گره‌گاه‌هایی برای پیوند مسائل اجتماعی ایران و خاورمیانه؛ معرفی و نقد کتاب «تبار خیزش: مسائل سرمایه‌داری معاصر در خاورمیانه»

سلیمانی قره‌گل, هادی

گره‌گاه‌هایی برای پیوند مسائل اجتماعی ایران و خاورمیانه؛ معرفی و نقد کتاب «تبار خیزش: مسائل سرمایه‌داری معاصر در خاورمیانه»

نویسنده

هادی سلیمانی قره‌گل

دانشجوی دکتری جامعه‌شناسی مسائل اجتماعی ایران، دانشگاه خوارزمی

چکیده

سنت بررسی مسائل اجتماعی ایران در عمل شاهد غلبه و تفوق نسبی رویکرد آسیب‌شناسی در آن است، به نحوی که مواجهه با مقولۀ مسئلۀ اجتماعی عملاً اذهان را به سیاهه‌ای تکراری، خنثی و عمدتاً سطحی از آسیب‌هایی چون اعتیاد، حاشیه‌نشینی، فقر، طلاق، بیکاری، خشونت و ... هدایت می‌کند که در آن توصیف‌ها یا تحلیل‌ها نمی‌توانند از سطح امور فراتر بروند، تا فهمی رادیکال از مسائل ارائه کنند و از حیث راه‌حل موضعی هنجاری و آلترناتیو داشته باشند. این امر حداقل به لحاظ روش‌شناختی مولود غلبۀ نوع خاصی از تعریف مسئلۀ اجتماعی است که صرفاً دامنۀ پژوهش را به نقض هنجارها و ارزش‌های گروه‌های مهم جامعه محدود می‌کند و از مواجهه با نهادهای اجتماعی و صورتبندی حاکم بر خود جامعه به عنوان منبع مسائل ناتوان است. در حال حاضر یکی از نگرانی‌های مهم در رابطه با جریان بررسی مسائل اجتماعی ایران، جاماندگی آن از درک و همراهی با پویایی‌های نوین جامعه است. تحولات سال‌های اخیر در ایران و بروز شوک‌های جمعی قدرتمند در آن، بضاعت مفهومی و تحلیلی سنت غالب جامعه‌شناسی مسائل اجتماعی را با چالش مواجه کرده است که نباید به راحتی از آن صرف‌نظر کرد.

کتاب «تبار خیزش: مسائل سرمایه‌داری معاصر در خاورمیانه» که در سنت انتقادی بررسی مسائل اجتماعی طبقه‌بندی می‌شود، تقریری است مبتنی بر رویکرد اقتصاد سیاسی از روندهای اجتماعی و تحولات تاریخی منجر به شکل‌گیری اعتراضات موسوم به بهار عربی در جوامع خاورمیانه. برای جامعه ایران که از حیث مصادیق، رویدادها و روندها در معرض بیم‌ها و امیدهای مشابهی با همسایگان خاورمیانه‌ای خود قرار دارد، مواجهه و روبرو شدن انتقادی با چنین کتاب‌هایی می‌تواند دریچه‌های جدیدی به روی نحوۀ فهم مسائل اجتماعی در آن بگشاید که هم‌زمان ماهیتی سیاسی، تاریخی و ژئوپولتیک داشته باشد.

کلیدواژه‌ها

نقد کتاب

تبار خیزش