نویسندگان گرامی، با توجه به انتقال به سامانۀ جدید نشریات، لازم است برای ورود به سامانه نسبت به دریافت رمز عبور اقدام نمایید. لطفاً با مراجعه به منوی ورود به سامانه و انتخاب گزینۀ «فراموشی رمز عبور» (Forgot Password)، اقدام به تنظیم مجدد رمز خود کنید.

فراترکیب آسیب‌های ناشی از استفادۀ افراطی از فضای مجازی و شبکه‌های اجتماعی

نوع مقاله : پژوهشی اصیل

نویسنده

استادیار گروه مطالعات علم و فناوری، مؤسسۀ مطالعات فرهنگی و اجتماعی وزارت عتف، تهران، ایران

10.22034/jspi.2026.11091
چکیده
فضای مجازی و شبکه‌های اجتماعی در سال‌های اخیر به‌عنوان یکی از بسترهای محوری کنش و تعامل اجتماعی در جامعهٔ ایران تثبیت شده‌اند؛ بااین‌حال، گسترش الگوهای استفادهٔ افراطی از این فضاها، زمینه‌ساز بروز طیفی از مسائل و آسیب‌های چندلایه در ساختار اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی و روانی شده است. پژوهش حاضر با هدف واکاوی نظام‌مند این پیامدها، از رویکرد فراترکیب کیفی و منطق استقرایی بهره گرفته و بازه زمانی 1389 تا 1403 را مورد بررسی قرار داده است. نمونه‌گیری به‌صورت هدفمند انجام شُد و از میان 145 سند پژوهشی، 69 مطالعه بر اساس معیارهای روشی ازجمله اعتبار علمی، روایی و پایایی و اتکای تجربی انتخاب و تحلیل شدند. منابع داده شامل پایگاه‌های نورمگز، مگ‌ایران و جهاد دانشگاهی بوده است. یافته‌ها نشان داد که استفادهٔ افراطی از فضای مجازی واجد پیامدهای بین‌سطحی و درهم‌تنیده‌ای است که در قالب چهار حوزهٔ اصلی ارائه می‌شود: بازتولید اَشکال نوین هم‌نشینی افتراقی و تضعیف سازوکارهای کنترل و انسجام اجتماعی در سطح اجتماعی؛ دگرگونی الگوهای ارزشی، سبک زندگی و نظام‌های هنجاری در سطح فرهنگی؛ تشدید منطق مصرف‌گرایی، اُفت بهره‌وری و گسترش انحرافات اقتصادی در سطح اقتصادی؛ و نهایتاً شکل‌گیری اختلالات هویتی، تعارضات عاطفی و گرایش‌های انزواطلبانه در سطح روانی. درمجموع، نتایج پژوهش بر پیچیدگی، هم‌پوشانی و بازتاب‌پذیری این آسیب‌ها تأکید داشته و ضرورت بازاندیشی در الگوهای مصرف رسانه‌ای و سیاست‌های ارتقای سواد رسانه‌ای را برجسته می‌سازد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله English

A Meta-Synthesis of the Harms of Excessive Use of Virtual Space and Social Networks

نویسنده English

Abazar ashtari mehrjardi
Assistant Professor, Department of Science and Technology Studies, Institute for Social and Cultural Studies, Tehran, Iran
چکیده English

Abstract
Networks and virtual spaces have today become indispensable tools for social interaction and citizen activities in Iran, and excessive use of them has been accompanied by rising harms and problems in Iranian society. Accordingly, the primary aim of this study is to identify the harms and issues associated with excessive use of networks and virtual spaces using a qualitative meta-synthesis approach. The study adopts an inductive qualitative meta-synthesis method for the period 2010–2024 (1389–1403 in the Iranian calendar). A non-probabilistic (intentional) sampling strategy was employed from 145 research documents; 69 research samples were selected based on entry criteria (presence of independent variables, validity and reliability of the study, publication in a reputable scientific journal, and findings derived from field research). The scientific sources include Nor-MGz (Noormeg), Magh Iran, IranDoc, and the Jihad Daneshgahi (Academic Centre for Education, Culture and Research) scientific database. Overall analysis of studies within the 2010–2024 timeframe indicates that excessive use of networks and virtual spaces leads to four categories of problems in Iranian society: 1) social problems (virtual differential association, diminished social control, weakened social cohesion and social bonds, reduced social participation, diminished salience of social support, suspicion and social mistrust, increased social deviance, promotion of deviance and family harms), 2) cultural problems (widespread unethical behavior and deviance, erosion of the Iranian-Islamic lifestyle, educational crisis and declining academic quality, media deviance, promotion of venomous leisure time, diminished family values, risky sexual behavior, reduced religious values, intergenerational gaps and conflict), 3) economic problems (heightened financial-economic problems, reduced job performance and productivity, emergence of crime and financial offenses, intensified consumerism and family extravagance), and 4) psychological problems (verbal violence, crisis of identity and unreal personality, learned aggression, isolation and withdrawal, sense of emptiness and deficiency, and emotional-insecurity).

