مسئلۀ تعامل اجتماعی در خانوادۀ ایرانی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری جامعه شناسی اقتصادی و توسعه دانشگاه فردوسی مشهد

2 استادیار جامعه‌شناسی دانشگاه فردوسی مشهد

3 دانشجوی دکتری جامعه‌شناسی فرهنگی پژوهشگاه حوزه و دانشگاه قم

چکیده
انسان به زیست‌ اجتماعی نیازمند است و اساس زیست ‌اجتماعی، تعامل مستمر با انسان‌های دیگر است و قوام و دوام تعامل مستمر، مستلزم گرم بودن آن است. یکی از قلمروهای برجستۀ تعامل گرم، خانواده است. تحقیقات فراوانی نشان میدهد خانواده به‌شدت و به‌طورگسترده، به بیماری آشکار و رنج‌دهنده‌ای مبتلاست. هدف این نوشتار، توصیف وضع تعاملات‌ اجتماعی در خانوادۀ ایرانی است، آن هم به‌گونه‌ای‌‌‌که جامعه‌شناسان ادراک و گزارش کرده‌اند. تحقیق حاضر به 83 مقالۀ پژوهشی معتبر استناد کرده ‌است که این پژوهش‌ها با داوری اجتماع علمی جامعه‌شناسان ایرانی پذیرفته شده و انتشار یافته‌اند. روش مورد استفاده، روش «تحلیل محتوای جهت‌دار» است. داده‌های بررسی‌شده از «وجود مشکل فقدان روابط و تعاملات اجتماعی در خانواده، کمبود و کاهش تعاملات خانوادگی، کمبود تعاملات گرم در خانواده، وجود تعاملات سرد در خانواده، قطع روابط همسران» حکایت می‌کند و هرکدام از این مشکلات، مشتمل بر مشکلات تعاملی جزئی‌تری است که نشان می‌دهد آخرین پناهگاه اجتماعی ما نیز به‌شدت «کم‌عیار» است.

کلیدواژه‌ها


Asgharpour Masouleh, A., Seddigh Ouraee, G., & Kermani, M. (2018). Explaining Men's Discord Actions in Iranian Families. Social Sciences, Faculty of Literature and Humanities, Ferdowsi University of Mashhad(14), 1-30.
اصغرپور ماسوله، احمدرضا، غلامرضا صدیق اورعی و مهدی کرمانی (1396) «تبیین کنش‌های ناسازگارانۀ مردان در خانواده‌های ایران»، مجلۀ علوم اجتماعی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی دانشگاه فردوسی، سال چهاردهم: ۱-۳۰.
Nodoushan, A., & Tavassoli, G. (2011). Social Causes of Divorce in Yazd Province in the Past Decade. Iranian Social Development Studies, 4(3), 35-50.
ایمان، محمدتقی و محمدرضا نوشادی (1390) «تحلیل محتوای کیفی»، پژوهش، دورۀ سوم، شمارۀ 2: ۱۵-۴۴.
Abbasi, K., & Ershad , F. (2012). A Survey on the effect of socio-cultural and psychological factors on marital unadjustment in shoushtar during 2010. Woman & Study of Family, 15(4), 127-148.
آگبرن، ویلیام فیلدینگ و مایر فرانسیس نیم‌کوف (1353) زمینۀ جامعه‌شناسی، ترجمۀ امیرحسین آریان‌پور، تهران: شرکت سهامی کتاب‌های جیبی با همکاری مؤسسۀ انتشارات فرانکلین.
Aliverdinia , A., Hasani, M., & Ebrahimi , E. (2014). Family Factors of Child Abuse. Social Welfare Quarterly, 50(13), 71-110.
باستانی، سوسن، محمود گلزاری و شهره روشنی (1389) «طلاق عاطفی: علل و شرایط میانجی»، مجلۀ بررسی مسائل اجتماعی ایران، دورۀ اول، شمارۀ 3: ۱-۲۰.
Bakhshi, H. (2013). Public poll on the preserve, strengthen the spirit of self-sacrifice and the Provide strategies to promote the spirit of self-sacrifice. Mashhad: Jahad Daneshgahi of Mashhad.
