پیامدهای اجتماعی و فرهنگی بنیادگرایی دینی در افغانستان از واکنش به سکولاریسم تا سکولاریسم واکنشی

نویسندگان

1 استادیار گروه جامعه شناسی دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه خوارزمی

2 دانش آموخته کارشناسی ارشد جامعه شناسی دانشگاه خوارزمی

چکیده
مقالۀ حاضر به بررسی پیامدهای اجتماعی و فرهنگی بنیادگرایی دینی در افغانستان پرداخته است. تأکید اصلی مقاله بر پیامدهای بنیادگرایی در حوزۀ مواجهۀ مردم افغانستان با دین است. روش: روش تحقیق مطالعه از نوع کیفی است که با استفاده از تکنیک مصاحبه انجام گرفته است. افراد مورد مطالعه گروه‌های مختلف تحصیلکرده از جمله اساتید، دانشجویان، عالمان دینی، روزنامه نگاران هستند. نتایج با استفاده از روش نظریۀ زمینه‌ای تحلیل و با ترسیم مدل پارادایمی و روایت داستانی سعی در فهم بهتر آن شده است. یافته‌­ها: بر اساس نتایج به دست آمده، مهمترین پیامدهای اجتماعی و فرهنگی بنیادگرایی تضاد فرهنگی، تخریب و تحقیر فرهنگی، ممانعت از توسعۀ فرهنگی، ترویج جزم اندیشی، ترویج خشونت اجتماعی و قومی و ترویج تبعیض‌­های جنسیتی هستند. مهمترین پیامدهای بنیادگرایی در حوزۀ دین و باوردهای دینی عبارتند از: ترویج بدبینی و ناامیدی از دین، سکولاریزم واکنشی، تجربۀ رهایی بخش، ترویج قشری گری، دین‌گریزی و ترویج دین موروثی است. مقولۀ هستۀ این پژوهش با نام «سکولاریسم واکنشی» استخراج شد. بحث: بررسی عوامل گسترش بنیادگرایی و پیامدهای آن در کشور افغانستان نشان داد که مهمترین پیامد اجتماعی این پدیده در حوزه دینی و باورهای دینی سکولاریسم واکنشی است. از آنجایی که براساس بسیاری از نظریات و تحقیقات موجودات بنیادگرایی واکنشی به حاشیه‌ای شدن دین است، بنیادگرایی خود درون دارای تناقض و تضادی است که پیامد آن سکولاریسم واکنشی است و این افراط از دل خودش افراطی در جهت مخالف تولید می کند.

