارشد مطالعات فرهنگی دانشگاه علم و فرهنگ

3 دکترای جامعه‌شناسی گرایش مسائل اجتماعی ایران

چکیده
هدف این پژوهش، بیان مدلی داده‌بنیاد دربارۀ علل و شرایط وقوع آزار جنسی در دانشگاه است. داده‌های تحقیق با مطالعۀ اسناد و از خلال مصاحبه با 15 نفر از دانشجویان دختر در یکی از دانشگاه‌های دولتی استانی مرزی (با نمونه‌گیری هدفمند) به دست آمده است.

تحلیل داده‌ها پس از کدگذاری باز، محوری و گزینشی، نشان داد که در این دانشگاه نظام تبعیض‌آمیز جنسیتی جامعۀ بزرگ‌تر بازتولید می‌شود و مرزبندی جنسیتی و مناسبات فرودستی و بی‌قدرتی زنان ادامه می‌یابد. بازتولید فرهنگ تجاوز در محیط دانشگاه همراه با روابط قدرت/ ارزش و قومیت‌گرایی در این دانشگاه خاص و عدم حساسیت بوروکراسی به آزار جنسی زنان، شرایطی را به وجود می‌آورد که شکایت قربانیان نادیده گرفته می‌شود و یا آن‌ها برای حفظ آبرو ناچار به سکوت می‌شوند. پیامد این شرایط به فروپاشی اعتماد دانشجویان به جایگاه دانشگاه، ازخودبیگانگی و سرخوردگی ایشان می‌انجامد. درنهایت، دانشگاه در تحقق آرمان‌های خود برای پاسخ به نیازهای جامعه و رشد و توسعۀ سامان اجتماعی عادلانه‌تر، ناموفق می‌ماند.