بخشی، حامد (1392) «نظرسنجی عمومی درمورد حفظ و تقویت روحیۀ ایثارگری و ارائۀ راهکار جهت ترویج روحیۀ ایثارگری»، مشهد: گروه علوم‌اجتماعی جهاد دانشگاهی مشهد.
Bastani, S., Golzari, m., & Rowshani, . (2010). EMOTIONAL DIVORCE: Causes and Mediating conditions. Iranian Journal of Social problem, 3(1), 1-20.‬‬
بوردیو، پیر (1389) «شکل‌های سرمایه»، سرمایۀ اجتماعی (اعتماد، دموکراسی و توسعه)، ترجمۀ افشین خاکباز و حسن پویان، تهران: شیرازه.
Boudon, R., & Borico, F. (2006). A Critical dictionary of sociology. (A. Nikgohar, Trans.) Tehran: farhangmoaser.
بودون، ریمون و فرانسوا بوریکو (1385) فرهنگ جامعه‌شناسی انتقادی، ترجمۀ عبدالحسین نیک‌گهر، تهران: فرهنگ معاصر.
Bourdieu, P. (2010). Forms of capital. In Social capital: trust, democracy and development (A. Khakbaz, & H. Pouyan, Trans., pp. 131-165). Tehran: Shirazeh.
پشتکار، سمیه و محمد زاهدی‌اصل (1391) «رابطۀ عملکرد خانواده با فرار دختران از منزل؛ مقایسۀ دو گروه از دختران فراری و غیرفراری شهر تهران در سال 1388»، پژوهش اجتماعی، دورۀ چهارم، شمارۀ 17: ۹۱-۱۱۲.
Chalabi, M. (2002). Experimental Study of Personality System in Iran. Tehran: nashreney.
پورنصیری، ثریا، بهروز روستاخیز و داریوش بوستانی (1396) «کندوکاو پدیدۀ طلاق توافقی؛ مورد مطالعه: مردان شهرستان تالش در سال1393»، توسعۀ ‌اجتماعی، دورۀ دوازدهم، شمارۀ 2: ۱۴۳-۱۷۲.
Chalabi, M., & Rouzbahani , T. (2001). Family role as a factor to prevent misdemeanor in young adults (with an emphasis on family order). Journal of Human Sciences, 95-132.
توسلی، غلام‌عباس و علی غیاثی‌ ندوشن (1390) «عوامل اجتماعی مؤثر بر طلاق طی دهۀ اخیر؛ مورد مطالعه استان یزد سال‌های 8۰ تا 8۶»، مطالعات توسعۀ اجتماعی ایران، دورۀ سوم، شمارۀ 4: ۳۵-۵۰.
Coser, L., & Rosenberg, B. (2006). Sociological theory: a book of reading‬. (F. Ershad, Trans.) Tehran: nashreney.
جعفریان، طیبه، منصور فتحی، ملیحه عرشی و رمضانعلی قادری (1394) «بررسی تأثیر هوش هیجانی مردان بر خشونت علیه زنان در بین زوجین متأهل»، دانش و پژوهش در روانشناسی کاربردی، دورۀ شانزدهم، شمارۀ 4: ۷۶-۸۳.
Fathi , M., Satar, P., & Javadian, S. (2017). Comparing the causes of infidelity in marital relationships among men and women: a qualitative research. Journal of qualitative research in health sciences, 5(4), 401-418.
جواهری، فاطمه و مینا هلالی‌ستوده (1395) «تمایل به زندگی مجردی»، مجموعه‌مقالات گزارش وضعیت اجتماعی کشور، تدوین‌کنندگان غلامرضا غفاری و محمدرضا جوادی‌‌یگانه. تهران: شورای اجتماعی کشور، پژوهشکدۀ مطالعات فرهنگی و اجتماعی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، 171-۲۱۰.
Ghaffari, G. (2015). Measuring the social capital of the country. Tehran: National plan: Research Center of Culture, Arts and Communications.
چلبی، مسعود (1381) بررسی تجربی نظام شخصیت در ایران، تهران: نشر نی.
Ghasemi, A., & Saroukhani, B. (2014). Social factors of divorce and psycho-social health in couples seeking consensual and non-consensual divorce. The Women and Families Cultural-Educational Journal, 26(8), 7-37.