کلیدواژه‌ها English

Deviance and risky social behavior
Verbal and behavioral violence
Intergenerational conflict
Virtual differential association
ابولی، احمد، جعفری‌نیا، غلامرضا و پاسالارزاده، حبیب (1401). تحلیل آسیب‌های اجتماعی نوظهور در فضای مجازی و تأثیر آن بر احساس امنیت اجتماعی شهروندان (مطالعه موردی: شهر بوشهر). پژوهش‌نامهٔ مطالعات مرزی،  38، 87-106.
احمدراد، فرید، جدیدی، محسن، صابری زفرقندی، محمدباقر و سمانه‌السادات سرکشیکیان، (1402). نقش شبکه­های اجتماعی مجازی در روابط زوج‌های مراجعه‌کننده به دادگاه خانواده. فصلنامهٔ مطالعات رسانه‌های نوین، دوره 9،  35، آبان 1402، 475-510.
احمدی، حبیب، البرزی، زهرا، احمدی، یحیی، البرزی، صدیقه و مظفری، روح‌اله (1393). نقش رسانه در بزهکاری کودکان و نوجوانان (مقایسه دو گروه مددجویان کانون اصلاح و تربیت و شهروندان غیرقانونی 13-18 ساله شهر شیراز). فصلنامهٔ علوم اجتماعی،  26، 80-57.
احمدی، حبیب، عباسی، محمدتقی، یادگاری، رامین و کرمی، فرشاد (1396). مطالعه رابطه بین استفاده از رسانه‌های مدرن و تمایل به بزهکاری در بین نوجوانان دانش‌آموز (مطالعه دانش آموزان مقطع متوسطه شهر بستک). مجلهٔ پژوهش‌های راهبردی مسائل اجتماعی ایران،  4، 53-70.
اسدی‌فرد، محمد، هندیانی، عبداله و درویشی، صیاد (1392). نقش تهدیدهای نرم شبکه‌های اجتماعی در مأموریت‌های اطلاعاتی و جنایی پلیس. فصلنامهٔ پژوهش‌های اطلاعاتی و جنایی، 3، 112-93.
انتشارات دانشگاه مینه سوتا (1401). مسائل اجتماعی: تداوم و تغییر، ترجمه عبدالرضا نواح و سیاووش خدایاری، تهران: نشر جامعه‌شناسان.
ایران‌مهر، مسلم، شفیع‌آبادی، عبداله و نعیمی، ابراهیم (1397). بررسی کیفی آسیب‌شناسی شبکه‌های اجتماعی مجازی بر سلامت روان دانش‌آموزان (از دیدگاه مشاوران مدارس). فصلنامهٔ فرهنگ مشاوره و روان‌درمانی،  33، 72-43.
ایسایف، فسولت (1400). اندیشه‌های شاخص در تاریخ تفکر اجتماعی، ترجمه احسان شاه قاسمی، تهران: زندگی روزانه.
ایمان‌زاده، علی (1397). مطالعه پدیدار شناختی تجارب مادران از نقش شبکه‌های اجتماعی در کاهش حساسیت اخلاقی فرزندان (مطالعه موردی: والدین دانش‌آموزان دوره دوم متوسطه مدارس ناحیه 4 شهر تبریز). فصلنامهٔ پژوهش‌های ارتباطی،  96، 134-109.
