جهانی‌شدن و هویت ملّی ایرانی: فراتحلیلی از پژوهش‌های پیشین در ایران

نویسندگان

1 استادیار گروه جامعه‌شناسی، واحد تهران غرب، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

2 دانشجوی دکتری گروه جامعه‌شناسی، واحد تهران شمال، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

3 گروه جامعه‌شناسی، واحد تهران شمال، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

چکیده
در زمینهٔ تأثیر جهانی‌شدن بر تضعیف یا تقویت هویت ملّی ایرانی، مطالعات متعددی در داخل کشور صورت گرفته است و نویسندگانِ هر یک از این تحقیقات متناسب با شاخۀ علمی خود به تفسیر و تبیین این روابط پرداخته‌اند و یافته‌های برخی از آن‌ها جهانی‌شدن را عاملی تقویت‌کننده و برخی دیگر عاملی تضعیف‌کننده بیان نموده‌اند.

پژوهش حاضر نیز با اتخاذ رویکردی جدید در حوزۀ روش و بهره‌گیری از فراتحلیل، درصدد است یافته‌های مطالعات مستقل و مشابه در این زمینه را ترکیب کند و درنتیجه تحلیلی ورای تحلیل‌های صورت گرفته، ارائه دهد. درواقع، هدف این پژوهش، فراتحلیل پژوهش‌های انجام‌شده درزمینهٔ تأثیر جهانی‌شدن بر هویت ملّی ایرانی است تا از این طریق تصویری جدید و مشخص از وضع فعلی پژوهش‌ها و کاستی‌های این حوزه به دست آید.

جامعه آماری پژوهش، تحقیقات صورت گرفته درزمینهٔ تأثیر جهانی‌شدن بر هویت ملّی است که از طریق جستجو در پایگاه اطلاعات علمی مگیران، پرتال جامع علوم انسانی، پایگاه مجلات تخصصی نورمگز، پایگاه مرکز اطلاعات علمی جهاد دانشگاهی و ایرانداک به دست آمده‌اند. از بین تحقیقات صورت‌گرفته، پس از پالایش اولیه، 17 مورد با توجه به معیارهای فراتحلیل به‌عنوان نمونه برگزیده شدند. یافته‌ها در دو بخش مرور نظام‌مند و محاسبۀ اندازۀ اثر با استفاده از نرم‌افزار جامع فراتحلیل (CMA2) ارائه شده‌اند.

مهم‌ترین نکات ضعف پژوهش‌های این حوزه عبارت‌اند از: استفادۀ کم از پرسشنامه‌های استاندارد، استفاده از مؤلفه‌های متعدد و گاه بی‌ربط برای اندازه‌گیری متغیر جهانی‌شدن و حتی هویت ملّی، نبود چهارچوب نظری مشخص، کم‌توجهی به اعتبار و پایایی ابزار پژوهش در اکثر تحقیقات، مبهم و غیرکاربردی بودن پیشنهاد‌های ارائه‌شده در بخش نتیجه‌گیری پژوهش‌ها. همچنین، محاسبۀ اندازۀ اثر بیانگر آن است که جهانی‌شدن بر هویت ملّی 47/0- تأثیر معناداری دارد.

