نویسندگان گرامی، با توجه به انتقال به سامانۀ جدید نشریات، لازم است برای ورود به سامانه نسبت به دریافت رمز عبور اقدام نمایید. لطفاً با مراجعه به منوی ورود به سامانه و انتخاب گزینۀ «فراموشی رمز عبور» (Forgot Password)، اقدام به تنظیم مجدد رمز خود کنید.

خال‌کوبی به‌مثابهٔ کنشی برای معنابخشی مجدد به بدن

نوع مقاله : پژوهشی اصیل

نویسندگان

1 کارشناسی جامعه‌شناسی، گروه علوم اجتماعی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه فردوسی، مشهد، ایران

2 فوق دکتری، دانشکدۀ آموزش، دانشگاه ملی مالزی (UKM)، مالزی

10.22034/jspi.2026.11113
چکیده
در چهارچوب جامعه‌شناسی بدن، خال‌کوبی‌ها جلوه‌ای متمایز از تعامل بین فرد و جامعه هستند. هدف اصلی پژوهش حاضر، فهم تجارب و انگیزه‌های زنان و مردان از انجام خال‌کوبی با استفاده از روش‌شناسی کیفی و رویکرد نظریهٔ داده‌بنیاد است. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با 27 زن و 25 مرد در مشهد که بر روی بدن خود خال‌کوبی داشتند، گردآوری شده‌اند. یافته‌ها نشان داد که انجام خال‌کوبی در بستر فرایندی اجتماعی و چندبُعدی شکل می‌گیرد. شرایط علّی شامل بازنمایی جنسیتی رنج و امید بر بدن، تأثیر گروه‌های مرجع نزدیک، همانندسازی جنسیتی با الگوهای رسانه‌ای خال‌کوبی، ادراک زیبایی‌شناختی بدن و گریز از یکنواختی روزمره بود. دوگانه‌های جنسیتی در نخستین مواجهه با خال‌کوبی، انتقال بین‌نسلی و شبکه‌ای خال‌کوبی و بازتعریف منزلت اجتماعی به‌عنوان شرایط زمینه‌ای در انجام خال‌کوبی نقش داشتند. به‌علاوه، الگوهای جنسیتی در سیاست‌های شغلی، انتخاب‌های جنسیتی در رؤیت‌پذیری خال‌کوبی و تفاوت‌های جنسیتی در محل خال‌کوبی، به‌عنوان شرایط مداخله‌گر در این فرایند ظاهر شدند. درنهایت، انجام خال‌کوبی به پیامدهایی شامل گسترش پیوندهای اجتماعی، خشنودی و لذت از بدن، بازسازی تصویر بدنی، افزایش اعتمادبه‌نفس، تداوم خال‌کوبی و مواجهه با محدودیت‌های اجتماعی و نهادی منجر می‌شد. درمجموع، مقولهٔ مرکزی پژوهش «معنابخشی مجدد به بدن» بود که نشان می‌دهد خال‌کوبی برای مشارکت‌کنندگان صرفاً تغییری ظاهری نیست، بلکه کنشی اجتماعی برای بازتعریف بدن، هویت و تجربهٔ زیسته در بستر جامعۀ معاصر ایران محسوب می‌شود.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله English

Tattooing as a Practice of Re-Meaning the Body

نویسندگان English

Reyhaneh Najjaran 1
Toktam Namayandeh Joorabchi 2
1 Bachelor in Sociology, Department of Social Sciences, Faculty of Literature and Humanities , Ferdowsi University, Mashhad, Iran
2 Post-Doctoral, Faculty of Education, The National University of Malaysia (UKM), Malaysia
چکیده English