چلبی، مسعود و توران روزبهانی (1380) «نقش خانواده به‌عنوان عامل و مانع بزهکاری نوجوانان»، پژوهشنامۀ علوم انسانی دانشگاه شهید بهشتی، شمارۀ 29: ۹۵-۱۳۲.
gitipasand, z., farahbaksh, k., asmaeili , m., & zakaei, m. (2015). Meaning of Life in Divorce Volunteer Couples. Journal of Family Counseling and Psychotherapy, 2(5), 50-79.
حسن‌پور ازغدی، بتول، معصومه سیمبر و مهدی کرمانی (1390) «خشونت خانگی علیه زنان»، دانشکدۀ پرستاری و مامایی، دورۀ بیست‌ویکم، شمارۀ 73: ۴۴-۵۲.
Golchin, M., & Heidari, A. (2012). Interpersonal violence and family and school social capital: a social assessment of Nour Abad boys high schools (lorestan province). Social problems of Iran, 1(3), 177-212.
رحیمی، محمد، عالیه شکربیگی، باقر ساروخانی و زهرا حضرتی صومعه (1396) «بررسی جامعه‌شناختی رابطۀ شبکه‌های اجتماعی مجازی و تغییرات جاری در خانواده‌ها»، پژوهش‌نامۀ اسلامی زنان و خانواده، سال پنجم، شمارۀ 8: 1۴۵-1۶۹.
Golchin, M., & Heidari, A. (2015). Sociological study of disruptive behaviors (vandalism) and its relationship to social capital in family and male high school in the city of Lorestan Nurabad. Social Sciences, Islamic Azad University - Shushtar Branch, 8(2), 75-110.
رفعت‌جاه، مریم و سمانه بهرامی (1390) «مطالعۀ انسانشناختی عوامل نابسامانی خانواده در محلۀ سیروس شهر تهران»، پژوهش‌های انسان‌شناسی ایران، دورۀ اول، شمارۀ 2: ۸۵-۱۱۰.
Hasanpoor azghadi, B., Simbar, M., & Kermani, M. (2011). Domestic violence against women: review of theories, prevalence and its effective factors. Advances in nursing and midwifery (faculty of nursing of midwifery quarterly), 21, 44-52.
روشه، گی (1391) جامعه‌شناسی تالکوت پارسنز، ترجمۀ عبدالحسین نیک‌گهر، تهران: نشر نی.
iman, m., & Noshadi, M. (2011). Qualitative content analysis. Pazhuhesh, 3, 15-44.
ساروخانی، باقر، فاطمه نظری و منصور وثوقی (1396) «بررسی جامعه‌شناختی رابطۀ اعتماد‌ اجتماعی و ارتباطات انسانی با تأکید بر خانواده‌های شهر تهران در سال 1395-1393»، مطالعات جامعه‌شناختی شهری، دورۀ هفتم، شمارۀ 23: ۱-۳۰.
Jafarian, T., Fathi, M., Arshi, M., & Ghaderi, R. (2016). The Efferct of Men's Emotional Intelligence on Violence against women among couple married. Knowledge & Research in Applied Psychology, 16(62), 76 -83.
ساروخانی، باقر و علیرضا قاسمی (1391) «بررسی جامعه‌شناختی عوامل مؤثر بر افزایش طلاق توافقی»، فرهنگی-تربیتی زنان و خانواده، دورۀ هفتم، شمارۀ 21: ۷-۴۹.
javaheri, f., & Helali Sotoudeh, M. (2016). tendency to Solo living. In G. Ghaffari, & M. Javadi Yeganeh (Eds.), Articles on Social Situations of the Country (pp. 171-210). Tehran: Social Council of the country :Institute for Social and Cultural Studies of the Ministry of Science, Research and Technology.
شارعپور، محمود، سجاد فتاحی، نسترن زنجان‌رفیعی و فاطمه رفیعی‌آتانی (1395) «ضعف جامعه‌پذیری با تأکید بر دوران کودکی»، مجموعه‌مقالات گزارش وضعیت اجتماعی کشور، تدوین‌کنندگان غلامرضا غفاری و محمدرضا جوادی‌‌یگانه، تهران: شورای اجتماعی کشور، پژوهشکدۀ مطالعات فرهنگی و اجتماعی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، ۴۱-۹۷.
