سرمایۀ فرهنگی و رفتارهای زیست‌محیطی خانواده های تهرانی

نویسندگان

چکیده
بحران ­های زیست‌محیطی از جمله تولید حجم عظیمی از پسماندها در کلان‌شهرها، امروزه به یک مسئله جدی تبدل شده­ اند. پژوهش حاضر نیز در همین زمینه و با به‌کارگیری نظریه سرمایه فرهنگی بوردیو، به بررسی نقش سرمایه فرهنگی خانواده­ های تهرانی در رفتار زیست‌محیطی آنها پرداخته است. روش تحقیق، پیمایش و حجم نمونه شامل ۳۸۴ خانواده ساکن در مناطق ۱۱ و ۲۰ شهر تهران بود که با روش نمونه­ گیری خوشه­ای چندمرحله ای، انتخاب شده ­اند. یافته‌ها نشان داد که بین سرمایه فرهنگی خانواده ­ها و رفتار زیست‌محیطی آنان رابطه مستقیمی وجود دارد، اما در رابطه با خُرده‌مقیاس‌های سرمایه فرهنگی، سرمایه فرهنگی عینیت‌یافته و تجسدیافته اثر مستقیمی روی رفتارهای زیست‌محیطی خانواده‌ها دارند و سرمایه فرهنگی نهادینه‌شده فاقد اثر مستقیم است. در مجموع، سرمایه فرهنگی عینیت­ یافته، سرمایه فرهنگی تجسم­ یافته، سرمایه فرهنگی نهادینه‌شده، سن و مدت اقامت در محله به‌ترتیب بیشترین تأثیر را روی رفتارهای زیست‌محیطی خانواده‌ها داشتند. براساس یافته‌ها، به‌ویژه عدم تأثیر مستقیم تحصیلات بر بهبود رفتار زیست‌محیطی، می‌توان استدلال نمود که به امر آموزش محیط­زیست به‌صورت رسمی در ایران توجهی نشده و نظام آموزشی در امر آموزش محیط­زیست و نهادینه‌کردن آن در افراد و خانواده­ ها موفق نبوده است.

