مطالعه کیفی دلایل و پیامدهای بیماری روانی

نویسندگان

چکیده
با گذار از رویکرد مکانیکی و روان­تنی به رویکرد روان­تنی اجتماعی، بیماری روانی به­منزلۀ پدیده­ای چند­وجهی و امری فرهنگی­­ـ اجتماعی درکانون توجه قرار گرفته است. این پژوهش درصدد است، با اتخاذ رویکرد تفسیرگرایی اجتماعی، به کشف و بررسی دلالت­های ذهنی و معنایی تجربه و درک همراهان بیمار روانی بپردازد. داده­های این مطالعه کیفی ازطریق مصاحبۀ نیمه­ساخت­یافته گردآوری و از روش نظریه زمینه­ای برای تحلیل داده­ها استفاده شده است.

به­کمک روش نمونه­گیری نظری و هدفمند با 19 نفر از اعضای خانوادۀ بیماران روانی مصاحبه شد و در­نهایت داده­های گردآوری­شده در قالب 18مقولۀ محوری و یک مقوله هسته کدگذاری و تحلیل شد. برمبنای نتایج پژوهش، مصاحبه­شوندگان بیماری روانی را حاصل زمینه­هایی چون سابقه بیماری روانی، گسیختگی خانواده، تجارب دردناک، نابسامانی اقتصادی، رفتارهای نامتعارف و زوال شبکه­های حمایتی می­دانند. همراهان در مواجهه با حضور بیمار روانی در خانواده به کنش­های متفاوتی براساس پذیرش یا عدم پذیرش بیماری روانی دست می­زنند که دامنه آن از کتمان و انکار تا ترحم و پذیرش و درمان بیماری در نوسان است. بازسازی معنایی تجربه و درک همراهان بر غیرعادی­بودن بیماری روانی، دوری­گزینی، شدت و چندوجهی­بودن اختلال روانی دلالت دارد. براساس مطالعه حاضر، وجود بیمار روانی پیامدهایی چون داغ ننگ افتخاری، تمسخر، طرد اجتماعی خودخواسته، فشار مالی مضاعف و گسیختگی مضاعف خانواده را برای اطرافیان بیمار درپی ­داشته است.

کلیدواژه‌ها


استراوس، آنسلم و جولیت کوربین (1387) اصول روش تحقیق کیفی، نظریۀ مبنایی، رویه ها و شیوه ها، ترجمة بیوک محمدی، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
ای. سی. کاف، دبلیو، دی شاروک و دی دبلیو فرانسیس (1388) چشم اندازهایی در
جامعه شناسی، ترجمة بهزاد احمدی و امید قادرزاده، تهران: کویر.
توکلی، سامان و همکاران (1385) «بررسی رابطة انگ بیماری افسردگی با نگرش نسبت به یاری جویی از متخصصان سلامت روان در دانشجویان»، تازه های علوم شناختی، سال هشتم، شمارة 2: 31-43.
حیدری، عباس و همکاران (1393) «تحلیل مفهوم انگ (استیگما) بیماری روانی»، دانشکدۀ پرستاری و مامایی دانشگاه علوم پزشکی بیرجند، شمارة 3: 218-228.
ذوالعدل، محمد و همکاران (1385) «بررسی پدیدارشناختی تجربه‌های مشترک خانواده‌های دارای بیمار روانی»، مجلة روان پزشکی و روان شناسی بالینی ایران، سال دوازدهم، شمارة 1: 67- 70.
رابینگتون، ارل و مارین واینبرگ (1391) رویکردهای هفتگانه در بررسی مسائل اجتماعی، ترجمة رحمت‌الـله صدیق سروستانی، تهران: دانشگاه تهران.
رضایی بایندر، محمدرضا (1386) «بازنمایی بیماری روانی و افراد مبتلا به اختلالات روانی در رسانه ها»، پژوهش و سنجش، شمارة 14: 31- 44.
روزنهان، دیوید ال و مارتین. ای. پی، سلیگمن (1378) روان شناسی نابهنجاری/ آسیب شناسی روانی، ترجمة یحیی سیدمحمدی، تهران: ارسباران.
سانتراک، جان (1385) زمینة روان شناسی، ترجمة مهرداد فیروزبخت، تهران: رسا.
شاه ویسی، بهمن و همکاران (1386) «مقایسۀ انگ بیماری روانی در خانواده های بیماران مبتلا به اسکیزوفرنیا و اختلال افسردگی عمده بدون خصایص روان‌‌پریشی»، توان بخشی در بیماری ها و اختلالات روانی، شمارة 29 :21- 27.
شمسائی، فرشید، محمدخان کرمانشاهی و زهره ونکی (1389) «بررسی نیازهای خانواده های مراقبت کننده از بیماران با اختلال دوقطبی»، مجله دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی همدان، دورة هفدهم، شمارة 3: 57-63.
صادقی، ماندانا (1382) «تأثیر انگ بر مراقبت‌های بهداشت روان»، تازه های علوم شناختی، سال پنجم، شمارة 2: 84-90.
صادقی، مجید و همکاران (1382) «بررسی مقایسه ای انگ بیماری روانی در خانوادۀ بیماران مبتلا به اختلال افسردگی، اختلال دوقطبی و اسکیزوفرنی»، تازه های علوم شناختی، سال پنجم، شمارة 2: 25-26.
عطاری، محمد، آزاده چاکری و شاهین محمدی زرغان (1394) «تحلیلی بر جادو و جادوگری در درمان بیماران روانی در گذشته»، رویش روان شناسی، سال چهارم، شمارة 12: 61-74.
قاسمی، غلامرضا، بدرالدین نجمی و قربانعلی اسداللهی (1379) «آموزش تربیتی و روانی خانواده بر عملکرد اجتماعی بیماران مبتلا به اسکیزوفرنیا و اختلالات خلقی»، پژوهش در علوم پزشکی، سال پنجم، شمارة 1: 52- 59.
گافمن، اروینگ (1391) نمود خود در زندگی روزمره، ترجمة مسعود کیانپور، تهران: مرکز.
گافمن، اروینگ (1386) داغ ننگ، ترجمة مسعود کیانپور، تهران: مرکز.
گنجی، حمزه (1388) روان شناسی عمومی، تهران: ساوالان.
ملکوتی، سید کاظم، نرگس چیمه و لیلی پناغی (1388) «مقایسۀ اثربخشی دو روش مداخلۀ مدیریت مورد: (کارشناسان بهداشت و اعضای خانوادۀ بیماران) بر سلامت روانی، آگاهی و فرسودگی خانوادۀ بیماران اسکیزوفرنیا»، خانواده پژوهی، سال پنجم، شمارة 17: 29- 42.
وارنر، ریچارد (1388) بهبود اسکیزوفرنیا روان پزشکی و اقتصاد سیاسی، ترجمة مهرنوش خوشنودی فر و همکاران، تهران: دانژه.

  • تاریخ دریافت 18 خرداد 1405
  • تاریخ انتشار 18 خرداد 1405