تبیین جامعه‌شناختی فرهنگ فقر روستایی: مطالعه‌ای در باب روستاهای استان اردبیل

نویسندگان

چکیده
فقر، درحالت کلی، بر دو نوع نسبی و مطلق است. فقر از بعد اقتصادی به فقدان توان مالی و پولی، از بعد اجتماعی به نبود آگاهی اجتماعی و طردشدگی، از بعد سیاسی به نبود مشارکت سیاسی و قانون‌گریزی و از بعد روان‌شناختی به انزوا، بدگمانی و سوءظن اطلاق می‌شود. فرهنگ فقر به فرهنگی­شدن فقر در بین فقرا می‌گویند که خصیصه اصلی آن، تداوم نسلی فقر، فقدان انگیزه قوی برای شکستن دور باطل فقر، بی‌اعتمادی اجتماعی، بی‌میلی به مشارکت مدنی، تقدیرگرایی و پذیرش شکست اقتصادی-اجتماعی است. براین‌اساس، هدف اصلی پژوهش حاضر، تبیین جامعه‌شناختی فرهنگ فقر در باب روستاییای استان اردبیل است.

روش این پژوهش از نوع پیمایشِ کمی­ـ پیمایشی و ابزار جمع‌آوری اطلاعات مبتنی بر پرسش‌نامه با پاسخ بسته لیکرتی بوده است. حجم نمونه به‌وسیله کوکران 267 نفر برآورد شده و ازطریق نمونه‌گیری طبقه‌ای نظام‌مند، پرسش‌نامه در بین آنها توزیع‌ شده­است.

یافته‌های تحقیق نشان داد که متغیرهای مشارکت اجتماعی (345/0-)، وابستگی به دیگران (212/0)، سرمایۀ اجتماعی (353/0-)، منزلت اجتماعی (387/0-)، خشونت اجتماعی (218/0-)، انزوای اجتماعی (134/0) و پایگاه اقتصادی- اجتماعی ارثی (319/-) رابطه معنی‌داری با فقر دارند و متغیر بیکاری و اقتدارطلبی فاقد رابطه معنی‌دار با فرهنگ فقر‌اند. در نتایج رگرسیون چندگانه، ضریب تعیین (491/0)، ضریب تعیین تعدیل‌شده (478/0) و ضریب همبستگی چندگانه (345/0) به‌دست ‌آمده­است و متغیرهای مستقل توانسته‌اند 47 درصد از تغییرات متغیر وابسته را تبیین کنند.




