نویسندگان گرامی، با توجه به انتقال به سامانۀ جدید نشریات، لازم است برای ورود به سامانه نسبت به دریافت رمز عبور اقدام نمایید. لطفاً با مراجعه به منوی ورود به سامانه و انتخاب گزینۀ «فراموشی رمز عبور» (Forgot Password)، اقدام به تنظیم مجدد رمز خود کنید.

طلاق، تجربۀ تلخ محرومیت و جدایی یا پنجره‌ای به‌سوی رهایی (تحلیل تجارب زیستۀ زنان مطلقۀ شهر رشت)

نوع مقاله : پژوهشی اصیل

نویسندگان

1 کارشناس ارشد جامعه‌شناسی، گروه علوم اجتماعی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه گیلان، رشت، ایران

2 استادیار گروه علوم اجتماعی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه گیلان، رشت، ایران

3 استادیار گروه علوم اجتماعی، دانشکدة ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه گیلان، رشت، ایران

10.22034/jspi.2026.11092
چکیده
طلاق همواره به‌عنوان معضل و مسئله‌ای اجتماعی مورد بررسی قرار گرفته درحالی‌که با ظهور اشکال جدیدی از پیوندها و گسست‌های خانوادگی و نیز روند رو به تزاید آن، مستلزم بازنگری و درکی نوین و مبتنی به تجربه مستقیم زنان مطلقه است. این پژوهش به بررسی تجارب زیسته زنان مطلقه در شهر رشت – شهری که در نرخ طلاق در ردیف چهار کلان‌شهر بزرگ کشور در سالیان اخیر قرار داشته - در شناسایی شرایط زمینه‌ساز، دلایل و مواجهه با پیامدهای طلاق انجام شد. مطالعه حاضر با رویکرد کیفی و مبتنی بر نظریه داده‌بنیاد صورت گرفت. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های عمیق نیمه‌ساختاریافته با ۲۰ زن مطلقه گردآوری و با استفاده از نمونه‌گیری هدفمند تا دستیابی به اشباع نظری ادامه یافت. تحلیل داده‌ها بر اساس کدگذاری باز، محوری و انتخابی انجام شد. یافته‌ها نشان داد شرایط زمینه‌ای مانند تفاوت‌های فرهنگی، ضعف اقتصادی، سن پایین ازدواج و شناخت ناکافی پیش از ازدواج، بستر تعارضات زناشویی را فراهم کرده‌اند، درحالی‌که تجربه خشونت خانگی، اعتیاد، مشکلات جنسی و خیانت و دخالت‌های خانواده‌ها در تشدید فرایند طلاق نقش داشتند. باوجوداین مشخص شد، پذیرش طلاق و عبور آسان‌تر از آن درنتیجه ترکیبی از تغییر نگرش‌های اجتماعی و رویکردهای جدید نسبت به زندگی و حفظ استقلال فردی صورت می‌گیرد. این عوامل به کاهش ننگ اجتماعی طلاق و افزایش پذیرش آن در جامعه منجر می‌شوند و به زنان به‌ویژه زنان شاغل و فاقد فرزند این امکان را می‌دهد تا طلاق را به‌عنوان فرصتی برای استقلال و بازتعریف زندگی و تجربه رهایی از قیود سنتی در امر خانواده، تلقی کنند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله English

Divorce: A Bitter Experience of Deprivation and Separation or a Window Toward Liberation? An Analysis of the Lived Experiences of Divorced Women in Rasht

نویسندگان English

Nasrin Mohammadzadeh 1
Rea Masoumirad 2
Hoda Hallajadeh 3
1 M.A. in Sociology, Department of Social Sciences, Faculty of Literature and Humanities, University of Guilan, Rasht, Iran
2 Assistant Professor, Department of Social Sciences, Faculty of Literature and Humanities, University of Guilan, Rasht, Iran
3 Assistant Professor, Department of Social Sciences, Faculty of Literature and Humanities, University of Guilan, Rasht, Iran
چکیده English

