عوامل اجتماعی‌ ـ‌فرهنگی مؤثر بر نگرش به فساددر میان شهروندان کرمانی

نویسندگان

دانشگاه آزاد واحد دهاقان

چکیده
پرسش از چرایی فساد از قدیمی‏ ترین پرسش‌های پیش روی انسان است که در عصر حاضر نه تنها رنگ کهنگی به خود نگرفته بلکه به یکی از اساسی‏ ترین چالش‏ها و پرسش ‏ها بدل گشته است. مشکل این پرسش از آنجا آغاز می ‏شود که آنچه در کانون توجه برداشت‏های تجربی صورت‌گرفته از فساد قرار دارد، پرداختن به فساد اداری و پیامدهای آن است. این نوشتار ضمن تأکید بر چنین تحقیقاتی، حلقه مفقوده آنها را عوامل اجتماعی‌ـ‌فرهنگی مؤثر بر نگرش به فساد دانسته و با مبنا قراردادن دیدگاه انتخاب عقلانی، نظریه دوراهی اجتماعی و نظریه بازی و برساختن مفاهیم ترجیحات ایثارگرانه، ترجیحات طفیل‏گرایانه، ارزش‏های ترقی فردی، کاهش قبح فساد، دین‏داری و عقلانیت ابزاری با روش پیمایش و تکنیک نمونه ‏گیری خوشه ‏ای چندمرحله ‏ای، آنها را در میان چهارصد نفر از شهروندان کرمانی به محک آزمون نهاده است. یافته‏ ها حکایت از آن دارد که به استثنای متغیر ارزش‏ های ترقی فردی و دین‏داری، تمامی متغیرها معنادارند. هرچند که میزان و جهت تأثیرگذاریشان متفاوت است. همچنین ضریب رگرسیون دلالت بر سهم بیشتر متغیرهای کاهش قبح فساد، ترجیحات طفیل‏گرایانه و عقلانیت ابزاری در تغییرات نگرش شهروندان به فساد داشته‏ اند؛ به گونه‌ای که به استثنای ارزش‌های ترقی فردی و دین‌داری، متغیرهای ترجیح ایثارگری، ترجیح طفیلی‌گری، کاهش قبح فساد و عقلانیت ابزاری رابطه معناداری با نگرش به فساد برقرار نمودند.


