استادیار پژوهشکدۀ مطالعات اجتماعی، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، تهران، ایران ، s.tohidlou@ihcs.ac.ir
چکیده: (210 مشاهده)
رخداد جنگ دوازدهروزه در خرداد ۱۴۰۴، بهمثابۀ یک «موقعیت حِدّی»، نظم زیستجهان ایرانی را دچار تعلیق نمود. مسئلۀ پژوهش، واکاوی پدیدارشناختی این رخداد از نگاه نخبگان فکری است تا مشخص شود در غیاب روایتهای رسمی، واقعه چگونه مسئلهمند شده و چه دلالتهایی برای قرارداد اجتماعی دارد. این مطالعه با رویکرد کیفی و راهبرد «تحلیل مضمون بازتابی»، دادههای ۵۸ سخنرانی نخبگان در ۱۵ نشست تخصصی انجمن جامعهشناسی ایران را واکاوی کرده است. یافتهها نشان داد تروما در چهار ساحت کالبدشکافی شده است: ۱) ساحت معرفتی-سیاسی (بحران مرجعیت و لکنت رسانهای)؛ ۲) ساحت اقتصادی-فضایی (بیدفاعی ساختاری کلانشهرها و اوبریسازی بقا)؛ ۳) ساحت روانی-اخلاقی (فروپاشی اخلاقی در تونل بقا و ترومای جنسیتی)؛ ۴) ساحت هویتی-آیندهنگر (تحول از امتگرایی به ملیگرایی مدنی). سنتز یافتهها در مدل لایهبندیشده نشان میدهد تروما از لایههای زیرساختی آغاز و به هستۀ هویتی رسیده است. مدل نهایی حاکی از زایش «عاملیت پنهان» و «پرسشگری مزمن» است. بازسازی قرارداد اجتماعی در ایران پساجنگ، نَه از طریق بازسازی کالبدی، بلکه از معبر رسمیتبخشیدن به این تکثر روایی و ملیگرایی مدنی میسر خواهد بود؛ جایی که ایران نَه مفهومی ایدئولوژیک، بلکه یک «پناهگاه مدنی» تعریف میشود.
نوع مقاله:
پژوهشی اصیل |
موضوع مقاله:
مسائل اجتماعی دریافت: 1404/11/13 | پذیرش: 1405/1/29