Kalantari , A., Roshanfekr, P., & Javaheri, J. (2011). Three Decades of Researches about "Divorce Causes" in Iran: A Review. Women's Strategic Studies, 53(14), 129-162.
صادقی ‌فسائی، سهیلا و سیداحسان خیرخواه‌زاده (1391) «بررسی جامعه‌شناختی تصور مردان از خشونت خانگی نسبت به آنان در ایران (پژوهش کیفی)»، بررسی مسائل اجتماعی ایران، دورۀ دوم، شمارۀ 2: 1۰۷-1۵۴.
Khairkhahzadeh, S., & Sadeghi Fasaei, S. (2012). A Survey of Men's Perceptions of Domestic Violence Against Them in Iran. Iranian Journal of Social Problem, 2(2), 107-154.
صدیق‌ اورعی، غلامرضا (22/10/1393) «سلسله‌جلسات هم‌اندیشی حوزه و دانشگاه، جلسۀ 139: جامعۀ کم‌عیار و دین‌گریزی»، پژوهشکدۀ مطالعات اسلامی در علوم انسانی دانشگاه فردوسی مشهد.
Maghsodi, S., Moidfar , S., & Tavakol, M. (2011). Sociological Study of Social Capital and marital satisfaction among couples in Kerman. Iranian Social Studies, 1(5), 124-152.
صدیق‌ اورعی، غلامرضا (29/12/1395) «راه ارتقای اعتماد اجتماعی»، مصاحبه‌کننده احمد فرزانه.
Mohseni Tabrizi, A. (2002). Pathology of socio-cultural alienation. Quarterly Journal of Research and Planning in Higher Education, 26(8), 119-181.
صدیق اورعی، غلامرضا و احمدرضا اصغرپور‌ ماسوله (1388) «عدم توافق ارزشی و تأثیر آن بر ناسازگاری زوجین در مشهد»، مجلۀ مطالعات اجتماعی ایران، دورۀ سوم، شمارۀ 3: ۴۹-۷۱.
Mohseni Tabrizi, A., Amani Sandiani, F., & Dousti , A. (2010). A sociological survey about sexual inequality and its role in emergence of violence (A case study of Tehran). Contemporary Sociological Research, 3(1), 5-27.
صدیق اورعی، غلامرضا و احمد فرزانه (1395) «بیکسی ایرانیان»، جستارهایی در سرمایۀ اجتماعی در ایران، تدوین‌کننده ریحانه جوادی‌‌یگانه، تهران: پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات، شورای اجتماعی کشور، ۹۷-۱۰۷.
Moidfar, s., & Sabouri Khosrowshahi, H. (2011). Conflict in lifestyle between children and parents. Social development and welfare planning, 7(3), 67-97.
صدیق اورعی، غلامرضا، احمد فرزانه، مهدیه باقری و شیوا محمدی (1398) مبانی جامعه‌شناسی (مفاهیم و گزاره‌های پایه)، قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
momeni rad , a., Ali Abadi, K., Faradanesh, H., & Mazini, N. (2012). Qualitative content analysis in research tradition: nature, stages and validity of the results. Educational measurement, 14, 187-222.
طرح سنجش سرمایۀ اجتماعی در ایران (1394)، تهران: وزارت کشور، مرکز ملی رصد اجتماعی: پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات، دفتر طرح‌های ملی.
Ogburn, W. F., & Nimkoff‬, M. (1974). Socilogy. (A. Aryanpour, Trans.) Tehran: Franklin Book Program.‬‬
عباسی، خیام و فرهنگ ارشاد (1391) «بررسی عوامل اجتماعی، فرهنگی و روانی مؤثر بر ناسازگاری زناشویی در شوشتر در سال1389»، زن و مطالعات خانواده، دورۀ چهارم، شمارۀ 15: 1۲۷-1۴۸.
Pishkar, S., & Zahedi ask, M. (2013). THE STUDY OF RELATION BETWEEN THE FAMILY FUNCTION AND ESCAPE OF THE GIRLS FROM HOME (COMPARISON OF TWO GROUPS; RUNAWAY 7 RUNAWAY GIRLS). SOCIAL RESEARCH, 17(4), 91-112.