بلوچی، زهرا (1401). بررسی رابطه میزان استفاده از فضای مجازی با آسیب‌های اجتماعی و مشکلات رفتاری در بین دانش‌آموزان ابتدایی شهرستان نیک شهر در دوران کرونا، پایان‌نامه کارشناسی ارشد،دانشگاه علوم توان‌بخشی و سلامت اجتماعی، دانشکده سلامت اجتماعی
 بهشتی، سیدصمد، نراقی، مسلم، عسگری، ابوالقاسم، پیشرو، نظر، پورصدیقی، شجاعت (1403). تبیین جامعه‌شناختی تأثیر فضای مجازی بر بی‌تفاوتی اجتماعی، فصلنامهٔ علوم اجتماعی مشهد، 6، 10-21.  https://doi.org/10.22067/social.2023.82289.1346
بیابانی، غلامحسین و ستوده، مجتبی (1401). تهیه مقیاس خطرپذیری جوانان در جرم‌زایی متأثر از رسانه‌ها و تأثیر آن بر پایداری در بزهکاری (مطالعه موردی مجرمین سابقه‌دار جوان 35-18 ساله تهران بزرگ). نشریهٔ امنیت ملی،45، 134-101.
پارسایی، سید فرج (1399). مقایسه میزان استفاده از شبکه‌های اجتماعی و نگرش به آسیب‌های اجتماعی در دانش‌آموزان مدارس شبانه‌روزی و مدارس عادی، پایان‌نامه کارشناسی ارشد،دانشگاه پیام نور استان فارس، مرکز پیام نور شیراز.
تقوی‌پور، محمدرضا و بیچرانلو، عبداله (1401). راهبردهای مواجهه با آسیب‌های مصرف رسانه‌های اجتماعی برای خانواده. نشریهٔ دین و ارتباطات، 2، 60-33.
جعفری، علی (1395). آسیب‌های ناشی از عضویت و فعالیت در شبکه‌های اجتماعی در میان نوجوانان و جوانان شهر اردبیل. فصلنامهٔ پژوهش‌های ارتباطی، 87، 159-167.
حاجی‌ده‌آبادی، محمدعلی و سلیمی، احسان (1397). علت‌شناسی بزه‌دیدگی زنان در شبکه‌های اجتماعی (مطالعه موردی شبکه اجتماعی فیس‌بوک). فصلنامهٔ زن و جامعه، 3، 142-117.
حدادیان، علی، حضرتی، زهرا و ودیعه، ساسان (1402). تبیین جامعه‌شناختی آسیب‌های اجتماعی فضای مجازی در بین نوجوانان پسر. فصلنامهٔ پژوهش‌های اطلاعاتی و جنایی، 1، 124-101.
حیدری، آرمان، صداقت، حمید و حمیدپور، خیری (1401). هویت‌یابی واقعی وانمودی دختران در سیالیت فضای مجازی (مطالعه کیفی دانشجویان دختر دانشگاه یاسوج). فصلنامهٔ مطالعات فرهنگ، 59، 94-61.
خزر، محمدرضا (1400). نقش شبکه‌های اجتماعی مجازی در میزان گرایش دانش‌آموزان به آسیب‌های اجتماعی (موردمطالعه: دانش‌آموزان مدارس شاهد دوره دوم متوسطه شهر سمنان)، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه علامه طباطبائی، دانشکده علوم ارتباطات
خطیب‌زاده، سمیرا و بنی‌هاشمی، سید محسن (1401). طراحی مدل تولید محتوای فرهنگی برای زنان در فضای مجازی. فصلنامهٔ رهپویه ارتباطات و فرهنگ، 2(3)، 26-7.
خطیب‌زاده، سمیرا و بنی‌هاشمی، سید محسن (1403). بررسی وضعیت خانواده ایرانی در فضای مجازی: مطالعه صفحات اینستاگرامی با رویکرد روابط والدین با فرزندان. راهبرد اجتماعی فرهنگی، 13(1)، .
