مدرنیسم ایرانی و عقلانیت خودمدار: چارچوبی برای تببین آسیب های اجتماعی

نویسنده

چکیده
این نوشتار تحلیلی‌ـ‌نظری با تدوین چارچوبی متشکل از دو مفهوم «مدرنیسم ایرانی» و «عقلانیت خودمدار» به چرایی آسیب­های اجتماعی پرداخته است. مدعای این نوشتار آن است که به دلیل نمود شکل خاصی از مدرنیسم در ایران، نوعی عقلانیت متشکل از عقلانیت ابزاری و فردگرایی مدرن شکل گرفته که با خودمداری تاریخی و تفرد ایرانی عجین شده و نوعی عقلانیت سیاه به‌وجود آورده است که خودمدار، خودشیفته، همه­چیزخواه، رقابت­جو و کاسب‌کار، به‌شدت حسابگر و نفع­طلب، نسبت به پیامدهای اجتماعی کنش خود بی­توجه و به غایت هدف­گرا است. به دلیل نبود نهادهای مدرنی که این شکل از عقلانیت را محدود کند و کم­رنگ‌شدن اخلاق سنتی و در غیاب اخلاقی مدرن، این شکل از عقلانیت مبنای کنش بخش زیادی از جامعه شده و در نتیجه بسیاری از آسیب­های اجتماعی را که جنبه­ای رفتاری دارند رقم زده است.

کلیدواژه‌ها


ارحامی، آ، مرتجی س (1395) «نگاهی به بایسته های آماری در سیاست‌گذاری در حوزه ازدواج»، تهران: مرکز پژوهش های مجلس.
اسعدی، س. م، اعتصام، ف، اچ نایت، ک و اچ الفنباین، م (1385) «رابطه فردگرایی و جمع‌گرایی با شیوة دانستن مستقل و ارتباطی در بین دانشجویان ایرانی و آمریکایی»، تازه های علوم شناختی، شمارة 8 (1): 17ـ22.
اعظم‌آزاده، م و توکلی، ع (1386) «فردگرایی، جمع گرایی و دین‌داری»، مطالعات فرهنگی و ارتباطات، شمارة 3 (9): 101ـ122.
امیری، ع. ر، نوری مرادآبادی، ی و بساطیان، س. م (1390) «بررسی رابطه استفاده از شبکه‌های ماهواره ای و گرایش بهره برداران به آسیب های اجتماعی در بین جوانان شهر کرج»، فصلنامة نظم و امنیت انتظامی، شمارة 4 (4): 117ـ142.
ایمانی جاجرمی، ح (17 اسفند، 1394) «چرا در سال‌های گذشته آسیب های اجتماعی روند افزایشی فاجعه بار داشته است؟»، دسترسی در: www.khabaronline.irp.
بیدل، پ، محمودزاده، ع. ا و صادقی، ا (1393) «رابطه اعتماد اجتماعی با فردگرایی افراطی در شهر مشهد»، فصلنامة رفاه اجتماعی، شمارة 14 (55): 168ـ198.
جلائی پور، ح. ر (1392) جامعه شناسی ایران، جامعه کژمدرن. تهران: نشر علم.
جلائی پور، ح. ر (27 دی، 1394) «خطای روشنفکران در معرفی جامعه آرمانی؛ علل رشد فزاینده آسیب‌های اجتماعی در ایران»، دسترسی در: www.etemadnewspaper.ir.
حمیدیه، ب (1385) «بازشناسی فردگرایی و پیامدهای آن»، مجلة راهبرد یاس، شمارة 2 (6): 203ـ242.
رهنمایی، م. ت و محمدپور، ص (1389) «اسکندری حافظ، تحلیل نقش مهاجرت در زمینه سازی برای پیدایش آسیب‌های اجتماعی شهرنشینی شتابان در ایران»، فصلنامة جغرافیای انسانی، شمارة 3 (1): 157ـ175.
زرگر، ف و نشاط دوست، ح. ط (1386) «بررسی عوامل مؤثر در بروز طلاق در شهرستان فلاورجان»، مجلة خانواده‌ پژوهشی، شمارة 3 (11): 737ـ749.
سراج زاده، س. ح و دیگران (1394) زنان و مسائل اجتماعی، تهران: مرکز مطالعات و برنامه ریزی شهر تهران.
شفیعی، ع (5 مهر، 1394) «آسیب شناسی فقر در ایران: چرا فقر مهم‌ترین آسیب اجتماعی ایران است؟» دسترسی در: www.ghatreh.com.
شهولی، ک و رضایی، س. م (1390) «بررسی علل ناسازگاری و طلاق در خانواده‌های شهرستان ایذه»، فصلنامة جامعه‌پژوهی فرهنگی، شمارة 2 (1): 113ـ138.
عنایت، ح، نجفی اصل، ع و زارع، ص (1392) «بررسی عوامل مؤثر بر طلاق زودهنگام در بین جوانان شهری شهر بوشهر (مقایسه دو گروه افراد طلاق گرفته و متأهل طلاق نگرفته)»، فصلنامة پژوهش های جامعه شناسی معاصر، شمارة 2 (3): 1ـ35.
فرانزوی، ای (1393) روان‌شناسی اجتماعی، ترجمة م. فیروزبخت و م. قنادان، تهران: رسا.
قطبی، م، هلاکویی، ک، جزایری، ا. ق و رحیمی، ع (1383) «وضعیت طلاق و برخی عوامل مؤثر بر آن در افراد مطلقه ساکن در منطقه دولت آباد»، فصلنامة رفاه اجتماعی، شمارة 3 (12): 286-271.
معیدفر، س و پروین، س (1388) «فراتحلیل مطالعات انجام‌شده در حوزة مسائل اجتماعی ایران»، جامعه شناسی کاربردی، شمارة 20 (4): 135ـ151.
نصرتی نژاد، ف و دیهول، م (1390) تبیین جامعه شناختی طلاق در ایران، تهران: مرکز پژوهش های مجلس شورای اسلامی.
هنریان، م و یونسی، ج (1390) «بررسی علل طلاق در دادگاه‌های خانواده تهران»، فصلنامه روان‌شناسی، شمارة 3 (1): 125ـ153.
یعقوبی چوبری، ع، زرگوشی، ا و خوش‌باطن، م (1394) «بررسی گرایش به روابط نامتعارف جنسی نوین در بین دانشجویان (مورد مطالعه هم بالینی یا ازدواج سفید در بین دانشجویان ساکن در خوابگاه‌های دانشگاه گیلان)»، ششمین همایش سراسری آسیب های پنهان زیست دانشجویی، 4 خرداد، جهاد دانشگاهی واحد کردستان، سنندج.
William, A & Darity, J. R (2008) International Encyclopedia of the Social Sciences (2nd Edition), USA, Detroit: Thomson Gale.

  • تاریخ دریافت 18 خرداد 1405
  • تاریخ انتشار 18 خرداد 1405