شمارۀ جدید فصلنامه (زمستان 1404) منتشر شد
دوره 16، شماره 4 - ( 9-1404 )
جلد 16 شماره 4 صفحات 170-131 |
برگشت به فهرست نسخه ها
Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
Anbari M, Khaksari Renani M. (2025). Explaining the Sustainability Dilemma in Rural Communities of Iran (Case Study: Lavasan-e Bozorg Village, Lavasanat District). Social Problems of Iran. 16(4), 131-170. doi:10.61882/jspi.16.4.131
URL: http://jspi.khu.ac.ir/article-1-3928-fa.html
URL: http://jspi.khu.ac.ir/article-1-3928-fa.html
عنبری موسی، خاکساری رنانی مرجان.(1404). واکاوی مسئلۀ پایداری اجتماعات روستایی در ایران (مورد مطالعه: روستای لواسان بزرگ از بخش لواسانات) مسائل اجتماعی ایران 16 (4) :170-131 10.61882/jspi.16.4.131
1- استاد جامعهشناسی توسعه، گروه توسعۀ اجتماعی، دانشکدۀ علوم اجتماعی، دانشگاه تهران، تهران، ایران. ، anbari@ut.ac.ir
2- دانشجوی دکتری توسعۀ اجتماعی، گروه توسعۀ اجتماعی، دانشکدۀ علوم اجتماعی، دانشگاه تهران، تهران، ایران
2- دانشجوی دکتری توسعۀ اجتماعی، گروه توسعۀ اجتماعی، دانشکدۀ علوم اجتماعی، دانشگاه تهران، تهران، ایران
چکیده: (584 مشاهده)
پایداری توسعه در روستاهای ایران، به دلایل متعددی مانند مهاجرت روستاییان به شهرها و جذب ساکنان جدید و غیرمولّد، بهرهبرداری نامناسب از کشاورزی و تغییر کاربری زمینها، تخریب محیطزیست در اثر طرحهای توسعهای و تغییر برنامههای مدیریت روستایی از مشارکتمحوری و درونزایی به دولتمحوری و برونزایی، به یک مسئله تبدیل شده است. مقالۀ حاضر با هدف تحلیل مسئلۀ پایداری در روستای لواسان بزرگ با رویکرد کیفی و مبتنی بر ورود به میدان و انجام مصاحبههای عمیق انجام شده است. دادهها از طریق 31 مصاحبه اکتشافی با مسئولان، مطلعان و مردم محلی (با شیوۀ هدفمند و رعایت تناسب شغل و جایگاه اجتماعی)، به همراه مشاهده میدانی و بررسی اسناد، جمعآوری گردید. بر اساس یافتهها و فراوانی تکرار مقولات در مصاحبهها، پایداری در شش عرصۀ اصلی «جمعیتی»، «اقتصادی-معیشتی»، «مدیریتی-حاکمیتی»، «اجتماعی»، «زیستمحیطی» و «فرهنگی» اولویتبندی و دستهبندی شد. این عرصهها در تعامل دوطرفه با یکدیگر نقش علت و معلولی جایگزین دارند، اما در این میان مفهوم «نزدیکی به پایتخت» و «امنیت آب» در تحلیل سطح توسعه و پایداری آن در روستای موردمطالعه، اولویت دارند. همجواری با تهران ظرفیتهای بالقوهای برای توسعۀ روستا فراهم میآورد، اما عواملی مانند ضرورت تأمین آب شرب پایتخت، محدودیتهای زیستمحیطی و گسترش سوداگری زمین، نقش تولیدی و معیشتی روستا را تضعیف کرده است. نتیجهگیری نهایی بیانگر قرارگیری روستا در وضعیت «ابهام و چرخۀ معیوب ناپایداری» است. دستیابی به پایداری واقعی در گرو تغییر رویکرد به سمت توسعۀ محلی، مشارکتی و چندبُعدی با تأکید بر تنوعبخشی معیشت، تقویت حکمرانی شایستۀ چندسطحی و مدیریت یکپارچۀ منابع طبیعی خواهد بود.
واژههای کلیدی: پایداری اجتماعی، مسئلۀ پایداری روستایی، توسعۀ اجتماعات روستایی، پارادایم نوین توسعۀ روستایی، لواسان بزرگ.
فهرست منابع
1. اطهاری، کمال (1399). درآمدی بر سرمشق نوین توسعه کشاورزی و روستایی ایران. تهران: نی.
2. پورطاهری، مهدی، سجاسی قیدی، حمداله و صادقلو، طاهره (1389). سنجش و اولویتبندی پایداری اجتماعی در مناطق روستایی، با استفاده از تکنیک رتبهبندی بر اساس تشابه به حل ایدئال فازی (مطالعۀ موردی: دهستان حومه بخش مرکزی شهرستان خدابنده). فصلنامه پژوهشهای روستایی، 1(1)، 31-1.