کلیدواژه‌ها


آرمی، آزاد (1383). مطالعه تطبیقی هویت محلی و جهانی در بین دانشجویان دانشگاه تبریز. پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد، دانشکده حقوق و علوم اجتماعی، دانشگاه تبریز.
آرمی، آزاد (1383). مطالعه تطبیقی هویت محلی و جهانی در بین دانشجویان دانشگاه تبریز. پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد، دانشکده حقوق و علوم اجتماعی، دانشگاه تبریز.
برگر، پیتر و لوکمان، توماس (1399). ساخت اجتماعی واقعیت، ترجمه فریبرز مجیدی، تهران: علمی و فرهنگی.
برگر، پیتر و لوکمان، توماس (1399). ساخت اجتماعی واقعیت، ترجمه فریبرز مجیدی، تهران: علمی و فرهنگی.
تاجیک، سمیه (1391). هویت ملّی در عصر جهانی‌شدن. مطالعات رسانه‌ای، 7(18): 8-1.
تاجیک، سمیه (1391). هویت ملّی در عصر جهانی‌شدن. مطالعات رسانه‌ای، 7(18): 8-1.
توسلی، غلامعباس و قاسمی، یارمحمد (1381). مناسبات قومی و رابطه آن با تحول هویت جمعی؛ مطالعه موردی ایلام. مجله جامعه‌شناسی ایران، 4(4): 25-3.
توسلی، غلامعباس و قاسمی، یارمحمد (1381). مناسبات قومی و رابطه آن با تحول هویت جمعی؛ مطالعه موردی ایلام. مجله جامعه‌شناسی ایران، 4(4): 25-3.
سیف، علی‌اکبر (1399). اندازه‌گیری، سنجش و ارزشیابی آموزشی. تهران: دوران.
سیف، علی‌اکبر (1399). اندازه‌گیری، سنجش و ارزشیابی آموزشی. تهران: دوران.
شاکری، رضا (1383). رابطه آگاهی و هویت، مجموعه مقالات هویت در ایران. تهران: پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی.
شاکری، رضا (1383). رابطه آگاهی و هویت، مجموعه مقالات هویت در ایران. تهران: پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی.
عدلی‌پور، صمد؛ قاسمی، وحید و کیانپور، مسعود (1392). شبکه اجتماعی فیس‌بوک و هویت ملّی جوانان. مطالعات ملّی، 14(4): 164-141.
عدلی‌پور، صمد؛ قاسمی، وحید و کیانپور، مسعود (1392). شبکه اجتماعی فیس‌بوک و هویت ملّی جوانان. مطالعات ملّی، 14(4): 164-141.
فخار، جلیل؛ دهشیری، محمدرضا؛ مطلبی، مسعود و کمالی‌زاده، محمد (1400). جهانی‌شدن و تأثیر آن بر هویت ملّی و جغرافیایی جمهوری اسلامی ایران: بررسی پیمایشی از منظر دانشجویان گروه علوم انسانی و فنی و مهندسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران جنوب. نگرش‌های نو در جغرافیای انسانی، 13(3): 568-547.
فخار، جلیل؛ دهشیری، محمدرضا؛ مطلبی، مسعود و کمالی‌زاده، محمد (1400). جهانی‌شدن و تأثیر آن بر هویت ملّی و جغرافیایی جمهوری اسلامی ایران: بررسی پیمایشی از منظر دانشجویان گروه علوم انسانی و فنی و مهندسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران جنوب. نگرش‌های نو در جغرافیای انسانی، 13(3): 568-547.
قصری، محمد (1390). بررسی نقش و ظرفیت مرز در تقویت هویت ملّی در عصر جهانی‌شدن (مورد ایران). پژوهشنامه نظم و امنیت انتظامی، 4(3): 79-55.
قصری، محمد (1390). بررسی نقش و ظرفیت مرز در تقویت هویت ملّی در عصر جهانی‌شدن (مورد ایران). پژوهشنامه نظم و امنیت انتظامی، 4(3): 79-55.
گیدنز، آنتونی (1386). جامعه‌شناسی. ترجمه حسن چاوشیان، تهران: نی.
گیدنز، آنتونی (1386). جامعه‌شناسی. ترجمه حسن چاوشیان، تهران: نی.
محمدبخش، بهمن؛ حبی، اکرم و قریشی، فردین (1390). جهانی‌شدن و هویت ملّی دانشجویان دانشگاه تبریز. رفاه اجتماعی، 11(43): 34-7.
محمدبخش، بهمن؛ حبی، اکرم و قریشی، فردین (1390). جهانی‌شدن و هویت ملّی دانشجویان دانشگاه تبریز. رفاه اجتماعی، 11(43): 34-7.
نوغانی، محسن، میرمحمدتبار، سیداحمد (1396). فراتحلیل: مبانی و کاربردها. تهران: نشر دانشگاهی.
نوغانی، محسن، میرمحمدتبار، سیداحمد (1396). فراتحلیل: مبانی و کاربردها. تهران: نشر دانشگاهی.
نیازی، محسن؛ افرا، هادی؛ نژادی، اعظم و سخایی، ایوب (1397). فراتحلیل رابطه سرمایه فرهنگی و سبک زندگی. جامعه‌شناسی کاربردی، 29(72): 20-1.
نیازی، محسن؛ افرا، هادی؛ نژادی، اعظم و سخایی، ایوب (1397). فراتحلیل رابطه سرمایه فرهنگی و سبک زندگی. جامعه‌شناسی کاربردی، 29(72): 20-1.
نیازی، محسن؛ یعقوبی، داریوش؛ سخایی، ایوب و حسینی‌زاده‌آرانی، سیدسعید (1396). فراتحلیل تأثیر سرمایه اجتماعی بر سلامت روان. راهبرد اجتماعی فرهنگی، 6(25): 141-176.
نیازی، محسن؛ یعقوبی، داریوش؛ سخایی، ایوب و حسینی‌زاده‌آرانی، سیدسعید (1396). فراتحلیل تأثیر سرمایه اجتماعی بر سلامت روان. راهبرد اجتماعی فرهنگی، 6(25): 141-176.
Berry, J. W. (2008). Globalization and acculturation, International Journal of Intercultural Relations, 4(32), 328-336. [DOI:10.1016/j.ijintrel.2008.04.001]