کلیدواژه‌ها


ادهمی، عبدالرضا و الهام اکبرزاده (1390) «بررسی عوامل فرهنگی مؤثر بر حفظ محیط‌زیست شهر تهران، مطالعه موردی مناطق 5 و 18 شهرداری تهران»، نشریه جامعه‌شناسی مطالعات جوانان، دوره 1، شماره1: 37ـ62.
ادهمی، عبدالرضا و الهام اکبرزاده (1390) «بررسی عوامل فرهنگی مؤثر بر حفظ محیط‌زیست شهر تهران، مطالعه موردی مناطق 5 و 18 شهرداری تهران»، نشریه جامعه‌شناسی مطالعات جوانان، دوره 1، شماره1: 37ـ62.
بوردیو، پی‌یر (۱۳۸۴) شکل‌های سرمایه، در سرمایه اجتماعی: اعتماد، دموکراسی و توسعه، گردآوری: کیان تاج‌بخش، ترجمه: افشین خاکباز و حسن پویان. تهران: نشر شیرازه.
بوردیو، پی‌یر (۱۳۸۴) شکل‌های سرمایه، در سرمایه اجتماعی: اعتماد، دموکراسی و توسعه، گردآوری: کیان تاج‌بخش، ترجمه: افشین خاکباز و حسن پویان. تهران: نشر شیرازه.
راد، فیروز؛ فاروق امین مظفری و فتاح سلمان‌زاده (1390) «بررسی رابطه سرمایه فرهنگی با هوش فرهنگی مدیران دبیرستان‌های تبریز»، مطالعات جامعه‌شناختی، سال چهارم، شماره 13: 111ـ133.
راد، فیروز؛ فاروق امین مظفری و فتاح سلمان‌زاده (1390) «بررسی رابطه سرمایه فرهنگی با هوش فرهنگی مدیران دبیرستان‌های تبریز»، مطالعات جامعه‌شناختی، سال چهارم، شماره 13: 111ـ133.
رفیعی، هادی، ناصر شاه‌نوشی و محمدرحیم رهنما (1392) «بررسی و رتبه‌بندی مناطق شهری از نظر مشارکت شهروندان در تفکیک از مبدا زباله با استفاده از برنامه‌ریزی چندمعیاره: مطالعه موردی شهر مشهد»، فصلنامه تحقیقات جغرافیایی، شماره 2: 195ـ214.
رفیعی، هادی، ناصر شاه‌نوشی و محمدرحیم رهنما (1392) «بررسی و رتبه‌بندی مناطق شهری از نظر مشارکت شهروندان در تفکیک از مبدا زباله با استفاده از برنامه‌ریزی چندمعیاره: مطالعه موردی شهر مشهد»، فصلنامه تحقیقات جغرافیایی، شماره 2: 195ـ214.
سازمان مدیریت پسماند شهرداری تهران (1397)، وب سایت سازمان
سازمان مدیریت پسماند شهرداری تهران (1397)، وب سایت سازمان
http://pasmand.tehran.ir/Default.aspx?tabid=481
http://pasmand.tehran.ir/Default.aspx?tabid=481
سازمان مدیریت پسماند (1370ـ1393) «آمار پسماند مناطق شهر تهران»، مرکز دفن پسماند کهریزک (آرادکوه).
سازمان مدیریت پسماند (1370ـ1393) «آمار پسماند مناطق شهر تهران»، مرکز دفن پسماند کهریزک (آرادکوه).
ستاد محیط‌زیست و توسعه پایدار شهرداری تهران (1393) «گزارش پایش محیط‌زیست شهر تهران».
ستاد محیط‌زیست و توسعه پایدار شهرداری تهران (1393) «گزارش پایش محیط‌زیست شهر تهران».
شارع‌پور، محمود و غلامرضا خوش‌فر (1381) «رابطه سرمایه فرهنگی با هویت اجتماعی جوانان: مورد مطالعه شهر تهران»، فصلنامه علوم اجتماعی، شماره 20: 133ـ147.
شارع‌پور، محمود و غلامرضا خوش‌فر (1381) «رابطه سرمایه فرهنگی با هویت اجتماعی جوانان: مورد مطالعه شهر تهران»، فصلنامه علوم اجتماعی، شماره 20: 133ـ147.
صالحی، صادق و لقمان امام‌قلی (۱۳۹۱) «سرمایه فرهنگی و نگرش و رفتارهای زیست‌محیطی (مطالعه موردی: استان کردستان)»، فصلنامه انجمن ایرانی مطالعات فرهنگی و ارتباطات، شماره ۲۸: ۹۱ـ۱۲۰.
صالحی، صادق و لقمان امام‌قلی (۱۳۹۱) «سرمایه فرهنگی و نگرش و رفتارهای زیست‌محیطی (مطالعه موردی: استان کردستان)»، فصلنامه انجمن ایرانی مطالعات فرهنگی و ارتباطات، شماره ۲۸: ۹۱ـ۱۲۰.