علی‌وردی‌نیا، اکبر، محمدرضا حسنی و ابراهیم ابراهیمی (1391) «عوامل خانوادگی کودک آزاری»، فصلنامۀ رفاه اجتماعی، دورۀ سیزدهم، شمارۀ 50: ۷۱-۱۱۰.
Pournasiri, S., Roustakhiz, B., & Boustani, D. (2018). Qualitative Investigation of Adaptive Divorce: Case Study of Talesh Males During 2014. Journal of Social Development, 12(2), 143 -172.
فتحی، منصور، پروین ستار و سیدرضا جوادیان (1395) «مقایسۀ علل بی‌وفایی مردان و زنان در روابط زناشویی (یک پژوهش کیفی)»، مجلۀ تحقیقات کیفی در علوم سلامت، دورۀ پنجم، شمارۀ 4: 4۰۱-4۱۸.
Rafat Jah , M., & Bahrami, S. (2011). Anthropological study of family disorders in Sirus neighborhood of Tehran. Iranian Journal of Anthropology Research, 2(1), 85-110.
قاسمی، علیرضا و باقر ساروخانی (1393) «عوامل اجتماعی طلاق و سلامت روانی‌-اجتماعی در زوجین متقاضی طلاق توافقی و غیر‌توافقی»، فصلنامۀ فرهنگی‌-تربیتی زنان و خانواده، دورۀ هشتم، شمارۀ 26: 7-۳۷.
Rahimi, M., shekarbeugi , A., saroukhani , B., & Hazrati somee, Z. (2017). Sociological study of the relationship between virtual social networks and current changes in couples marriages in a Tehran city. The Islamic Journal of Women and Family, 8(5), 145-169.
کلانتری، عبدالحسین، پیام روشنفکر و جلوه جواهری (1390) «مرور سه دهه تحقیقات علل طلاق در ایران»، مطالعات راهبردی زنان، دورۀ چهارهم، شمارۀ 53: 1۲۹-1۶۲.
Rocher, G. (2012). Talcott Parsons and American sociology. (A. Nikgohar, Trans.) Tehran: nashreney.
کوزر، لوییس‌آلفرد و برنارد روزنبرگ (1385) نظریه‌های بنیادی جامعه‌شناختی، فرهنگ ارشاد، تهران: نشر نی.
Sarokhani, B., Nazari, F., & Vosoughi , M. (2017). A Sociological study of the relationship between social trust and human communication, emphasizing families of Tehran city in the years 1393 to 1395. Urban studies, 7, 1-30.
گلچین، مسعود و علی‌حیدر حیدری (1391) «خشونت بین‌فردی و سرمایۀ اجتماعی در خانواده و مدرسه: مطالعه‌ای اجتماعی در دبیرستان‌های پسرانۀ نورآباد (لرستان)»، مسائل اجتماعی ایران، دورۀ سوم، شمارۀ 1: ۱۷۷-۲۱۲.
Saroukhani, B., & Ghasemi, A. (2013). A Sociological Study of the Factors Influencing the Increase of Uncontested Divorce in Kermanshah City. The Women and Families Cultural-Educational Journal(7), 7-49.
گلچین، مسعود و علی‌حیدر حیدری (1393) «بررسی جامعه‌شناختی رفتارهای تخریبی (وندالیسم) و رابطۀ آن با سرمایۀ اجتماعی در خانواده و مدرسه در دبیرستان‌های پسرانۀ شهر نورآباد لرستان»، فصلنامۀ تخصصی علوم اجتماعی دانشگاه آزاد اسلامی شوشتر، دورۀ دوم، شمارۀ 8: ۷۵-۱۱۰.
Seddigh Ouraee, G. (2014). A series of symposiums between the Hawzeh and University: Low-grade and Runaway from religion. Islamic Studies in the Humanities (Ferdowsi University of Mashhad) (p. Meeting 139). Mashhad: Islamic Studies in the Humanities (Ferdowsi University of Mashhad).
گیتی‌پسند، زهرا، کیومرث فرح‌بخش، معصومه اسماعیلی و محمدسعید ذکائی (1394) «مؤلفه‌های معنای زندگی در زوجین متقاضی طلاق»، مشاوره و روان‌درمانی خانواده، دورۀ پنجم، شمارۀ 2: ۵۰-۷۹.