Divorce has always been considered as a social problem, while with the emergence of new forms of family ties and ruptures, as well as its increasing trend, it requires a new attention and understanding based on the direct experience of divorced women. This study was conducted to examine the lived experiences of divorced women in Rasht in identifying the underlying conditions, reasons, and dealing with the consequences of divorce. The study was conducted with a qualitative approach and based on grounded theory. Data were collected through semi-structured in-depth interviews with 20 divorced women and continued using purposive sampling and snowball method until theoretical saturation was achieved. Data analysis was conducted based on open, axial and selective coding. Findings showed that background conditions such as cultural differences, economic weakness, low age of marriage and insufficient knowledge before marriage provided the basis for marital conflicts, while experience of domestic violence, addiction, sexual problems and infidelity and family interference played a role in intensifying the divorce process. However, it was found that the acceptance of divorce and its easier passage are the result of a combination of changing social attitudes and new approaches to life and maintaining individual independence. These factors lead to a reduction in the social stigma of divorce and an increase in its acceptance in society, and allow women, especially working women without children, to view divorce as an opportunity for independence and a redefinition of life and an experience of freedom from traditional constraints in family matters.

کلیدواژه‌ها English

Divorce
lived experiences
divorced women
cultural and social factors
liberation
اکبری، یونس، ندرلو، ریحانه و خداکرمیان گیلان، ندا (1401). تغییرات ارزشی و نگرشی در نهاد خانواده ایرانی بر اساس پیمایش جهانی 2020. مطالعات جمعیتی، 8(2)، 341-317. https://doi.org/10.22034/jips.2025.485588.1246
باستانی، سهیلا، غلام‌زاده جفره، مریم و سودانی، منصور (1402). سازگاری با طلاق: تأملی بر تجربه زیسته زنان مطلقه از سازگاری با طلاق. زن و جامعه، 14 (54)، 156–141. https://doi.org/10.30495/JZVJ.2023.31458.3961
بصیرت‌فرد، فروغ (1401). سازگاری و رشد پس از ترومای طلاق (با نگاهی بر تجارب زندگی مردان و زنان مطلقه موفق ایرانی). مؤسسه نشر سیمرغ آسمان آذرگان.
بک گرنسهایم، الیزابت (1388). خانواده در جهان امروز (افسر افشارنادری و بیتا مدنی، مترجمین). تهران: نشر آرش.
بوردیو، پی‍یر (1380). نظریه کنش (مرتضی مردیها، مترجم). تهران: انتشارات نقش و نگار.
جلیلی، روح‌الله، ابراهیم‌منش، مریم، خضری، الهام و میرجلیلی، سید محمدعلی (1401). واکاوی پدیدارشناختی تفسیر زنان از زندگی پس از طلاق. مجله تداوم و تغییر اجتماعی، 1(2)، 278–261. https://doi.org/10.22034/JSCC.2022.2729
حق‌جو، محمد؛ فلاح، محمدحسین، عاصی مذنب، ابوالقاسم و وزیری یزدی، سعید (1399). اثربخشی درمان یکپارچه روان‌درمانی مبتنی بر ادراک تجارب زیسته زنان مطلقه از رنج، بر سازگاری پس از طلاق و خودگردانی هیجانی. علوم پزشکی رازی، 17 (10)، 82–73.