کلیدواژه‌ها


ادیب، م. ح (1374) جامعه ‏شناسی ایران، تهران: هشت بهشت.
بلالی، ا و فرامرزی، د (1380) «بررسی نظری مسئله فساد»، مجلة حقوق ‏دادگستری، شمارة 37: 8‌ـ‌37.
بیات، ف (1372) رابطه عام‌گرایی با اخلاق، پایان ‏نامة کارشناسی‌ارشد منتشرنشده، دانشگاه شهید بهشتی، تهران.
بیرهوف، و (1384) رفتارهای اجتماعی مطلوب از دیدگاه روان‏ شناسی اجتماعی، ترجمة ر. صدیقی ‏نژاد، تهران: گل آذین.
بیرو، آ (1366) فرهنگ علوم اجتماعی، ترجمة ب. ساروخانی، تهران: کیهان.
تقوی، ع (1382) «تأثیر فرهنگ سازمانی بر فساد اداری»، ماهنامة تدبیر، شمارة 181: 27‌ـ‌31.
جلایی‌پور، ح. ر (1385) «فروپاشی یا آشفتگی اجتماعی در ایران 1376‌ـ‌1384»، مجلة جامعه‏ شناسی ایران، شمارة7 (3): 59‌ـ‌75.
جوادی یگانه، م. ر (1383) دوراهی اجتماعی و عوامل مؤثر بر رفتار مردم در این موقعیت، رسالة دکتری منتشرنشده، دانشگاه تربیت مدرس، تهران.
جوادی یگانه، م. ر (1387) «رویکرد جامعه‏ شناسانه نظریه انتخاب عقلانی: مقدمه بر تغییرات فرهنگی و اجتماعی برنامه‏ ریزی ‏شده» راهبرد فرهنگ، شمارة ۱ (3): 33‌ـ‌64.
چلبی، م. (1381الف) بررسی تجربی نظام شخصیت در ایران، تهران: مؤسسة پژوهشی فرهنگ، هنر و ارتباطات.
چلبی، م (1381ب) «فضای کنش، ابزاری تنظیمی در نظریه سازی»، مجلة جامعه ‏شناسی ایران، شمارة 4 (1): 5‌ـ‌46.
حبیبی، نادر (1375) فساد اداری، تهران: وثقی.
دفتر طرح‌های ملی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی (1381) ارزش‌ها و نگرش‌های ایرانیان؛ یافته‌های پیمایش در 28 استان کشور.
رئیس دانا، ف (1384) «عوامل و انگیزه‌های اقتصادی‌ـ‌‌اجتماعی بروز بحران‌ها و تهدیدهای اجتماعی در ایران»، فصلنامة رفاه اجتماعی، شمارة4 (16): 221‌ـ‌250.
ربیعی، ع (1389) نقش فرهنگ سازمانی در پیشگیری از بروز فساد اداری، تهران: دانشگاه پیام نور مرکز.
رفیع‏ پور، ف (1388) سرطان اجتماعی فساد، تهران: شرکت سهامی انتشار.
رفیعی، ح و مدنی، س (1384) «واکنش‌های غیرسیاسی نسبت به بحران‌های اجتماعی»، فصلنامة رفاه اجتماعی، شمارة4 (16): 105‌ـ‌136.
روشه، گ (1376) جامعه‌شناسی تالکوت پارسنز، ترجمة ع. ح. نیک‏ گهر، تهران: تبیان.
سراج زاده، س. ح (1384) چالش‌های دین و مدرنیته، تهران: طرح نو.
شکری، خ (1388) «استراتژی مبارزه با فساد»، ماهنامة اطلاعات سیاسی، شمارة 11 و 12: 262‌ـ‌264.
صبوری، م (1380) «ضرورت اصلاح ساختار اداری»، نامة انجمن جامعه‌شناسی ایران (ویژه‏نامه دومین همایش مسائل اجتماعی ایران)، شمارة (1): 11ـ24.
عباسی، م و جمال‏پور، م (1390) «نقش فرهنگ سازمانی در ارتقای سلامت اداری و سطح رضایت‌مندی مردم»، ماهنامة مهندسی فرهنگی، شمارة 5 (44 و 55): 44‌ـ‌54.
کیا، ف (1386) بررسی رابطه بین فرهنگ سازمانی و فساد اداری، پایان‏ نامة کارشناسی‌ارشد منتشرنشده، دانشگاه پیام نور مرکز تهران، تهران.
گلاور، ج و برونینگ، ر (1381) روان شناسی تربیتی؛ اصول و کاربرد آن، ترجمة ع. ن. خرازی، تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
گولد، ج و کولب، و (1394) فرهنگ علوم اجتماعی، به کوشش م. ج. زاهدی، تهران: مازیار.
لیتل، د (1373) تبیین در علوم اجتماعی، ترجمة ع. ک. سروش، تهران: مؤسسه فرهنگی صراط.
مرتن، ر (1376) مشکلات اجتماعی و نظریه جامعه‌شناختی، ترجمة ن. تولایی، تهران: امیرکبیر.
نچمیاس، چ. ف و نچمیاس، د (1381) روش ‏های پژوهش در علوم اجتماعی، ترجمة ر. فاضل و ف. لاریجانی، تهران: سروش.
نوروزی، ف. ا (1375) فردگرایی در بین جوانان در حال تحصیل در تهران. پایان‏ نامة کارشناسی‌ارشد منتشرنشده، دانشگاه شهید بهشتی، تهران‌.
Agnew, R (1996) ‘The Origins of Delinquent Events: An Examination of Offender Accounts’, Journal of Research in Crime and DelinQuency, 27 (3): 267-294.
Baker, T. & Pinquero, A (2010) ‘Assessing Perceived Benefits- Criminal Offending Relationship’, Journal of Criminal Justice, 38: 981-987.
Beckman, R, Paternoster, R & Ward, S (1992) ‘The Rationality of Sexual Offending: Testing A Deterrence/ Rational Choice Conception of Sexual Assault’, Law& Society Review, 26 (2): 343-372.
Clarke, R. V & Felson, M (1993) Routine Activity and Rational Choice: Advances in Criminological Theory, London: Transaction Publishers.
Cornish, D. B & Clarke, R. V (1987) ‘Understanding Crime Displancement: An Application of Rational Choice Theory’, Criminology, 25: 933-947.
Deng, X (1994) Toward a More Comprehensive of Crime: An Integrated Model of Self-Contorol and Rational Choice Theories, New Brunswick, NJ: Transaction.
Hope, K (2000) ‘Corruption and Development in Africa’, In K. Hope & B. Chikulo (Eds.), Corruption and Development in Africa: Lessons from Country Case Studies, 231-340, London: Macmillan.
Mehlkop, G & Graeff, P (2010) ‘Modeling A Rational Choice Theory of Criminal Action: Subjective Expected Utilties, Norms and Interactions’, Rationality and Society, 22 (2): 189-222.
Paternoster, R & Simpson, S (1996) ‘Sanction Threats and Appeals to Morality: Testing a Rational Choce Model of Corporate Crime’, Law & Society Review, 30 (3): 549-584.
Regoli, R. M & Hewitt, J. D (2000) Delinquency in Society, McGraw: Hill Higher Education Publisher.
Scot, B. M & Schwartz, A (2000) Sociology, USA: Allyn and Bacon.
Siegel, L. J & Sienna, J (1997) Juvenile Delinquency: Theory, Practice and Law (Sixth edition), USA: West Publishing Company.
Vito, G. F, Maahs, J. R & Holmes, R. M (2007) Criminology: Theory. Research and Policy, Canada: Jones and Bartlett Publishers.

  • تاریخ دریافت 18 خرداد 1405
  • تاریخ انتشار 18 خرداد 1405