Seddigh Ouraee, G. (2017). Ways to promote social trust. Islamic Studies in the Humanities (Ferdowsi University of Mashhad) (pp. 1-25). Mashhad: Islamic Studies in the Humanities (Ferdowsi University of Mashhad).
محسنی تبریزی، علیرضا، فاطمه امانی سندیانی و اکرم دوستی (1388) «بررسی جامعه‌شناختی نابرابری جنسیتی زن و مرد و نقش آن در بروز خشونت خانوادگی (مطالعۀ موردی: شهر تهران)»، پژوهش‌های جامعه‌شناسی معاصر، دورۀ اول، شمارۀ 3: ۵-۲۷.
Seddigh Ouraee, G., & Asgharpour Masouleh, A. (2009). Value disagreement and its effect on couple incompatibility in Mashhad. Iranian Social Studies, 3(3), 49-71.
محسنی تبریزی، علیرضا (1381) «آسیب‌شناسی بیگانگی اجتماعی-فرهنگی/بررسی انزوای ارزشی در دانشگاه‌های دولتی تهران»، فصلنامۀ پژوهش و برنامه‌ریزی در آموزش عالی، دورۀ هشتم، شمارۀ 26: 1۱۹-1۸۱.
Seddigh Ouraee, G., & Farzaneh, A. (2016). Iranian loneliness. In R. Javadi, Research in social capital in Iran (pp. 97-107). Tehran: Research Center of Culture, Arts and Communications.
معیدفر، سعید و حبیب صبوری خسروشاهی (1390) «تعارض فرزندان با والدین در سبک زندگی»، برنامه‌ریزی رفاه و توسعۀ اجتماعی، دورۀ سوم، شمارۀ 7: ۶7-۹7.
Seddigh ouraee, G., Farzaneh, A., Bagheri, M., & Mohammadi , s. (2019). Principles of Sociology (Fundamental concepts and Propositions). Qom: Research Institute of Hawzeh and University.
مقصودی، سوده، سعید معیدفر و محمد توکل (1390) «بررسی جامعه‌شناختی رابطۀ سرمایۀ اجتماعی و رضایت زناشویی در زوجین شهر کرمان»، مطالعات اجتماعی ایران، دورۀ پنجم، شمارۀ 1: 1۲۴-1۵۲.
Sharepour, M., Fattahi, S., Zanjan Rafiee, N., & Rafiee Atani, F. (2016). The weakness of socialization with an emphasis on childhood. In G. Ghaffari, & M. Javadi Yeganeh (Eds.), Articles on Social Situations of the Country (pp. 41-97). Tehran: Social Council of the country :Institute for Social and Cultural Studies of the Ministry of Science, Research and Technology.
مؤمنیراد، اکبر، خدیجه علی‌آبادی، هاشم فردانش و ناصر مزینی (1392) «تحلیل محتوای کیفی در آیینۀ پژوهش: ماهیت، مراحل و اعتبار نتایج»، فصلنامۀ اندازه‌گیری تربیتی، ۱۸۷-۲۲۲.
Hsieh, Hsiu-Fang & Sarah E Shannon (2005). "Three Approaches to Qualitative Content Analysis", Qualitative Health Research, Vol. 15, No. 9: 1277-1288 [DOI:10.1177/1049732305276687]
Macionis, John (2010), Sociology, United States of America: Prentice Hall.
Shenton , A. (2004). Strategies for Ensuring Trustworthiness in Qualitative Research Projects. Education for Information: 63-75. [DOI:10.3233/EFI-2004-22201]
Krippendorff, Klaus (2004), Content Analysis: An Introduction to its Methodology, London: Sage Publication .
Mayring, Philipp (2014), Qualitative Content Analysis. Theoretical Foundation, Basic Procedures and Software Solution, Austria: Klagenfurt. [DOI:10.1007/978-94-017-9181-6_13]
Wasserman, Stanely & Khaterine Faust (1994), Social Network Analysis: Methods and Applications, Cambrige: Cambrige University Press. [DOI:10.1017/CBO9780511815478]

  • تاریخ دریافت 18 خرداد 1405
  • تاریخ انتشار 18 خرداد 1405