3. جمینی، داوود و جمشیدی، علیرضا (1393). واکاوی عوامل تبیینکننده پایداری اجتماعی در مناطق روستایی. فصلنامۀ آمایش جغرافیایی فضا، 4، 166-147.
4. چمبرز، رابرت (1396). توسعه روستایی؛ اولویتبخشی به فقرای روستایی، ترجمۀ مصطفی ازکیا، چاپ چهارم، تهران: دانشگاه تهران.
5. چمبرز، رابرت (1399). اندیشههایی در توسعه. ترجمۀ موسی اعظمی و همکاران، تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
6. حبیبپورگتابی، کرم (1400). تدوین شاخصهای پایداری اجتماعی و فرهنگی شهر تهران با تأکید بر نقش مدیریت شهری (شورای شهر و شهرداری). تهران: مرکز مطالعات و برنامهریزی شهر تهران.
7. رضوانی، محمدرضا (1401). سلسله نشستهای اندیشهورزی مرکز الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت: پیوندهای روستایی ـ شهری در الگوی پیشرفت نواحی روستایی کشور. تهران: الگوی پیشرفت.
8. زیاری، کرامتاله، فرهادیخواه، حسین و آروین، محمود (1395). سنجش پایداری اجتماعی محلهای (مطالعه موردی: محله سنگلج و ضرابخانه شهر تهران). فصلنامه مطالعات برنامهریزی سکونتگاههای انسانی، 11(36)، 18-1.
9. فاستر، جرج. م. (1375). جوامع سنتی و تغییرات فنی. ترجمه سید مهدی ثریا، تهران: معاونت پژوهشی و آموزشی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
10. عنبری، موسی (1385). دولت، مشارکت و سازمانهای غیردولتی (NGOs): بررسی جایگاه و کارکردهای بخش سوم در توسعه. نشریۀ دین و ارتباطات، 30، 179 - 212.
11. عنبری، موسی (1395). بختک «توسعه» و خواب ناآرام آبادیها. فصلنامۀ مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران، 5(1)، 187-171.
12. عنبری، موسی (1396). جامعهشناسی توسعه از اقتصاد تا فرهنگ. چاپ چهارم، تهران: سمت.
13. عنبری، موسی (1399). ستایش شادمانه. تهران: دانشگاه تهران.
14. گاریه، آنجل (1399). پارادایم نوین توسعه روستایی ـ تجارب جهان. ترجمۀ موسی عنبری و حسین مؤمنی، تهران: اندیشه احسان.
15. لدویت، مارگارت (1397). نگرشی انتقادی به توسعه جماعتمحور. ترجمۀ منیژه نجمعراقی، تهران: نی.
16. مرکز آمار ایران (1397). نتایج تفصیلی سرشماری عمومی نفوس و مسکن – 1395. دفتر ریاست، تهران: روابط عمومی و همکاریهای بینالملل.
17. موزلی، مالکولم ج. (1388). توسعه روستایی «اصول و عملیات». ترجمۀ مجتبی قدیری معصوم و آئیژ عزمی، تهران: دانشگاه تهران.
18. نسترن، مهین و قاسمی، وحید و هادیزاده و زرگر، صادق (1392). ارزیابی شاخصهای پایداری اجتماعی با استفاده از فرایند تحلیل شبکه (ANP). جامعهشناسی کاربردی، 24، 155-173.
19. نیکخُلق، علیاکبر (1393). جامعهشناسی روستایی. چاپ چهارم، تهران: چاپ پخش.
20. هانیگان، جان (1395). جامعهشناسی محیطزیست. ترجمۀ موسی عنبری و همکاران، چاپ سوم، تهران: دانشگاه تهران.
21. Akgün, A., Baycana, T. & Nijkampb, P. (2014). Rethinking on Sustainable Rural Development, European Planning Studies, DOI: 10.1080/09654313.2014.945813
22. Barron, P., Cord, L., Cuesta, J., E. Sabina, A., Larson, G & Woolcock, M. (2023). Social Sustainability in Development: Meeting the Challenges of the 21st Century. New Frontiers of Social Policy. Washington, DC: World Bank. doi:10.1596/978-1-4648-1946-9.
23. Baruckmeier, K. & Tovey, H. (2008). Knowledge in Sustainable Rural Development: From Forms of Knowledge to Knowledge Processes. Sociologia Ruralis, Vol 48, Number 3. DOI: 10.1111/j.1467-9523.2008.00466.x
24. Colantonio, Andrea (2009). Social sustainability: a review and critique of traditional versus emerging themes and assessment methods. Available at: http://eprints.lse.ac.uk/id/eprint/35867.