Within the framework of the sociology of the body, tattoos represent a distinctive manifestation of the interaction between the individual and society. The main objective of this study is to understand the experiences, attitudes, and motivations of women and men in relation to tattooing. This research adopts a qualitative methodology and is grounded in the grounded theory approach. Data were collected through semi-structured interviews with 27 women and 25 men in Mashhad who had tattoos on their bodies. The findings indicate that tattooing emerges within a complex, multidimensional social process. The causal conditions include the gendered representation of pain and hope on the body, the influence of close reference groups, gendered identification with media tattoo models, aesthetic perceptions of the body, and the desire to escape everyday monotony. Gendered binaries in initial encounters with tattoos, intergenerational and network-based transmission of tattooing, and the redefinition of the social status of tattoos function as contextual conditions influencing tattoo practices. In addition, gendered patterns in occupational policies, gendered choices regarding tattoo visibility, and gender differences in tattoo placement emerged as intervening conditions in this process. Ultimately, tattooing led to outcomes such as the expansion of social ties, pleasure and satisfaction with the body, reconstruction of body image, increased self-confidence, the continuity of tattooing practices, and encounters with social and institutional constraints. Overall, the core category of the study was “re-meaning the body,” suggesting that for participants, tattooing is not merely an aesthetic modification but a social practice through which the body, identity, and lived experience are redefined within the context of contemporary Iranian society.

کلیدواژه‌ها English

Tattooing
Gender Differences
Re-meaning the Body
Identity Formation
Media Influence
Social Interaction
-       اشتری مهرجردی، اباذر؛ عشایری؛ طاها؛ و جهان پرور؛ طاهره (1402). مطالعهٔ دلایل جامعه‌شناختی گرایش به فرهنگ خال‌کوبی: فراترکیب پژوهش‌ها. پژوهش‌های انسان‌شناسی ایران، (24)13، 75-57. DOI: http://10.0.86.43/ijar.2023.355965.459804.
-       افراسیابی، حسین و شریعتی نسب، طاهره. (1398). بازنمایی معنا و تجربهٔ خال‌کوبی در میان زنان جوان. جامعه‌پژوهی فرهنگی. (3)10، 48-25. Doi: 10.30465/scs.2019.4936.
-       امیدی، ایوب. (1400). بررسی و تحلیل خال‌کوبی در شهرستان ایوان. پژوهش‌های انسان‌شناسی ایران. 11(2)، 281-253. https://doi.org/10.22059/ijar.2022.342510.459749.
-       باران، استنلی جی و دیویس، دنیس ک. (2017). نظریه‌های ارتباطات جمعی. (ترجمه: تکتم نماینده جورابچی). مشهد، ایران: انتشارات مرندیز.
-       بیرو، آلن (1391). فرهنگ علوم اجتماعی. (ترجمه: باقر ساروخانی). تهران، ایران: انتشارات کیهان.
-       صرامی، عارفه. (1395). بررسی تتو به‌عنوان هنر در ساختار فرهنگی و اجتماعی معاصر. دوفصلنامهٔ علمی پژوهش هنر. (11)6، 123-135. http://ph.aui.ac.ir/article-1-213-fa.html.
-       کبیری، افشار؛ خضری، فاطمه؛ و جهانگیرزاده، جواد (1404). تحلیل جامعه‌شناختی پدیدهٔ خال‌کوبی در میان نوجوانان و جوانان مهابادی: دلالت‌های معنایی و الزامات سیاستی آن. فصلنامه مطالعات راهبردی فرهنگ. Doi: 10.22083/scsj.2025.540601.1302.
-       گیدنز، آنتونی و بردسال، کارن (1386)، جامعه‌شناسی (ترجمه: حسن چاوشیان). تهران، ایران: نشر نی.
-       مهرابی، قاسم؛ رزاقی، محمدابراهیم؛ و یزدانی، فائزه (1395). شناسایی انگیزه و دلایل خال‌کوبی ورزشکاران. مدیریت ارتباطات در رسانه‌های ورزشی، (4)3، 44-35. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.23455578.1395.3.4.3.3.
-       یزدخواستی، بهجت؛ ربانی، علی؛ و اخلاصی، ابراهیم (1387). مفهوم بدن در اندیشه فلسفی مرلو پونتی و چالش‌های نظری در قرائت جامعه‌شناسی آن. معرفت. 17(126). https://sid.ir/paper/491301/fa.
دوره 17، شماره 2 - شماره پیاپی 45
تابستان 1405
صفحه 261-305

  • تاریخ دریافت 07 اسفند 1404
  • تاریخ بازنگری 16 اردیبهشت 1405
  • تاریخ پذیرش 23 اردیبهشت 1405
  • تاریخ اولین انتشار 18 تیر 1405