خلج‌آبادی، فریده (1400). عوامل ساختاری زمینه‌ساز مصرف پورنو گرافی در اینترنت در بین جوانان شهر تهران (یک مطالعه کیفی). فصلنامهٔ مطالعات راهبردی ورزش و جوانان، 51، 70-35.
خواجونداحمدی، عیسی و ابراهیمی، سارا (1400). نقش عوامل فردی، خانوادگی و اجتماعی در بزه دیدگی در فضای مجازی. فصلنامهٔ مطالعات توسعه اجتماعی ایران، 2، 23-7.
دانش، یونس و ظهیری‌نیا، مصطفی (1397). مطالعه کیفی پیامدهای استفاده از شبکه‌های اجتماعی در بین دانشجویان دانشگاه هرمزگان. فصلنامهٔ مطالعات راهبردی ورزش و جوانان، 41، 96-85.
داودی، ابراهیم، شمسایی، مهدی و بارانی، محمد (1397). رابطه شبکه‌های اجتماعی مجازی با ارتکاب جرائم خشن. فصلنامهٔ پژوهش‌های اطلاعاتی و جنایی، 1، 90-65.
دورکیم، امیل (1383). قواعد روش جامعه‌شناسی، ترجمه علی‌محمد کاردان، تهران، انتشارات دانشگاه تهران
دوله، معصومه، اسماعیلی، رضا و امیرمظاهری، امیرمسعود (1395). بررسی نقش شبکه‌های مجازی در کیفیت زندگی (کاربران 20 الی 49 ساله شبکه‌های اجتماعی مجازی در شهر تهران). فصلنامهٔ علوم اجتماعی دانشگاه آزاد واحد شوشتر، 10(4)، 120-97.
ذاکری، مختار و صباحی‌زاده، محمود (1401). آسیب‌شناسی مصرف سواد رسانه‌ای در بین اقشار مختلف جامعه: موردمطالعه استان هرمزگان. مطالعات میان فرهنگی، 17(50)، 98-73.
رجبی، سوران (1394). تأثیر دوگانه رسانه‌ها بر نگرش جوانان به آسیب‌های اجتماعی در استان بوشهر. فصلنامهٔ مطالعات راهبردی ورزش و جوانان، 27، 46-21.
رشید، نرگس، فتحی، سیروش و کفاشی، مجید (1401). بررسی تبلیغات تجاری شبکه‌های اجتماعی مجازی در گرایش به مصرف مواد مخدر و روانگردان (مورد مطالعه: جوانان منطقه 14 شهر تهران). فصلنامهٔ مطالعات مبارزه با مواد مخدر، 14(55)، 106-83.
رضاقلی‌زاده، بهنام (1399). بررسی آسیب‌های اجتماعی نوجوانان و نقش رسانه در پیشگیری و کنترل آن. فصلنامهٔ رسانه،  1، 166-147.
رضایی نسب، زهرا، فیض‌اللهی، علی و کشاورز، مریم (1403). درک و تعریف از شبکه‌های اجتماعی مجازی با تأکید بر اینستاگرام (مورد مطالعه: زنان مطلقه شهر ایلام). فصلنامهٔ مطالعات راهبردی زنان، 6(101)، 63-92.
رمضانی، احد، راد، فیروز و عباس‌زاده، محمد (1389). بررسی رابطه میزان مصرف رسانه با میزان ناهنجاری رفتاری دانش آموزان مدارس متوسطه شهر میانه در سال تحصیلی 92-1391. نشریهٔ مطالعات جامعه‌شناسی، 3، 56-43.
رنجبران، مریم (1399). پژوهش کیفی روابط دختران و پسران در فضای مجازی از دیدگاه دختران. پایان‌نامهٔ کارشناسی ارشد،دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد مرودشت.
زارع، اکبر، اکبری، هادی و غلامی، میثم (1398). مطالعه جامعه‌شناختی رابطه بین آنومی و نگرش به سبک زندگی نامناسب در فضای مجازی (موردمطالعه: شهروندان 18 تا 64 سال شهر یزد). نشریهٔ جامعه‌شناسی ورزش، 45، 45-83.