Berry, J. W. (2008). Globalization and acculturation, International Journal of Intercultural Relations, 4(32), 328-336. [DOI:10.1016/j.ijintrel.2008.04.001]
Borenstein, M., Hedges, L. V., Higgins, J. P., & Rothstein, H. R. (2009). Introduction to meta-analysis. John Wiley & Sons. [DOI:10.1002/9780470743386]
Borenstein, M., Hedges, L. V., Higgins, J. P., & Rothstein, H. R. (2009). Introduction to meta-analysis. John Wiley & Sons. [DOI:10.1002/9780470743386]
Boussebaa, M. (2020). Identity regulation and globalization. In The Oxford Handbook of Identities in Organizations. Oxford: Oxford University Press. [DOI:10.1093/oxfordhb/9780198827115.013.15]
Boussebaa, M. (2020). Identity regulation and globalization. In The Oxford Handbook of Identities in Organizations. Oxford: Oxford University Press. [DOI:10.1093/oxfordhb/9780198827115.013.15]
Cohen, J. (2013). Statistical power analysis for the behavioral sciences. Academic press. [DOI:10.4324/9780203771587]
Cohen, J. (2013). Statistical power analysis for the behavioral sciences. Academic press. [DOI:10.4324/9780203771587]
Delanty, G., & Kumar, K. (Eds.). (2006). The SAGE handbook of nations and nationalism. Sage. [DOI:10.4135/9781848608061]
Delanty, G., & Kumar, K. (Eds.). (2006). The SAGE handbook of nations and nationalism. Sage. [DOI:10.4135/9781848608061]
Friedman, T. L. (2000). The Lexus and the olive tree: Understanding globalization. Farrar, Straus and Giroux.
Friedman, T. L. (2000). The Lexus and the olive tree: Understanding globalization. Farrar, Straus and Giroux.
Giddens, A. (2013). The consequences of modernity. John Wiley & Sons.
Giddens, A. (2013). The consequences of modernity. John Wiley & Sons.
Harvey, D. (1995). Globalization in question. Rethinking marxism, 8(4), 1-17. [DOI:10.1080/08935699508685463]
Harvey, D. (1995). Globalization in question. Rethinking marxism, 8(4), 1-17. [DOI:10.1080/08935699508685463]
Held, D., McGrew, A., Goldblatt, D., & Perraton, J. (2000). Global transformations: Politics, economics and culture. In Politics at the Edge (pp. 14-28). Palgrave Macmillan, London. [DOI:10.1057/9780333981689_2]
Held, D., McGrew, A., Goldblatt, D., & Perraton, J. (2000). Global transformations: Politics, economics and culture. In Politics at the Edge (pp. 14-28). Palgrave Macmillan, London. [DOI:10.1057/9780333981689_2]
Legrain, P. (2006). The Truth about Globalization. In Conference: How can Lithuania survive on the Global Market.
Legrain, P. (2006). The Truth about Globalization. In Conference: How can Lithuania survive on the Global Market.
Lipsey, M. W., & Wilson, D. B. (2001). Practical meta-analysis. Thousand Oaks, CA: Sage.
Lipsey, M. W., & Wilson, D. B. (2001). Practical meta-analysis. Thousand Oaks, CA: Sage.
Littell, J. H., Corcoran, J., & Pillai, V. (2008). Systematic reviews and meta-analysis. Oxford University Press. [DOI:10.1093/acprof:oso/9780195326543.001.0001]
Littell, J. H., Corcoran, J., & Pillai, V. (2008). Systematic reviews and meta-analysis. Oxford University Press. [DOI:10.1093/acprof:oso/9780195326543.001.0001]
Ohmae, K. (1990). The borderless world: Power and Strategy in the Interlinked Economy. London: Collins.
Ohmae, K. (1990). The borderless world: Power and Strategy in the Interlinked Economy. London: Collins.
Robertson, R. (2000). Globalization: Social theory and global culture. SAGE publications Ltd. [DOI:10.4135/9781446280447]
Robertson, R. (2000). Globalization: Social theory and global culture. SAGE publications Ltd. [DOI:10.4135/9781446280447]
Rosenau, J. N. (1997). Along the domestic-foreign frontier: Exploring governance in a turbulent world (No. 53). Cambridge University Press. [DOI:10.1017/CBO9780511549472]
Rosenau, J. N. (1997). Along the domestic-foreign frontier: Exploring governance in a turbulent world (No. 53). Cambridge University Press. [DOI:10.1017/CBO9780511549472]
Waters, M. (2001). Globalization. Routledge.
Waters, M. (2001). Globalization. Routledge.

  • تاریخ دریافت 18 خرداد 1405
  • تاریخ انتشار 18 خرداد 1405