نویسندگان گرامی، با توجه به انتقال به سامانۀ جدید نشریات، لازم است برای ورود به سامانه نسبت به دریافت رمز عبور اقدام نمایید. لطفاً با مراجعه به منوی ورود به سامانه و انتخاب گزینۀ «فراموشی رمز عبور» (Forgot Password)، اقدام به تنظیم مجدد رمز خود کنید.

چالش‌های اجتماعی و فرهنگی زنان شاغل: شرایط، راهبردها و پیامدها (مورد مطالعه: معلمان زن شهر گلپایگان)

نویسندگان

گروه علوم اجتماعی، دانشگاه پیام نور تهران

چکیده
پژوهش حاضر با روش‌شناسی کیفی و با روش نظریۀ مبنایی با هدف تبیین جامعه‌شناختی چالش‌­های اجتماعی و فرهنگی زنان معلم شاغل در شهر گلپایگان صورت پذیرفته است. بر این اساس ۱۵ نفر از زنان معلم ساکن در شهر گلپایگان به روش نمونه‌­گیری هدفمند انتخاب و طی مصاحبۀ نیمه‌ساختاریافته مورد واکاوی قرار گرفتند. داده‌­های حاصل از مصاحبه به روش کدگذاری سه­‌گانۀ باز، محوری و گزینشی مورد تحلیل قرار گرفت. یافته‌­های حاصل از ۶۶۶ کد باز، ۸۱ مقولۀ فرعی و ۱۶ مقولۀ اصلی در قالب مدل پارادایمی پیشنهادی اشتراوس و کوربین قابل‌بیان است. یافته‌­ها نشان داد ازجمله عللی که باعث بروز چالش‌های اجتماعی و فرهنگی در بین معلمان زن شهر گلپایگان شده، مشکلات و محدودیت‌­های کاری، نابرابری‌­های حاکم بر مناسبات کاری، هنجارهای فرهنگی حاکم بر جامعه، تعارض نقش خانواده-کار و پایین‌بودن سطح دستمزدها و فشار اقتصادی ناشی از آن است. همچنین، ۴ مقولۀ آموزش و توسعۀ فرهنگی، برخورداری از حمایت اجتماعی، بازتعریف قوانین در راستای تساوی حقوق زنان و بهینه‌­سازی ساختارهای آموزشی و فرهنگی در آموزش و پرورش از بسترهای کاهش‌دهندۀ چالش‌­های اجتماعی و فرهنگی زنان معلم به شمار می‌روند. شرایط مداخله‌گر که سهم بسیاری در کاهش چالش­‌های زنان شاغل دارد شامل ۲ مقولۀ اصلیِ زمینه‌سازی شرایط اقتصادی و رفاهی و انعطاف‌­پذیری در شرایط کاری می­باشد. معلمان زن از ۲ مقوله به عنوان استراتژی و راهبردهای مؤثر در مواجهه و سازگاری با چالش‌های اجتماعی و فرهنگی پیش­روی خود بهره می‌­گیرند که شامل مدیریت زمان خانواده کار و رشد توانمندی‌­های فردی است. ازجمله پیامدهای حاصل از این مواجهه با چالش‌ها، کاهش مشکلات خانوادگی و فردی و همچنین کاهش توسعۀ پایدار در جامعه است و البته استقلال و توانمندسازی زنان در اثنای مواجهه با چالش‌­های متعدد، از دستاوردهای مثبت رویارویی با بروز این چالش‌­ها است.