کلیدواژه‌ها


استراوس، انسلم‌ ال و کوربین، جولیت ام. (1393). اصول روش تحقیق کیفی: نظریه مبنایی رویه‌ها و شیوه‌ها. ترجمه بیوک محمدی، چاپ چهارم، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
استراوس، انسلم‌ ال و کوربین، جولیت ام. (1393). اصول روش تحقیق کیفی: نظریه مبنایی رویه‌ها و شیوه‌ها. ترجمه بیوک محمدی، چاپ چهارم، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
ایمان، محمدتقی (۱۳۹۱). روش‌شناسی تحقیقات کیفی. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
ایمان، محمدتقی (۱۳۹۱). روش‌شناسی تحقیقات کیفی. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
آذر، خدیجه و صالحی، غلامرضا (۱۳۹۸). نقد و ارزیابی ایده دانشگاه جامعه‌محور در ایران از دیدگاه خبرگان علمی. فصلنامه مطالعات اندازه‌گیری و ارزشیابی آموزشی، شماره ۲۸: ۲۳۳-۲۷۱.
آذر، خدیجه و صالحی، غلامرضا (۱۳۹۸). نقد و ارزیابی ایده دانشگاه جامعه‌محور در ایران از دیدگاه خبرگان علمی. فصلنامه مطالعات اندازه‌گیری و ارزشیابی آموزشی، شماره ۲۸: ۲۳۳-۲۷۱.
تقویان، ناصرالدین‌علی؛ طاهری‌کیا، حامد و پورمیرغفاری، مریم‌السادات (۱۳۹۷). موقعیت‌های رویارویی جنسیتی در دانشگاه و مصائب آن. فصلنامه پژوهش و برنامه‌ریزی در آموزش عالی، دوره ۲۴، شماره ۲: ۱۳۵-۱۵۹.
تقویان، ناصرالدین‌علی؛ طاهری‌کیا، حامد و پورمیرغفاری، مریم‌السادات (۱۳۹۷). موقعیت‌های رویارویی جنسیتی در دانشگاه و مصائب آن. فصلنامه پژوهش و برنامه‌ریزی در آموزش عالی، دوره ۲۴، شماره ۲: ۱۳۵-۱۵۹.
دزیچ، بیلی‌رایت و هاکینز، مایکل (۲۰۰۳). آزار جنسی در آموزش عالی؛ تأملات و چشم‌اندازهای نوین. ترجمه ناصرالدین‌علی تقویان (۱۳۹۹) (چاپ‌نشده)، تهران: موسسه مطالعات فرهنگی و اجتماعی.
دزیچ، بیلی‌رایت و هاکینز، مایکل (۲۰۰۳). آزار جنسی در آموزش عالی؛ تأملات و چشم‌اندازهای نوین. ترجمه ناصرالدین‌علی تقویان (۱۳۹۹) (چاپ‌نشده)، تهران: موسسه مطالعات فرهنگی و اجتماعی.
ذکایی، سعید و اسماعیلی، محمدجواد (۱۳۹۵). جوانان و بیگانگی تحصیلی و دانشگاهی. تهران: پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی.
ذکایی، سعید و اسماعیلی، محمدجواد (۱۳۹۵). جوانان و بیگانگی تحصیلی و دانشگاهی. تهران: پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی.
جلالی‌نائینی، زیبا (۱۳۹۶). پیشگفتار در کرنشاو، کیمبرلی؛ دیویس، آنجلا و هیل‌کالینز، پاتریشا و همکاران (بی‌تا). گره‌گاه جنسیت و دیگر نظام‌های سلطه. ترجمه فرانک فرید، لیلا اسدی، جلوه جواهری و همکاران. تهران: شیرازه.
جلالی‌نائینی، زیبا (۱۳۹۶). پیشگفتار در کرنشاو، کیمبرلی؛ دیویس، آنجلا و هیل‌کالینز، پاتریشا و همکاران (بی‌تا). گره‌گاه جنسیت و دیگر نظام‌های سلطه. ترجمه فرانک فرید، لیلا اسدی، جلوه جواهری و همکاران. تهران: شیرازه.
کامل، آتنا (۱۴۰۱). آزار جنسی و قلدری در دانشگاه. فصلنامه اجتماعی زنان امروز، سال هشتم، شماره ۴۵: ۲۶-۴۲.
کامل، آتنا (۱۴۰۱). آزار جنسی و قلدری در دانشگاه. فصلنامه اجتماعی زنان امروز، سال هشتم، شماره ۴۵: ۲۶-۴۲.
کرسول، جان (1391). پویش کیفی و طرح پژوهش. ترجمه حسن دانایی‌فرد و حسین کاظمی. تهران: اشراقی.
کرسول، جان (1391). پویش کیفی و طرح پژوهش. ترجمه حسن دانایی‌فرد و حسین کاظمی. تهران: اشراقی.
کشاورز، خدیجه (۱۳۹۷). رؤیای ناتمام؛ تجربۀ زیسته دختران در دانشگاه‌های ایران. تهران: پژوهشکده مطالعات فرهنگی اجتماعی.
کشاورز، خدیجه (۱۳۹۷). رؤیای ناتمام؛ تجربۀ زیسته دختران در دانشگاه‌های ایران. تهران: پژوهشکده مطالعات فرهنگی اجتماعی.
کشاورز، خدیجه (۱۳۹۹). بررسی جامعه‌شناختی ذهنیت دانشجویان دانشگاه‌های تهران نسبت به مناسبات میان‌جنسیتی. طرح پژوهشی موظف (منتشرنشده)، تهران: موسسه مطالعات فرهنگی و اجتماعی.
کشاورز، خدیجه (۱۳۹۹). بررسی جامعه‌شناختی ذهنیت دانشجویان دانشگاه‌های تهران نسبت به مناسبات میان‌جنسیتی. طرح پژوهشی موظف (منتشرنشده)، تهران: موسسه مطالعات فرهنگی و اجتماعی.