زارع، فهیمه و کرمی، محمدتقی (1399). مسئله حضور دختران نوجوان در شبکه‌های اجتماعی مجازی با تأکید بر روابط والد فرزندی. نشریهٔ مطالعات جنسیت و خانواده، 2، 93-63.
زرگرزاده، محمد، زمانی، شاهو و حیدریان، الهه (1401). ارائه مدل روابط علی بین میزان فعالیت‌های بدنی، میزان استفاده از شبکه‌های اجتماعی و نگرش فرد در مورد تصویر بدنی خود با رفتارهای اخلاقی دانشجویان دانشگاه آزاد اسلامی. مجلهٔ مدیریت ارتباطات در رسانه‌های ورزشی، 36، 56-41.
زمانی، عباس و تقی‌پور، فائزه (1396). شناسایی آسیب‌های اخلاقی و خانوادگی استفاده از شبکه‌های اجتماعی مجازی در میان فرزندان پسر شهر اصفهان. نشریهٔ مطالعات اخلاق کاربردی، 28، 108-85.
زندوانیان، احمد، حیدری، مریم، باقری، ریحانه و عطارزاده، فاطمه (1392). آسیب‌های فضای مجازی بین دانش‌آموزان دختر. فصلنامهٔ مطالعات فرهنگ  23، 195-201.
سیفی، لیلی و خورشیدزاده، محسن (1399). نقش شبکه‌های اجتماعی موبایلی در گسترش ناهنجاری‌های اخلاقی (مطالعه موردی: خراسان جنوبی). نشریهٔ دانش انتظامی خراسان جنوبی  2، 23-9.
شایگان، فریبا و رحیمی، محمد (1395). بررسی جامعه‌شناختی رابطه مصرف شبکه‌های اجتماعی مجازی و گرایش به انحرافات اخلاقی (موردمطالعه: جوانان 15 تا 29 سال شهر تهران). فصلنامهٔ مطالعات راهبردی ورزش و جوانان، 34، 193-169.
شجاعی، ریحانه، احمدی، سید احمد، جزایری، رضوان سادات و اعتمادی، عذرا (1396). شناسایی و مقایسه آسیب‌های برآمده از فضای مجازی در روابط بین زوجین (شهر اصفهان). فصلنامهٔ خانواده‌پژوهی، 52، 551-568.
شریعتی شیری، محمدتقی و نقیب‌زاده، احمد (1402). آسیب‌شناسی اجتماعی میکروسلبریتی‌های ایرانی در اینستاگرام. فصلنامهٔ مجلس و راهبرد، 30(116)، 204-178.
صالحی، اکبر و برادران، مریم (1395). آسیب‌شناسی پدیدارشناسانه نقش اینترنت بر باورهای دینی جوانان. نشریهٔ مطالعات اخلاق کاربردی، 21، 240-213.
طالب‌پور، اکبر، منصوری، فردین و رستمی، تورج (1396). تأثیر استفاده غیرمتعارف و بی‌رویه از شبکه‌های اجتماعی مجازی بر گرایش جوانان به ناهنجاری‌های اجتماعی (موردمطالعه کرمانشاه). نشریهٔ بررسی مسائل اجتماعی ایران، 2، 103-126.
طالبی، محمد، دهقان، حسین و نوروزی، فیض‌اله (1400). بررسی نقش استفاده از شبکه‌های اجتماعی مجازی در هویت خانواده (موردمطالعه: شهروندان شهر تهران). مطالعات روان‌شناختی نوجوانان و جوانان، 2(2)، 328-319.
طالعی، علی، اسمعیلی، معصومه، فلسفی‌نژاد، محمدرضا، کاظمیان، سمیه و برجعلی، احمد (1398). خشونت و پرخاشگری در شبکه‌های اجتماعی مجازی از دیدگاه نوجوانان (یک مطالعه پدیدارشناسی). نشریهٔ مشاوره کاربردی، 1، 48-25.
عدلی‌پور، صمد و علیزاده، محمدحسین (1393). استفاده اعتیادی از شبکه اجتماعی فیس‌بوک در بین نوجوانان و جوانان شهر تبریز. فصلنامهٔ مطالعات جوان و رسانه، 13، 86-62.