علیاری، لورا؛ محمد عباس‌پناه و حسین میرزایی (1389) «بررسی تأثیر سرمایه اقتصادی و میزان رضایت از خدمات شهری بر میزان مشارکت شهروندان ارومیه در تفکیک و جمع-آوری زباله‌های خانگی»، مجله مطالعات جامعه‌شناسی، سال 2، شماره 7: 74ـ572
علیاری، لورا؛ محمد عباس‌پناه و حسین میرزایی (1389) «بررسی تأثیر سرمایه اقتصادی و میزان رضایت از خدمات شهری بر میزان مشارکت شهروندان ارومیه در تفکیک و جمع-آوری زباله‌های خانگی»، مجله مطالعات جامعه‌شناسی، سال 2، شماره 7: 74ـ572
فیلد، جان (1388) سرمایه اجتماعی، ترجمه: غلامرضا غفاری و حسین رمضانی، چاپ دوم، تهران: انتشارات کویر.
فیلد، جان (1388) سرمایه اجتماعی، ترجمه: غلامرضا غفاری و حسین رمضانی، چاپ دوم، تهران: انتشارات کویر.
قرونه، حسن (۱۳۸۹) «بازتاب سرمایه فرهنگی در آیینة سازمان»، تهران: تدبیر، شماره ۲۱۷، مرداد.
قرونه، حسن (۱۳۸۹) «بازتاب سرمایه فرهنگی در آیینة سازمان»، تهران: تدبیر، شماره ۲۱۷، مرداد.
کلاهی، مهدی. (۱۳۹۵) «چارچوب مفهومی فرآیند کشف، پژوهش و اجتماعی‌کردن مسائل زیست‌محیطی»، مطالعات سیاست‌گذاری عمومی.
کلاهی، مهدی. (۱۳۹۵) «چارچوب مفهومی فرآیند کشف، پژوهش و اجتماعی‌کردن مسائل زیست‌محیطی»، مطالعات سیاست‌گذاری عمومی.
لوزیک، دانیلین (1394) نگرشی نو در تحلیل مسائل اجتماعی، ترجمه: سعید معیدفر. تهران. نشر: امیرکبیر.
لوزیک، دانیلین (1394) نگرشی نو در تحلیل مسائل اجتماعی، ترجمه: سعید معیدفر. تهران. نشر: امیرکبیر.
مرکز آمار ایران، سالنامه آماری شهر تهران، برآورد جمعیت (1393) www.amar.org.ir
مرکز آمار ایران، سالنامه آماری شهر تهران، برآورد جمعیت (1393) www.amar.org.ir
مرکز مطالعات و برنامه‌ریزی شهر تهران (13۹۲) «بررسی فرآیند مدیریت پسماند در جهان و ایران»، گزارش شماره 207 .
مرکز مطالعات و برنامه‌ریزی شهر تهران (13۹۲) «بررسی فرآیند مدیریت پسماند در جهان و ایران»، گزارش شماره 207 .
نوابخش، مهرداد و معصومه نعیمی (1390) «تبیین عوامل اجتماعی موثر بر جلب مشارکت شهروندان در تفکیک و جمع آوری زباله‌های بازیافتی (مطالعه موردی: منطقه۱۳ شهرداری تهران)»، فصلنامه مطالعات جامعه‌شناسی شهری، سال اول: ۱۹ـ۵۲.
نوابخش، مهرداد و معصومه نعیمی (1390) «تبیین عوامل اجتماعی موثر بر جلب مشارکت شهروندان در تفکیک و جمع آوری زباله‌های بازیافتی (مطالعه موردی: منطقه۱۳ شهرداری تهران)»، فصلنامه مطالعات جامعه‌شناسی شهری، سال اول: ۱۹ـ۵۲.
واقفی، الهام و حقیقتیان، منصور (۱۳۹۳) «بررسی تأثیر سرمایه فرهنگی (بعد نهادینه) بر رفتارهای اجتماعی زیست‌محیطی با رویکرد توسعه پایدار شهری (مطالعه موردی: شهر شیراز)»، فصلنامه اقتصاد و مدیریت شهری، شماره ۸: ۴۷ـ۶۵.
واقفی، الهام و حقیقتیان، منصور (۱۳۹۳) «بررسی تأثیر سرمایه فرهنگی (بعد نهادینه) بر رفتارهای اجتماعی زیست‌محیطی با رویکرد توسعه پایدار شهری (مطالعه موردی: شهر شیراز)»، فصلنامه اقتصاد و مدیریت شهری، شماره ۸: ۴۷ـ۶۵.
Pongracz, Eva (2002) 'Re-defining the Concepts of Waste and Waste Management Evolving the Theory of Waste Management', Department of Process and Environmental Engineering, University of Oulu.
Pongracz, Eva (2002) 'Re-defining the Concepts of Waste and Waste Management Evolving the Theory of Waste Management', Department of Process and Environmental Engineering, University of Oulu.

  • تاریخ دریافت 18 خرداد 1405
  • تاریخ انتشار 18 خرداد 1405