فراتحلیل مطالعات مرتبط با رابطه بین هویت قومی و هویت ملی در ایران با تأکید بر نقش رسانه

نویسندگان

چکیده
وجود اقوام متنوع در ایران از یک‌ سو و تلاش برای ایجاد هویت ملی منسجم از دوره پهلوی اول تاکنون از سوی دیگر، این سؤال را به ذهن متبادر می‌کند که هویت قومی و ملی در ایران چه ارتباطی با هم دارند. هرچند در مطالعات پراکنده‌ای به‌‌صورت مستقیم و غیرمستقیم به این موضوع پرداخته‌ شده، درمجموع، نتیجه و برآیند کلی این مطالعات مشخص نشده است. ازاین‌رو در این مقاله به فراتحلیل پنجاه مقاله علمی و پژوهشی مرتبط با سؤال مذکور در مورد رابطه هویت قومی و هویت ملی در ایران پرداخته شده است. یافته‌ها نشان داد که رویکرد پوزیتویستی و روش‌های کمّی تحقیق به‌‌ویژه کاربرد ابزار پرسش‌نامه وجه غالب روش‌شناختی مقالات بوده است. مبحث قومیت در بین دو قوم کرد و عرب با حساسیت بیشتری دنبال می‌شود. مسئله این تحقیقات بیشتر تبیین چرایی و چگونگی فعال‌شدن هویت‌های قومی بوده است و به نقش رسانه در شکل‌دهی این رابطه توجه خاصی شده است. 40 درصد مقالات قائل به همسازی بین هویت ملی و هویت قومی بوده‌اند و 48درصد آنها رسانه‌ها و فضای جهانی‌شدن را باعث تقویت هویت قومی دانسته‌اند. در مجموع، مقالات، هویت ایرانی را چندگانه و ترکیبی می‌دانند و فقط در بین دو قوم کرد و عرب تعلق به هویت قومی بالاتر از هویت ملی بوده است.

کلیدواژه‌ها


اباذری، ی و گودرزی، م (1382) «مدل مطالعة قومیت و گروه‌های قومی: براساس مطالعة موردی منطقه سیستان و بلوچستان»، فصلنامة مطالعات جامعه‌شناختی، شمارة 2(22): 185ـ193.
ازکیا، م و توکلی، م (1385) «فراتحلیل مطالعات رضایت شغلی در سازمان‌های آموزش بررسی و ترکیب نتایج پایان نامه‌های کارشناسی ارشد و دکتری دانشگاه‌های دولتی شهر تهران»، نامة علوم اجتماعی، شمارة 27: 1ـ26.
اینس، م و کاستلز، م (1384) گفت‌وگوهایی با مانوئل کاستلز، ترجمة ح. چاوشیان و ل. جوافشانی، تهران: نی.
جعفرزاده پور، ف و حیدری، ح (1393) «فراتحلیل رابطة هویت ملی و هویت قومی در ایران»، فصلنامة راهبرد اجتماعی فرهنگی، شمارة 3 (11): 63ـ96.
جلایی پور، ح. ر و محمدی، ج (1387) نظریه های متأخر جامعه شناسی. تهران: نی.
جنکینز، ر (1381) هویت اجتماعی، ترجمة ت. یاراحمدی، تهران: شیرازه.
صدیق سروستانی، ر. ا (1379) «فراتحلیل مطالعات انجام‌شده در حوزة آسیب شناسی اجتماعی در ایران»، نامة علوم اجتماعی، شمارة 8 (15): 67ـ103.
عبداللهی، م و قادرزاده، ا (1388) «هویت جمعی غالب کردها در کشورهای ایران و عراق»، فصلنامة مطالعات جامعه‌شناختی، شمارة 17 (36): 1ـ25.
عبداللهی، م (1389) «هویت ملی در ایران: فراتحلیل مقاله های فارسی موجود»، فصلنامة علوم اجتماعی، شمارة 50: 1ـ35.
فکوهی، ن و عیاری، آ (1388) «اینترنت و هویت در پنج هویت قومی ایرانی»، مجلة جهانی رسانه، شمارة 7: 89ـ114.
فکوهی، ن (1381) «شکل‌گیری هویتی و الگوهای محلی، ملی و جهانی»، مجلة جامعه‌شناسی ایران، شمارة 4 (4): 127ـ161.
قهرمان‌پور، ر (1383) «جهانی شدن و بحران هویت در کشورهای خاورمیانه»، مطالعات خاورمیانه، شمارة 39 و 40: 21ـ42.
کچوئیان، ح (1384) تطورات گفتمان های هویتی در ایران، تهران: نی.
کریمی، ج، قادری، ص. ا و محمدپور، ا (1391) «جامعه‌شناسی و مشکلة هویت ایران: فراتحلیلی از مطالعات نظری و پژوهشی هویت»، مطالعات ملی، شمارة 49: 29ـ58.
کهنه‌پوشی، م (1388) «تحلیل محتوای مفهوم هویت کتاب‌های درسی جامعه‌شناسی 1 و 2 (رشته ادبیات و علوم انسانی دوره متوسطه)»، مطالعات برنامه درسی، شمارة 13 و 14: 125ـ140.
محسنی تبریزی، ع. ر، جزایری، ع. ر و بابایی، ن. ا (1389) «فراتحلیل مطالعات مربوط به سوءمصرف مواد با رویکرد روانی‌ـ‌اجتماعی طی یک دهه‌ونیم گذشته (1370ـ1384). فصلنامة بررسی مسائل اجتماعی ایران، شمارة 1(1): 175ـ200.
ناطق‌پور، م. ج و فیروزآبادی، س. ا (1385) «فراتحلیل سرمایة اجتماعی و عوامل مؤثر بر شکل‌گیری آن»، جامعه شناسی هنر و ادبیات (نامة علوم اجتماعی سابق)، شمارة 1(28): 160ـ190.
هال، ا (1383ب) «هویت های قدیم و جدید»، ترجمة ش. وقفی پور، فصلنامة ارغنون، شمارة 24: 319ـ352.
هال، استوارت (1383الف) «بومی و جهانی: جهانی شدن و قومیت»، ترجمة ب. برکت، فصلنامة ارغنون، شمارة 24: 239ـ262.
Gallagher, T. (2005) Education in Devided Societies. Palgrave Macmillan.
Harold, I (2006) ‘Idols of the Tribe: Group Identity and Political Change’ In Harper (Ed.), The American Heritage Dictionary of the English Language (Forth Edition), Boston: Houghton Mifflin, 59-78.

  • تاریخ دریافت 18 خرداد 1405
  • تاریخ انتشار 18 خرداد 1405