کلیدواژه‌ها


اعظم آزاده منصوره و بقالی، هاوژین (1391). تحلیل جامعه شناختی سلفی گری به مثابه یکی از منابع هویت ساز در کردستان ایران، مجله مطالعات اجتماعی ایران، دوره 6 ، شماره 2: 4-29.
اعظم آزاده منصوره و بقالی، هاوژین (1391). تحلیل جامعه شناختی سلفی گری به مثابه یکی از منابع هویت ساز در کردستان ایران، مجله مطالعات اجتماعی ایران، دوره 6 ، شماره 2: 4-29.
باقی، عماد الدین (1397). دین‌گریزی هیستریک، دین‌گزینی هیستریک، دوماه نامه اجتماعی و فرهنگی صفیر حیات، شماره 19 و 20، ویژه نامه دین گرایی و دین گریزی، سال چهارم: 38-55.
باقی، عماد الدین (1397). دین‌گریزی هیستریک، دین‌گزینی هیستریک، دوماه نامه اجتماعی و فرهنگی صفیر حیات، شماره 19 و 20، ویژه نامه دین گرایی و دین گریزی، سال چهارم: 38-55.
حمیدی‌زاده احسان و پروین حاجی‌پور (1397). جامعه‌شناسی بنیادگرایی: مطالعه بنیادگرایی در سه دین ابراهیمی، تهران: پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات.
حمیدی‌زاده احسان و پروین حاجی‌پور (1397). جامعه‌شناسی بنیادگرایی: مطالعه بنیادگرایی در سه دین ابراهیمی، تهران: پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات.
دمنت، پیترآر (1390). بنیادگرایی، جهان‌اسلام و نظام بین‌الملل، ترجمه: محمودسیفی پرگو، تهران: دانشگاه امام صادق.
دمنت، پیترآر (1390). بنیادگرایی، جهان‌اسلام و نظام بین‌الملل، ترجمه: محمودسیفی پرگو، تهران: دانشگاه امام صادق.
دوراندیش، لعل محمد (1396). طالبان و عقلانیت سیاسی با تأکید بر عقلانیت سازی سیاست و دین‌داری، کابل: سعید.
دوراندیش، لعل محمد (1396). طالبان و عقلانیت سیاسی با تأکید بر عقلانیت سازی سیاست و دین‌داری، کابل: سعید.
فصیحی دولتشاهی و محمد عارف (1395). جامعه شناسی خشونت سیاسی در افغانستان از دولت جمهوری تا امارت طالبان، تهران: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
فصیحی دولتشاهی و محمد عارف (1395). جامعه شناسی خشونت سیاسی در افغانستان از دولت جمهوری تا امارت طالبان، تهران: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
زاکرمن، فیل(1384). درآمدی بر جامعه شناسی دین، ترجمه: خشایار دیهیمی، تهران: لوح فکر.
زاکرمن، فیل(1384). درآمدی بر جامعه شناسی دین، ترجمه: خشایار دیهیمی، تهران: لوح فکر.
ذکریا، فرید (1388). جهان پس از آمریکا، ترجمه: احمد عزیزی، تهران: هرمس.
ذکریا، فرید (1388). جهان پس از آمریکا، ترجمه: احمد عزیزی، تهران: هرمس.
سجادی، دکتر عبدالقیوم (1395). جامعه‌شناسی سیاسی افغانستان، ناشر: دانشگاه خاتم-النبیین.
سجادی، دکتر عبدالقیوم (1395). جامعه‌شناسی سیاسی افغانستان، ناشر: دانشگاه خاتم-النبیین.
سعید، بابی (1390). هراس بنیادین، ترجمه غلامرضا جمشیدیها و موسی عنبری، تهران: دانشگاه تهران.
سعید، بابی (1390). هراس بنیادین، ترجمه غلامرضا جمشیدیها و موسی عنبری، تهران: دانشگاه تهران.
سن، آمارتیا (1388). هویت وخشونت (توهم تقدیر)، ترجمه: فریدون مجلسی، تهران: آشیان
سن، آمارتیا (1388). هویت وخشونت (توهم تقدیر)، ترجمه: فریدون مجلسی، تهران: آشیان
سراج زاده، سیدحسن؛ شریعتی، سارا و صفری، کیهان (1395). چالش‌های زیست دینی (مورد مطالعه جوانان شهرستان سنندج) مجله جامعه شناسی ایران، دوره شانزدهم، شماره1 و2: 96-120.
سراج زاده، سیدحسن؛ شریعتی، سارا و صفری، کیهان (1395). چالش‌های زیست دینی (مورد مطالعه جوانان شهرستان سنندج) مجله جامعه شناسی ایران، دوره شانزدهم، شماره1 و2: 96-120.
قادری، دکتر صلاح الدین (1390). بررسی پیامدها و نتایج برنامه‌های پیشگیری از جرم در فضاهای عمومی شهری، پایان نامه دوره دکتری، کتابخانه دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران.
قادری، دکتر صلاح الدین (1390). بررسی پیامدها و نتایج برنامه‌های پیشگیری از جرم در فضاهای عمومی شهری، پایان نامه دوره دکتری، کتابخانه دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران.
کاستلز، مانویل(1389). عصر اطلاعات: قدرت و هویت، ترجمه: حسن چاوشیان، تهران: نشرنی.
کاستلز، مانویل(1389). عصر اطلاعات: قدرت و هویت، ترجمه: حسن چاوشیان، تهران: نشرنی.
کاستلز، مانویل(1389). عصر اطلاعات: پایان هزاره، ترجمه: علیقیان و خاکبار، تهران: طرح نو
کاستلز، مانویل(1389). عصر اطلاعات: پایان هزاره، ترجمه: علیقیان و خاکبار، تهران: طرح نو
گیدنز، آنتونی (1381). جامعه‌شناسی، ترجمه: منوچهر صبوری، تهران: نشر نی.
گیدنز، آنتونی (1381). جامعه‌شناسی، ترجمه: منوچهر صبوری، تهران: نشر نی.
گیدنز، آنتونی (1389). جامعه‌شناسی، ترجمه: حسن چاوشیان، تهران: نشر نی.
گیدنز، آنتونی (1389). جامعه‌شناسی، ترجمه: حسن چاوشیان، تهران: نشر نی.
مهدوی، جعفر (1393). جامعه‌شناسی سیاسی طالبان، کابل: انتشارت سعید.
مهدوی، جعفر (1393). جامعه‌شناسی سیاسی طالبان، کابل: انتشارت سعید.
مژده، وحید (1382). افغانستان و پنج سال سلطه‌ ی طالبان، تهران: نشر نی.
مژده، وحید (1382). افغانستان و پنج سال سلطه‌ ی طالبان، تهران: نشر نی.
Almond, GA. Appleby RS. Sivan E.(2003).Strong Religion:The Rise of Fundamentalisms around the World. Chicago: University of Chicago Press. [DOI:10.7208/chicago/9780226014999.001.0001]
Almond, GA. Appleby RS. Sivan E.(2003).Strong Religion:The Rise of Fundamentalisms around the World. Chicago: University of Chicago Press. [DOI:10.7208/chicago/9780226014999.001.0001]
Fisher, Michael. M. J (1990) Debating Muslims. New York: Routledge.
Fisher, Michael. M. J (1990) Debating Muslims. New York: Routledge.
Herriot peter. (2009), Religious Fundamentalism. Londan and New York.Routledge [DOI:10.4324/9780203929872]
Herriot peter. (2009), Religious Fundamentalism. Londan and New York.Routledge [DOI:10.4324/9780203929872]
munir. Lily zakiah (2003) Islamic Fundamentalism and its Impact on Women
munir. Lily zakiah (2003) Islamic Fundamentalism and its Impact on Women
Salzman B Michael. (2008) Fundamentalism and the Need Formeaning University of Hawaii. Elservier.
Salzman B Michael. (2008) Fundamentalism and the Need Formeaning University of Hawaii. Elservier.

  • تاریخ دریافت 18 خرداد 1405
  • تاریخ انتشار 18 خرداد 1405