رویکرد شهروندان تهرانی نسبت به متکدیان

نویسنده

چکیده
تکدی‌گری یکی از آشکارترین نمادهای طرد اجتماعی در جامعه مدرن است که همواره عوامل مختلف دولت، مردم و متکدیان در تولید و بازتولید آن نقش دارند. در این تحقیق، بنا به نقش شهروندان در این امر، به بررسی رویکرد شهروندان تهرانی نسبت به فعل تکدی و سنخ متکدیان در سه بُعد نگرش، گرایش و کنش پرداخته شد. مطالعه حاضر با روش پیمایش و ابزار پرسش‌نامه در بین 600 نفر از شهروندان مرد و زن 15 تا 65 ساله در شهر تهران انجام گرفته است که با روش‌های نمونه‌گیری خوشه‌ای چندمرحله‌ای، تصادفی نظام‌مند و ساده انتخاب شده بودند،. یافته‌ها نشان داد که از حیث کمک شهروندان به متکدیان، چهار سنخ از شهروندان تهرانی شامل دستگیری‌کننده قهار، دستگیری‌کننده معمولی، دستگیری‌کننده خنثی و بی‌توجه، و غیردستگیری‌کننده قابل‌شناسایی‌اند که اکثریت نسبی شهروندان جزو دستگیری‌کننده معمولی هستند. همچنین، بین نگرش به کنش تکدی، گرایش به کمک به متکدی، اعتقاد به شیوع فقر در سطح جامعه، اعتقاد به نقش مردم در گسترش تکدی و احساس تکلیف نسبت به کمک به متکدی با کمک شهروندان به متکدی رابطه وجود دارد. یافته‌ها دلالت بر آن دارند که جریان کلی نگرش شهروندان تهرانی نسبت به کنش تکدی منفی است و آن را فعلی غیراخلاقی، غیرحرفه‌ای، ریشه در دلایل فردی، فاقد آثار مثبت برای کمک‌کنندگان به متکدی و... می‌دانند، اما رویکرد بخشی از شهروندان تهرانی نسبت به متکدیان پارادوکسیکال است. این گروه اخیر در‌عین‌حال که باور دارند کمک به متکدیان باعث گسترش و تعمیق آن در جامعه شده و در نهایت به فرد و جامعه آسیب می‌زند، اما همچنان معتقدند که متکدیان افرادی نیازمند ترحم و کمک‌اند و کمک به آنان یک تکلیف انسانی و مذهبی و در نتیجه امری واجب است.