علیوردی‌نیا، اکبر،  رازقی، نادر،نظری، اسماعیل  و قهرمانیان، داریوش (1403). تبیین تخلفات رایانه‌ای دانشجویان: کاربست تجربی نظریه انتخاب عقلانی. فصلنامهٔ علوم اجتماعی مشهد، 20، 299-342.
فرضعلی‌زاده، سخاوت (1394). بررسی آسیب‌های اجتماعی عضویت جوانان در شبکه‌های اجتماعی مربوط به تلفن همراه (موردمطالعه: دانشجویان دانشگاه‌های آزاد و پیام نور شهر خلخال)، پایان‌نامه کارشناسی ارشد،دانشگاه آزاد اسلامی واحد خلخال.
فرقانی، محمدمهدی و مهاجری، ربابه (1396). رابطه بین میزان استفاده از شبکه‌های اجتماعی مجازی و تغییر در سبک زندگی جوانان. فصلنامهٔ مطالعات رسانه‌های نوین، 4(13)، 291-260.
فریدی، صمد و جعفری، علی (1399)، رابطه استفاده از شبکه‌های ماهواره فارسی‌زبان با ناهنجاری‌های اجتماعی (مطالعه موردی: جوانان شهر اردبیل)، فصلنامهٔ راهبرد اجتماعی فرهنگی، 35، 79-102.
قربانی، ابراهیم (1401). باندها و شبکه‌های مواد مخدر و روانگردان‌ها در فضای سایبری. فصلنامهٔ مطالعات مبارزه با مواد مخدر، 14(53)، 19-1.
قلی‌زاده، آذر و زمانی، عباس (1396). مطالعه کیفی چالش‌های شبکه‌های اجتماعی تلفن همراه در زندگی کاربران. فصلنامهٔ رسانه، 1، 119-103.
کاظمی قهفرخی، سیدمحمد (1398). مسئله‌شناسی شبکه‌های ماهواره‌ای در دیدگاه صاحب‌نظران جمهوری اسلامی ایران. دوفصلنامهٔ دین و سیاست فرهنگی، 9، 184-150.
کاوه قهفرخی، محمدجواد و تاجیک اسماعیلی، سمیه (1394). بررسی رابطه بین استفاده جوانان از شبکه‌های اجتماعی و شرکت در مراسم مذهبی. فصلنامهٔ مسائل کاربردی تعلیم و تربیت اسلامی، 2(2)، 90-61.
کرمی، مرجان، کشیشیان‌سیرکی، گارینه و توحیدفام، محمد (1403). تهدید شبکه‌های اجتماعی مجازی برای زیرساخت‌های حیاتی امنیت ملی. فصلنامهٔ علمی امنیت ملی، 14(51)، 88-59.
کسبی، نسرین، عبدوی، فاطمه و بدری‌آذین، یعقوب (1401). تأثیر شبکه‌های اجتماعی مجازی بر آسیب‌های اجتماعی کاربران ورزشکار در دوران کووید 19». نشریهٔ جامعه‌شناسی ورزش، 19، 88-71.
کمال‌آبادی، محمدتقی، حصاری، فرهاد و شریفی، محمد (1394). بررسی تأثیر صنایع فرهنگی و رسانه‌ها در گرایش به بزهکاری نوجوانان. فصلنامهٔ مطالعات امنیت اجتماعی، 43، 190-163.
کیان، مرجان، یعقوبی ملال، نیما و ریاحی‌نیا، نصرت (1394). واکاوی نقش و کاربرد شبکه‌های اجتماعی مجازی برای دانشجویان. فصلنامهٔ فناوری آموزشی و یادگیری، 1(3)، 88-70.
گیلانی، محمود (1397). آسیب‌شناسی فضای سایبری برای دانش‌آموزان دبیرستان‌های شاهرود و راه‌های پیشگیری از آن. نشریهٔ دانش انتظامی سمنان، 4، 127-99.