کلیدواژه‌ها


آتال، یوکش و آلس اویل (1388) فقر و مشارکت در جامعة مدنی، ترجمة ایرج پاد، تهران: سروش.
اخترشهر، علی (1385) اسلام و توسعه، تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
انوری، حسن (1381) فرهنگ بزرگ سخن، تهران: سخن.
بنی‌فاطمه، حسین و سعید ایرانی (1389) «بررسی تطبیقی میزان فقر در مناطق مختلف شهر تبریز»، مطالعات جامعه‌شناسی، دوره دوم، شمارة 7، 7-22.
پتریک، فیتز (1381) نظریة رفاه: سیاست اجتماعی چیست؟ ترجمة هرمز همایون‌پور، تهران: گام نو.
چمبرز، رابرت (1386) توسعة روستایی، اولویت‌بخشی به فقرا، ترجمة مصطفی ازکیا، تهران: دانشگاه تهران.
حق‌شناس، علی‌محمد و همکاران (1390) فرهنگ معاصر هزاره، تهران: فرهنگ معاصر.
رضوی، حسن (1382) روستا، فقر، توسعه، تهران: روستا و توسعه.
رهنما، مجید (1392) هنگامی‌که بینوایی فقر را از صحنه بیرون می‌راند، ترجمة حمید جاودانی، تهران: مؤسسه عالی آموزش و پژوهش مدیریت و برنامه‌ریزی.
زاهدی، محمدجواد (1390) توسعه و نابرابری، تهران: مازیار.
ستوده، هدایت الـله (1388) جامعه‌شناسی مسائل اجتماعی ایران، تهران: آریانا.
شادی‌طلب، ژاله و فرشته حجتی کرمانی (1386) « فقر و سرمایۀ اجتماعی در جامعه روستایی»، رفاه اجتماعی، سال هفتم، شمارة 28: 35-56.
شایان‌مهر، علیرضا (1389) دایرة المعارف علوم اجتماعی، جلد 2، تهران: کیهان.
عابدینی، مینا و همکاران (1393) «بازتاب نابرابری اجتماعی و شکاف طبقاتی در دو رمان همسایه‌های احمد محمود و عمارت یعقوبیان علا اسوانی»، ادبیات تطبیقی، سال ششم، شمارة 11: 221-228.
غفاری، غلامرضا و محمدباقر تاج‌الدین (1384) «شناسایی مؤلفه محرومیت اجتماعی»، رفاه اجتماعی، سال چهارم، شمارة 17: 1-27.
فرهادی، مرتضی (1388) انسان‌شناسی یاریگری، تهران: ثالث.
کانبور، راوی ولین اسکوایر (۱۳۸۲) «تطور تفکر دربارة فقر: کشف کنش‌های متقابل در: پیشگامان اقتصاد توسعه: آینده در چشم‌انداز»، ترجمة غلامرضا آزاد (ارمکی)، تهران: نی.
کلمن، جیمز (1389) بنیادهای نظریة اجتماعی، ترجمة منوچهر صبوری، تهران: نی.
کوهن، بروس (1390) درآمدی بر جامعه‌شناسی، ترجمة محسن ثلاثی، تهران: توتیا.
کیویستو، پیتر (1383) اندیشه‌های بنیادی در جامعه‌شناسی، ترجمة منوچهر صبوری، تهران: نی.
گیدنز، آنتونی و کارن بردسال، (1386) جامعه‌شناسی، ترجمة حسن چاوشیان، تهران: نی.
محمدپور، احمد و مهدی علیزاده (1390) «زنان و فرهنگ فقر: مطالعة کیفی فرهنگ فقر در میان زنان سرپرست خانوار تحت پوشش بهزیستی ساری»، دو فصلنامه علوم اجتماعی دانشکده ادبیات و علوم انسانی، سال هشتم، شمارة 4: 165-197.
میری آشتیانی، الهام (1390) مقدمه‌ای بر آسیب‌شناسی مسائل اجتماعی ایران، تهران: فرهنگ.
نیازی، محسن و طاها عشایری (1395) داغ فقر (فقر به‌مثابة داغ اجتماعی)، تهران: سخنوران.
وبلن، تورستاین (1386) طبقه تن‌آسا، ترجمه فرهنگ ارشاد، تهران: نشر نی.
هزارجریبی، جعفر و رضا صفری شالی (1391) آناتومی رفاه اجتماعی، تهران: جامعه و فرهنگ.
همزه‌ای، محمدرضا و همکاران (1390) «شناخت فرهنگ فقر در روستاییان هرسین»، رفاه اجتماعی، سال دوازدهم، شمارة 45: 238-273.
هنری، مارک (1380) فقر، پیشرفت و توسعه، ترجمة مسعود محمدی، تهران: دفتر مطالعات سیاسی و بین‌الملل.
Alkire, Sabina, Adriana Conconi and Suman Seth (2014) Multidimensional Poverty Index 2014: Brief Methodological Note and Results, Oxford Poverty and Human Development Initiative, University of Oxford. http://www.ophi.org.uk/wp-content/uploads/Global-MPI-2014-Brief-Methodological-Note-and-Results.pdf.
Castro, Aymin & Pual Farmer (2005) "Understanding and Addressing AIDS-Related Stigma: from Anthropological Theory to Clinical Practice in Haiti", American Journal of Public Health, 95: 53–59. [DOI:10.2105/AJPH.2003.028563]
Farmer,Paul E ,Bruce Nizeye,Sara Stulac,Salmaan Keshavjee (2006) "Structural Violence and Clinical Medicine" PLoS Med 3 (10): 449.
https://doi.org/10.1371/journal.pmed.0030449 [DOI:10.1371/journal.pmed.0030449.]
Hagberg, Suarne (2001) Poverty in Burkina Faso, Representations and Realities, Cambridge: Cambridge University Press.
HutchinsonEncyclopedia (2015) Cycle of Poverty Barteezsashlyn, tk/bike store.
Instituto, Nacional (2009) Poverty And Its Measurement , The Presentation Of A Range Of Methods To Obtain Measures Of Poverty. http://www.ine.es/en/daco/daco42/sociales/pobreza_en.pdf.
King, Awku (2000) "Thinking with Bourdieu against Bourdieu: A. Practical. Critique of the Habitus", Sociological Theory, 18 (3): 417-433. [DOI:10.1111/0735-2751.00109]
Kumar, Makir (2010) "Poverty and Culture of Daily Life", Psychology Developing Societies, 22: 331. [DOI:10.1177/097133361002200205]
http://journals.sagepub.com/doi/abs/10.1177/097133361002200205
Memphis, Tailur (2010) "Putting Poverty In Political Context: A Multi-Level Analysis of Poverty, Poverty Research Center, University of Missouri, Columbia, Mo. July 21-23.
Merriam- Webster (2013) Definition of poverty,www.merriam-webster.com. Dictionary, poverty Retrieved. https://www.merriam-webster.com/dictionary/poverty
Moore, David (2007) Voices of the Poor, Development, Poverty, Hegemony. Durban: University of KwaZulu-Natal Press.
Morris, M. (1998) Social Capital and Poverty in India, Institute of Development Studies, Community development: the UK Department.
Otsuka, Kuram (2009) Rural Poverty and Income Dynamics in Asia and Africa, New York: Routledge.
United Nations (2010) Report on the World Social Situation: Rethinking Poverty, Department of Economic and Social Affairs, New York: United Nations.
Sabates, Ruin (2008) The Impact of Lifelong Learning on Poverty Reduction, UK: Scotland.
Sartorius. N. (2004) Report of the Workshop on Health Related Stigma and Discrimination. The Royal Tropical Institute, 29 Nov–2 Dec 2004, http://www.dgroups.org/groups/Stigmaconsortium
World Bank (2011) Measuring Inequality, http://scholar.google.com
World Peace Day Address (2009) The Vatican, 1 January 2009, Retrieved 21 June, www.peacedirect.org
Zekeri, Almier (2003) The Causes of Enduring Poverty in Alabama. Black Belt, Rural. Department of Psychology and Sociology, Tuskegee University Tuskegee.
دوره 8، شماره 1 - شماره پیاپی 22
تابستان 1396
صفحه 167-188

  • تاریخ دریافت 18 خرداد 1405
  • تاریخ انتشار 18 خرداد 1405