کلیدواژه‌ها


ادﻫﻤﻲ، ج، ﺗﺮﻛﻤﺎن، م، ﻛﻠﻬﺮ، س و دﻏﺎﻗﻠﻪ، ع (1390) کلان‌شهر ﺗﻬﺮان و ﺗﻜﺪی‌ﮔﺮی، تهران: اداره کل مطالعات اجتماعی و فرهنگی شهرداری تهران، طرح پژوهشی.
حاجیان‌مطلق، م (1381) «تأملی بر پدیده تکدی و ریشه‌های آن در ایران»، در: مجموعه مقالات اولین همایش ملی آسیب های اجتماعی در ایران، تهران: انتشارات آگاه، 191ـ222.
حبیب‌پور گتابی، ک (1391) بررسی عملکرد شهرداری، سازمان بهزیستی، کمیته امداد امام خمینی (ره) و وزارت کشور در برخورد با پدیده تکدی‌گری در پنج سال اخیر، تهران: سازمان بازرسی کل کشور، طرح پژوهشی.
ریتزر، ج. (1379). نظریة جامعه‏ شناسی معاصر، ترجمة محسن ثلاثی، تهران: علمی.
سراج‌زاده، س. ح (1383) چالش‌های دین و مدرنیته: مباحثی جامعه‌شناختی در دین‌داری و سکولارشدن، تهران: طرح نو.
صدیق سروستانی، ر. ا (1383) آسیب‌شناسی اجتماعی، تهران: انتشارات آن.
کربلایی، ع. ا و کربلایی، ش (17 تیر، 1388) «ارزشیابی عملکرد»، دسترسی در تاریخ 10 بهمن 1390، از http://www.rasekhoon.net/article/show-32766.aspx.
کوچکیان‌فرد، ح (1381) «مفهوم تکدی و اقدامات دولت و سازمان‌های غیردولتی در برخورد با آن»، در: مجموعه مقالات اولین همایش ملی آسیب‌های اجتماعی در ایران، تهران: انتشارات آگاه، 223ـ264.
کوزر، ل (1377) زندگی و اندیشه بزرگان جامعهشناسی، ترجمة محسن ثلاثی، تهران: علمی.
گیدنز، آ (1380) پیامدهای مدرنیت، ترجمة محسن ثلاثی، تهران: مرکز.
گیدنز، آ (1384) چشم‌اندازهای جهانی، ترجمة محمدرضا جلائی‌پور، تهران: طرح نو.
لوین، د (1392) گئورگ زیمل: دربارة فردیت و فرم‌های اجتماعی، ترجمة شهناز مسمّی‌پرست، تهران: ثالث.
مرکز مطالعات و تحقیقات و سنجش برنامه‌ای وابسته به سازمان صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران (1374) نظرسنجی از مردم تهران درباره تکدی‌گری، تهران، طرح پژوهشی.
ممتاز، ف (1379) جامعه‌شناسی، تهران: شرکت سهامی انتشار.
منتظرقائم، م (1386) تکدی‌گری در ایران (مجموعه تحلیل‌های آسیب‌شناسی اجتماعی در ایران)، تهران: انتشارات سلمان.
موسایی، م (1388) آسیبشناسی، امکانسنجی و تدوین اصول طراحی الگوهای مشارکت شهروندان در امور شهری، تهران: مرکز مطالعات و برنامه‌ریزی شهر تهران، گزارش پژوهشی.
مولان، ب (1380) نظر جامعه‏شناسان درباره جامعه‏شناسی، ترجمة یوسف نراقی، تهران: اطلاعات.
نجم‌عراقی، ر (1389) بررسی نگرش شهروندان تهرانی دربارة طرح ساماندهی متکدیان، تهران: اداره کل مطالعات اجتماعی و فرهنگی شهرداری تهران.
نریمانی، م (1380) بررسی پدیدة تکدی‌گری و رابطة آن با فقر در استان اردبیل، اردبیل: استانداری اردبیل، گزارش پژوهشی.
Ahamdi, H (2010) ‘A Study of Beggars Characteristics and Attitude of People Towards the Phenomenon of Begging in the City of Shiraz’, Journal of Applied Sociology, 21th Year, 39(3), Autumn.
Becker, H. S (1963) Outsiders: Studies in the Sociology of Deviance, New York: Macmillan.
Glock, Ch. & Stark, R (1965) Religion and Society in Tension, Chicago: Mcnally.
ILO (International Labour Organization) (2004) ‘A Rapid Assessment of Bonded Labour in Domestic Work and Begging In Pakistan, Karachi’, Available on http://www.Isn.Ethz.Ch/Isn/Digital-Library/Publications/Detail/?Ots591=0c54e3b3-1e9c-Be1e-2c24-A6a8c7060233&Lng=En&Id=45187.
JRF (JOSEPH ROWNTREE FOUNDATION) (2000) ‘The Links Between Begging, Rough Sleeping and the Big Issue in Glasgow and Edinburgh’, Available on http://www.Jrf.Org.Uk/Sites/Files/Jrf/510.Pdf.
Koenig, H. G, Mccullough, M. E & Larson, D. B (2001) Handbook Of Religion And Health, New York: Oxford University Press.
Ogunkan, D. V (2011) ‘Begging and Almsgiving in Nigeria: the Islamic Perspective’, International Journal of Sociology and Anthropology, 3(4): 127-131.
Public Beggary Survey (2011) ‘A Public Survey on Beggary, People’s ::::union:::: for Civil Liberties, Bangalore Chapter, Jan-Feb’, Available on http://Puclkarnataka.Org/Wp-Content/Uploads/2011/04/Beggarsurveyanalysis.Pdf.

  • تاریخ دریافت 18 خرداد 1405
  • تاریخ انتشار 18 خرداد 1405