محبی، سلیمان، زنجانی، حبیب‌الله و ساروخانی، باقر (1395). مطالعه جامعه‌شناختی استفاده از فضای مجازی و تأثیر آن بر کج‌روی اجتماعی در بین دانش‌آموزان دوره دوم متوسطه شهر کرمانشاه در سال تحصیلی 95-94. فصلنامهٔ علوم اجتماعی، 35، 58-33.
محمودی، سارا، مزیدی، علی‌محمد و اسلامی، حسین (1400). تحلیل کیفی آسیب‌های اجتماعی نوجوانان در شبکه‌های اجتماعی مجازی. دو فصلنامهٔ مطالعات روان‌شناختی نوجوانان و جوانان، 2(2)، 426-404.
مرتضوی، محمودرضا (1392). ارزیابی پیمایشی آسیب‌های اجتماعی در یزد با تأکید بر عوامل رسانه‌ای. نشریهٔ مطالعات رسانه‌ای، 23، 181-173.
مشیر، زهراسادات و کلهری، محمدجواد (1401). نقش سبک مصرفی شبکه‌های اجتماعی مجازی بر انزوای اجتماعی (موردمطالعه: جوانان 18 تا 30 سال ساکن تهران). مجلهٔ پژوهش‌های معاصر در علوم و تحقیقات، 36، 80-67.
معمار، ثریا، عدلی‌پور، صمد و خاکسار، فائزه (1391)، شبکه‌های اجتماعی مجازی و بحران هویت (با تأکید بر بحران هویتی ایران)، فصلنامهٔ مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران، 4، 155-176.
ملک شعار، مرضیه و تدین، عباس (1398). تأثیر فضای مجازی در ارتکاب اعمال منافی عفت. فصلنامهٔ تعالی حقوق، 6، 191-153.
موسوی، سیدسهراب، رستمی، تورج، مرادی، حسن و حصاری، فرهاد (1393). صنایع فرهنگی، رسانه و گرایش به بزهکاری (مطالعه موردی پسران کانون اصلاح و تربیت کرمانشاه). فصلنامهٔ علمی دانش انتظامی کرمانشاه، 17، 16-1.
میرمحمدتبار، سیداحمد، محمدی جلالی فراهانی، مجتبی و عدلی‌پور، صمد (1403). مطالعه کیفی آسیب­های فضای مجازی در دانش­آموزان شهر اراک. فصلنامهٔ علوم اجتماعی مشهد، 21(3)، 157-185.
نصری، مراد و کمالی، بهنام (1391). بررسی تأثیر رسانه‌های جمعی بر میزان بزهکاری. فصلنامهٔ مطالعات پیشگیری از جرم، 25، 41-25.
نیک‌بخش، بهرام (1397). بررسی شبکه‌های اجتماعی در فضای مجازی به‌عنوان یک پدیده اجتماعی نوپدید و تأثیر آن بر کانون خانواده (منطقه هشت شهرستان اهواز). فصلنامهٔ فرهنگ رسانه، 7، 85-64.
هردار، معصومه، فتحی، سروش و پیراهری، نیر (1402). تحلیل نحوه شکل‌گیری عشق سیال مبتنی بر زیست زناشویی زوجین در شبکه‌های مجازی. نشریهٔ علوم اجتماعی، 1، 237-209.
یراق بافان، مجید، امیرمظاهری، امیرمسعود و لبیبی، محمدمهدی (1403). رسانه­ های نوپدید و دگرگونی فرهنگی در ایران. مجلهٔ رسانه و فرهنگ، 13(2)، 309-323.
یعقوبی، جعفر و محمدی، وحید (1397). کاربردهای آموزشی شبکه‌های اجتماعی مجازی و آسیب‌های اجتماعی آن از دیدگاه دانشجویان کشاورزی (مورد مطالعه: دانشکده کشاورزی دانشگاه زنجان). مجلهٔ پژوهش‌های ترویج و آموزش کشاورزی، 1، 33-44.

  • تاریخ دریافت 18 اسفند 1404
  • تاریخ بازنگری 15 اردیبهشت 1405
  • تاریخ پذیرش 25 اردیبهشت 1405
  • تاریخ اولین انتشار 01 تیر 1405