کلیدواژه‌ها


اعزازی، شهلا (1382). جامعه‌شناسی خانواده. تهران: روشنگران و مطالعات زنان.
Arber, Sara. (1991). Class, Paid Employment, and Family Roles: Making sence of structural; Disadvantage, Conder and Health status. Social scince and Medicine, 32, 425-436. [DOI:10.1016/0277-9536(91)90344-C]
الهی، سکینه (1400). بررسی و ارزیابی چالش‌های زنان شاغل در آموزش‌وپرورش (مطالعه زنان معلم شهر دهدشت). هفتمین کنفرانس بین المللی دانش و فناوری علوم تربیتی مطالعات اجتماعی و روانشناسی ایران.
Donnelly, K. Et al. (2016). Attitudes toward women's work and family roles in the United States, 1976-2013. Psychology of Women Quarterly, 40(1), 41-54. [DOI:10.1177/0361684315590774]
آبوت، پاملا و والاس، کلر (1380). جامعه‌شناسی زنان. ترجمه منیژه نجم عراقی، تهران: نی.
Fischer, J. A., & Aydiner-Avsar, N. (2015). Are Women in the MENA Region really that Different from Women in Europe?: Globalization, Conservative Values, and Female Labor Market Participation. In Comparative Political and Economic Perspectives on the MENA Region (pp. 75-110): IGI Global. [DOI:10.4018/978-1-4666-9601-3.ch004]
ترکمن، سولماز و فتحی، سروش (1395). تحلیل اثرهای اشتغال زنان بر کیفیت زندگی آنان (مطالعه موردی زنان شاغل در وزارت علوم، تحقیقات و فناوری). فصلنامه زن و جامعه، 7(28)، 13-26.
Frone, M.R., Russel, M., & Cooper, M.L. (1997). Antecedents and outcomes of the work- family interface. Journal of applied psychology, 77(1), 65-78. [DOI:10.1037/0021-9010.77.1.65]
دلقندی‌ثانی، مهری‌سادات (1394). نگرش زنان فرهنگی نسبت به اشتغال زن (عوامل و پیامدها). پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران مرکزی، دانشکده روانشناسی و علوم اجتماعی.
Habiba, U., Ali, R., & Rasheed, A. (2016). Public Attitude Towards Women's Employment: Perceptions of Working Women in Urban Pakistan. Middle-East Journal of Scientific Research, 24(8), 2444-2449.
رامبد، املیا و مختارپور، مهدی (1399). بررسی جامعه‌شناختی تأثیر اشتغال زنان بر توسعه اجتماعی ایران ‌(مطالعه موردی: زنان صاحبان مشاغل خانگی در مناطق 16 و 19 تهران). مجله مطالعات توسعه اجتماعی ایران، 12(3)، 133-158.
McDonald, P. (2000). Gender Equity in Theories of Fertility Transition. Population and Development Review, 26 (3), 427-439. [DOI:10.1111/j.1728-4457.2000.00427.x]
رفعت‌جاه، مریم و خیرخواه، فاطمه (1392). مسائل و چالش‌های اشتغال زنان در ایران از دیدگاه شاغلان پست‌های مدیریتی. فصلنامهٔ مطالعات توسعهٔ اجتماعی-فرهنگی، 1(2)، 130-156.
Price, A. M. (2011). Constraints and opportunities: The shaping of attitudes towards women's employment in the Middle East. The Ohio State Univers.
روشن‌نیا، داود؛ خادمی‌شهریور، رقیه و قوتی، سعید (1394). چالش‌ها و موانع اجتماعی کارآفرینی زنان. ماهنامه اجتماعی- اقتصادی- علمی و فرهنگی کار و جامعه، 188، 64-74.
Frone, M.R., Russell, M., & Cooper, M.L. (1997). Relation of work-family conflict to health outcomes: A four-year longitudinal study of employed parents. Journal of Occupational and Organizational Psychology, 70(4), 325-335.
x [DOI:10.1111/j.2044-8325.1997.tb00652.]
عابدینی‌بلترک، میمنت؛ عزیزی‌شمامی، مصطفی و مهری، مهدی (1400). بررسی موانع ارتقای زنان به پست‌های مدیریتی از دیدگاه معلمان زن شهرستان قائم‌شهر. پژوهش‌نامه زنان، 12(38)، 139-160.
Valentova, M. (2013). Age and sex differences in gender role attitudes in Luxembourg between 1999 and 2008. Work, employment and society, 27(4), 639-657. [DOI:10.1177/0950017013481638]
علیزاده، مرجان (1389). نقش اشتغال زنان در توسعه. فصلنامه زن و فرهنگ، 2(5)، 49-59.
فخرایی، سیروس و مستی، الهام (1393). بررسی رابطه بین وضعیت اشتغال زنان با میزان سلامت اجتماعی آنان (مورد مطالعه زنان شهر مراغه). فصلنامه مطالعات جامعه‌شناسی، 6(24)، 133-117.
فراستخواه، مقصود (1395). روش تحقیق کیفی در علوم اجتماعی با تأکید بر «نظریه برپایه» (گراندد تئوری GTM). تهران: آگاه.
قره‌داغی، علی و محمودی، جعفر (1388). تعارض کار-خانواده. مجله مشاوره، 7(37).
کاظمی‌پور، شهلا (1385). چالش‌های اشتغال زنان تحصیلکرده در ایران. تهران: پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری.
گیدنز، آنتونی (1399). جامعه‌شناسی. ترجمه حسن چاوشیان، چاپ شانزدهم، تهران: نی.
مینویی، سیده‌بیگرد (1400). بررسی عوامل مؤثر در طراحی محیط اشتغال زنان از بعد توانمندسازی محیطی. فصلنامه مطالعات هنر و فرهنگ، 6(1)، 88-96.
هادی‌زاده، جمیله (1392). اشتغال زنان و نقش آن در توسعه کشور. همایش ملی دانشگاه کارآفرین؛ صنعت دانش‌محور، دانشگاه مازندران، 1-17.

  • تاریخ دریافت 18 خرداد 1405
  • تاریخ انتشار 18 خرداد 1405