ربانی اصفهانی، حوریه و یزد خواستی، بهجت (1394). بررسی کیفی تأثیر فمینیسم رادیکال بر نقش زن در نهاد خانواده و مقایسه آن با تمهیدات اسلام (مطالعه موردی زنان شهر اصفهان). جامعه‌شناسی کاربردی، 26(2)، 125-140.
سازمان برنامه‌وبودجه کشور (1404). سالنامه آماری استان تهران سال 1403، تهران.
سازمان برنامه‌وبودجه کشور (1404). سالنامه آماری استان گیلان سال 1403، تهران.
سیدمن، استیون (1386). کشاکش آراء در جامعه‌شناسی، (هادی جلیلی، مترجم). تهران: نشر نی.
شفیعی‌نیا، اعظم، فرزاد، ولی‌الله، حسینیان، سیمین و ابوالمعالی‌الحسینی، خدیجه (1400). تجربه زیسته زنان مطلقه با طلاق‌های غیرمنتظره: یک مطالعه کیفی. خانواده‌درمانی کاربردی، 2 (4)، 214–192.
عسگرخانی، نرگس، زارع، زهرا و فتحی، سروش (1402). تحلیل جامعه‌شناختی پیامدهای اجتماعی و اقتصادی طلاق صوری: تجربه زیسته زنان مطلقه مستمری‌بگیر سازمان تأمین اجتماعی. مددکاری اجتماعی،12 (4)، 24–15.
قادری، صلاح‌الدین، سراج زاده، سیدحسین، گلچین، مسعود و سلیمانی، سمیه (1397). اعتیاد زنان: شرایط، تعاملات و پیامدها؛ ترسیم مدل پاردایمی. پژوهش‌های انتظامی- اجتماعی زنان و خانواده، 6(2)، 181-159.
قاسمی، یارمحمد، سپیدنامه، بهروز و پرویزی، فاطمه (1400). تجربه زیسته طلاق (مورد مطالعه: زنان مطلقه شهرستان دره‌شهر ـ ایلام). مطالعات توسعه اجتماعی ـ فرهنگی، 10 (3)، 42–9.
کاردوانی، راحله و قوام، حانیه (1400). تجارب حقوقی زنان مطلقه از فرایند طلاق در ایران (مورد مطالعه شهر قم). مطالعات راهبردی زنان، 24 (93)، 112–83. https://doi.org/10.22095/JWSS.2022.293799.2725
کرایب، یان (1381). نظریه اجتماعی مدرن از پارسونز تا هابرماس، (عباس مخبر، مترجم)، تهران: نشر آگه.
گیدنز، آنتونی (1380). پیامدهای مدرنیت (محسن ثلاثی، مترجم). تهران: نشر مرکز.
لشنی، فاطمه و قلی‌زاده، آذر (1402). تجارب زنان مطلقه از انگ‌های فرهنگی نسبت داده‌شده به آنان پس از طلاق در شهرستان درود (لرستان). اولین کنفرانس بین‌المللی مطالعات مدیریت، فرهنگ و هنر. https:// civilica.com/doc/1678002
محمدی بیوک، محمد (1400). جامعه‌شناسی مطلقه‌گی: بررسی تجربه زیسته طلاق‌گرفته‌ها و پیامدهای اجتماعی آن. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
محمدی، جمال، امجدی، سروه و رایان‌پور، راضیه (1402). مطالعه کیفی تجارب زیسته زنان تنهازیست در زندگی پس از طلاق. جامعه‌شناسی نهادهای اجتماعی، 10(21)، 178–159. https://doi.org/ 10.22080/SSI.2023.25194.2092
مرادی خانقاه، دانش و پرتوی، سمیه (1402). بررسی رابطه حمایت اجتماعی ادراک‌شده و اضطراب اجتماعی پس از طلاق در بین زنان مطلقه. بیست و یکمین کنفرانس ملی روان‌شناسی، علوم تربیتی و اجتماعی. https:// civilica.com/doc/1905214
مفردنژاد، ناهید، منادی، مرتضی و اخوان تفتی، مهناز (1401). مطالعه کیفی تجارب زنان مطلقه از پیامدهای طلاق (مورد مطالعه: زنان مطلقه شهرستان بهبهان). مجله علوم روان‌شناختی، 21(116)، 1562–1539. https://doi.org/ 10.52547/JPS.21.116.1539
مقدس، علی‌اصغر و اسلام، علیرضا (1385). کاوشی در نظریه انتخاب عقلانی با تأکید بر آراء مایکل هکتر. علوم اجتماعی دانشگاه فردوسی مشهد، 3(1)، 211-175. https://doi.org/10.22067/jss.v0i0.6267
ملکیها، مرضیه، اصلانی، فرشید و باقری، رضوان (1401). واکاوی تجربه زیسته زنان در تزلزل بنیاد خانواده و طلاق. نشریه علمی زن و فرهنگ، 13(52)، 106–95.
دوره 17، شماره 2 - شماره پیاپی 45
تابستان 1405
صفحه 213-259

  • تاریخ دریافت 16 اسفند 1404
  • تاریخ بازنگری 22 فروردین 1405
  • تاریخ پذیرش 30 اردیبهشت 1405
  • تاریخ اولین انتشار 01 تیر 1405