25. Colantonio, Andrea & Dixon, Tim (2009). Measuring Socially Sustainable Urban Regeneration in Europe. Oxford Institute for Sustainable Development (OISD). School of the Built Environment Oxford Brookes University.
26. Colantonio, Andrea (2011). Social sustainability: Exploring the Linkage Between Research, Policy and Practice. DOI 10.1007/978-3-642-19202-9_5.
27. Dempsey N, Bramley G, power S, Brown C. (2009). “The Social Dimension of Sustainable Development: Defining Urban Social Sustainability”. Sust. Dev. 19, 289–300 (2011) DOI: 10.1002/sd.
28. DFID, Sustainable livelihoods guidance sheets (1999), 94 Victoria Street, London SW1E 5JL.
29. Eizenberg, Efrat & Jabareen, Yosef. (2017). Social Sustainability: A New Conceptual Framework. Sustainability, 9(1). 10.3390/su9010068.
30. Hofstad, Hege (2023). “Well understood? A literature study defining and operationalising community social sustainability”, Local Environment, VOL. 28, NO. 9, 1193–1209, https://doi.org/10.1080/13549839.2023.2195620.
31. Lee, Keeheon & Jung, Hosang. (2019). Dynamic Semantic Network Analysis for Identifying the Concept and Scope of Social Sustainability, Journal of Cleaner Production, DOI: 10.1016/j.jclepro.2019.05.390.
32. McKenzie, Stephen. (2004). Social sustainability: Towards some definitions.
33. Norris, F. H., Stevens, S. P., Pfefferbaum, B., Wyche, K. F., & Pfefferbaum, R. L. (2008). Community resilience as a metaphor, theory, set of capacities, and strategy for disaster readiness. American Journal of Community Psychology, 41(1-2), 127– 50. https://doi.org/10.1007/s10464-007-9156-6
34. Ostrom, E. (2009) A General Framework for Analyzing Sustainability of Social-Ecological Systems. Science, 325, 419-422. https://doi.org/10.1126/science.1172133.
35. Rogers, E.M. (1983) Diffusion of Innovations. A Division of Macmillan Publishing Co., Inc. Free Press, New York.
36. Rostow, W. W. (1960). The stages of economic growth: A non-communist manifesto. Cambridge: Cambridge University Press.
37. Scott, Britain A. & et al. (2021). Psychology for sustainability, Fifth edition. New York: Routledge, Earthscan.
38. Scott, Kathtyn & Park, Julie & Coklin, Chris. (2000). From ‘sustainable rural communities’ to ‘social sustainability’: giving voice to diversity in Mangakahia Valley, New Zealand, Journal of Rural Studies, 16, 433-446.
39. Smailes, Peter J. (1995). The enigma of social sustainability in rural Australia. Australian Geographer 26 (2).
40. Todaro, M.P. & Smith, S.C. (2011). Economic Development. 11th Edition, Prentice Hall, Harlow.
41. UN. (1993). Report of the UnitedNations Conference on Environment and Developmen, Rio de Janeiro, 3-14 June 1992.
42. UN (1997). Agenda for Development. United Nation: New York. NY, USA.
43. UN (2020), United Nations Common Guidance on Helping Build Resilient Societies, New York (UN). https://unsdg.un.org/sites/default/files/2021-09/UN-Resilience-Guidance-Final-Sept.pdf
44. UNDP. (2002). Human Development Report, Oxford University Press. http://hdr.undp.org/sites/default/files/reports/263/hdr_2002_en_complete.pdf
45. UNDP. (2014). Governance for Sustainable Development, Contact Information: Patrick Keuleers, Director a.i., Democratic Governance Group, Bureau for Development Policy, United Nations Development Programme, Patrick.Keuleers@undp.org.
46. UN-Habitat (2019). Strengthening urban-rural linkages to reduce spatial inequality and poverty by leveraging sustainable food systems actions. First UN-Habitat assembly | side event report. https://urbanrurallinkages.files.wordpress.com/2019/08/url-side-event_report.pdf
47. World Bank (2021). Social Sustainability and Inclusion. Available at: https://www.worldbank.org/en/topic/socialsustainability/overview
48. World Commission on Environment and Development (WCED) (1987). Our Common Future. [report of the] World Commission on Environment and Development. Available at: http://www.un-documents.net/wced-ocf.htm
ارسال پیام به نویسنده مسئول
| بازنشر اطلاعات | |
 |
این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است. |
کلمات کلیدی
نشریه, مجلۀ علمی, مقالۀ علمی, مقالۀ پژوهشی, داوری، ارزیابی، کمیسیون نشریات، ارسال، دریافت، اصلاح، پذیرش، رَد، چاپ و انتشار
نشریه تحت قوانین Creative Commons Attribution-NonCommercial ۴.۰ International License (CC-BY-NC) منتشر میشود.