فریدونی، سمیه (1393). روایت دختران از زندگی دانشگاهی؛ نظریۀ بومی تواناسازی زنان از طریق آموزش عالی. تهران: جامعه‌شناسان.
فریدونی، سمیه (1393). روایت دختران از زندگی دانشگاهی؛ نظریۀ بومی تواناسازی زنان از طریق آموزش عالی. تهران: جامعه‌شناسان.
قانعی‌راد، محمدامین و خسروخاور، فرهاد (1385). نگاهی به عوامل فرهنگی افزایش ورود دختران به دانشگاه‌ها. پژوهش زنان، دورهٔ 4، شماره 4: ۱۱۵-۱۳۸.
قانعی‌راد، محمدامین و خسروخاور، فرهاد (1385). نگاهی به عوامل فرهنگی افزایش ورود دختران به دانشگاه‌ها. پژوهش زنان، دورهٔ 4، شماره 4: ۱۱۵-۱۳۸.
صادقی‌فسایی، سهیلا و لاریجانی، مهسا (۱۳۸۹). مطالعۀ جامعه‌شناختی آزار جنسی در محیط کار. نشریه زن در توسعه و سیاست، شماره ۳۰: ۱۱۱-۱۳۴.
صادقی‌فسایی، سهیلا و لاریجانی، مهسا (۱۳۸۹). مطالعۀ جامعه‌شناختی آزار جنسی در محیط کار. نشریه زن در توسعه و سیاست، شماره ۳۰: ۱۱۱-۱۳۴.
صادقی‌فسایی، سهیلا و لاریجانی، مهسا. (۱۳۹۲). آزار جنسی در محیط کار تهدیدی بر امنیت اجتماعی. مطالعات اجتماعی ایران، دوره هفتم، شماره ۲: ۸۷-۱۱۱.
صادقی‌فسایی، سهیلا و لاریجانی، مهسا. (۱۳۹۲). آزار جنسی در محیط کار تهدیدی بر امنیت اجتماعی. مطالعات اجتماعی ایران، دوره هفتم، شماره ۲: ۸۷-۱۱۱.
مکتوبیان، مریم و ربانی‌خوراسگانی، علی (۱۳۹۳). چگونگی آزار جنسی زنان در محیط کار: به‌کارگیری روش‌شناسی کیفی نظریه داده‌بنیاد برای بررسی احساس ناامنی زنان در محیط کار. پژوهش‌های راهبردی امنیت و نظم اجتماعی، سال سوم، شماره ۱: ۶۱-۷۸.
مکتوبیان، مریم و ربانی‌خوراسگانی، علی (۱۳۹۳). چگونگی آزار جنسی زنان در محیط کار: به‌کارگیری روش‌شناسی کیفی نظریه داده‌بنیاد برای بررسی احساس ناامنی زنان در محیط کار. پژوهش‌های راهبردی امنیت و نظم اجتماعی، سال سوم، شماره ۱: ۶۱-۷۸.
مکتوبیان، مریم؛ قاسمی، وحید؛ هاشمیان‌فر، سیدعلی (۱۳۹۴). بیان مدلی داده‌بنیاد برای بررسی جامعه‌شناختی آزار جنسی و احساس ناامنی زنان در بیمارستان‌ها. بررسی مسائل اجتماعی ایران، دوره ششم، شماره ۱: ۱۵۱-۱۹۲.
مکتوبیان، مریم؛ قاسمی، وحید؛ هاشمیان‌فر، سیدعلی (۱۳۹۴). بیان مدلی داده‌بنیاد برای بررسی جامعه‌شناختی آزار جنسی و احساس ناامنی زنان در بیمارستان‌ها. بررسی مسائل اجتماعی ایران، دوره ششم، شماره ۱: ۱۵۱-۱۹۲.
Bergeron, M; Hébert, M; Ricci, S; Goyer, M. F; Duhamel, N & Kurtzman, L. (2016). Violences sexuelles en milieu universitaire au Québec, Rapport de recherche de l'enquête ESSIMU. Montréal: Université du Québec à Montréal.
Bergeron, M; Hébert, M; Ricci, S; Goyer, M. F; Duhamel, N & Kurtzman, L. (2016). Violences sexuelles en milieu universitaire au Québec, Rapport de recherche de l'enquête ESSIMU. Montréal: Université du Québec à Montréal.
Bondestam, F & Lundqvist, M. (2020). Sexual Harassment in Higher Education, a systematic review. European Journal of Higher Education. [DOI:10.1080/21568235.2020.1729833]
Bondestam, F & Lundqvist, M. (2020). Sexual Harassment in Higher Education, a systematic review. European Journal of Higher Education. [DOI:10.1080/21568235.2020.1729833]
Flaherty, C. (2017). Study finds large share of cases involving faculty harassment of graduate students are serious. Inside Higher Ed.
Flaherty, C. (2017). Study finds large share of cases involving faculty harassment of graduate students are serious. Inside Higher Ed.
Johnson, P. A; Widnall, Sh. E & Benya, F. F. (2018). Sexual Harassment of Women. The National Academies of Sciences, Washington. [DOI:10.17226/24994]
Johnson, P. A; Widnall, Sh. E & Benya, F. F. (2018). Sexual Harassment of Women. The National Academies of Sciences, Washington. [DOI:10.17226/24994]

  • تاریخ دریافت 18 خرداد 1405
  • تاریخ انتشار 18 خرداد 1405