مطالعۀ کیفی چگونگی دگرگونی‌های هویتی در بین مصرف‌کنندگان مواد مخدر کمپ‌های شهر رشت

نویسندگان

1 دانشگاه گیلان

2 دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه گیلان

چکیده
جامعه‌شناسان و روان‌شناسان هویت را پدیده‌ای منعطف و تغییرپذیر می‌داند که روابط اجتماعی و تعامل با دیگران آن را شکل می‌دهد و بازسازی می‌کند. هدف پژوهش مطالعۀ چگونگی تجربۀ هویت‌های مختلف از سوی افراد در هر برهۀ از زندگی در جریان مصرف مواد مخدر است؛ اینکه آن‌ها از یک‌سو با چه هویتی‌های درگیر با این پدیده می‌شوند و از سوی دیگر با جذب در خُرده‌فرهنگ مصرف مواد مخدر چگونه هویت خود را مدیریت و بازسازی می‌کنند؟ برای این هدف با استفاده از روش تاریخ زندگی و نمونه‌گیری نظری، داستان زندگی دو زن و دو مرد برحسب روش تحلیل کلاندینین و کانلی و با تکیه بر چشم‌انداز نظری کنش متقابل نمادین تحلیل شده است. یافته‌ها به استخراج الگوی چهارمرحله‌ای شامل طرد فرد از اجتماع، ادغام مجدد در اجتماع، مدیریت داغ ننگ و بازتعریف هویتی ختم شده است که در هر یک از این مراحل، هویت افراد مصرف‌کنندۀ مواد مخدر تغییر و تحول یافته است. نتایج این پژوهش از یک‌سو نشان داد که چگونه هویتی مطرود می‌تواند افراد را اسیر مواد مخدر گرداند و معتادان برای مشکلات هویتی خود با عضویت در خُرده‌فرهنگ مصرف مواد مخدر ابراز وجود و هویت کسب کنند و از سوی دیگر در هر برهه از زندگی (گرایش به مصرف مواد مخدر، پیوند در خُرده‌فرهنگ، مدیریت ننگ و در حین درمان) هویت افراد مصرف‌کنندۀ مواد مخدر چگونه می‌تواند بازسازی و دستخوش تغییر گردد.

کلیدواژه‌ها


احمدی، فرید، تقی‌پور، ابراهیم و خدابخشی‌کولایی، آناهیتا (1389). مقایسه سبک‌های هویت‌یابی نوجوانان با یا بدون سوءمصرف مواد مخدر. فصلنامه اعتیاد پژوهی، 4(13)، 50-39.
Anderson, T.L. (1994). Drug abuse and Identity. linking micro and macro factors Sociological Quarterly. [DOI:10.1111/j.1533-8525.1994.tb00404.x]
امینی، ناصر و غفاری‌جاهد، زهره (1397). پیش‌بینی پذیری اعتیاد جوانان با توجه به سبک هویتی. مجله پیشرفت‌های نوین در علوم رفتاری، 3(19)، 1-19.
Becker, H.S. (1963). Studies in the Sociology of Deviance. New York: Macmillan.
اندرسون، تامی و جاشوا، موت (1998). تغییر هویت ناشی از دارو. ترجمۀ سید ربیع فریدون. فصلنامه اعتیادپژوهی، 2(5)، 85-63.
Burke, P, J. (1991). Identity Processes and Social Stress. American Sociological Review. [DOI:10.2307/2096259]
ادبی، راضیه (1379). بررسی رابطۀ پایگاه هویت و سلامت روانی در اوایل و اواسط نوجوانی. پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد، دانشگاه علوم بهزیستی و توان‌بخشی.
Burke, P. (1991). Identity processes and social stress. American Sociological Review. [DOI:10.2307/2096259]
توسلی، غلام‌عباس (1385). نظریه‌های جامعه‌شناسی. تهران: سمت.
Bury, M. (1982). Chronic illness as biographical disruption. Sociology of Health and Illness, 4(2)82-167. [DOI:10.1111/1467-9566.ep11339939]
جنکینز، ریچارد (1381). هویت اجتماعی. ترجمه تورج یاراحمدی، تهران: شیرازه.
Clandinin, D. J., & Connelly, F. M. (2000). Narrative inquiry: Experience and story in qualitative research.
جوادی، رحم‌خدا (1387). رابطه پایگاه هویت و اعتیاد در زنان استان تهران، فصلنامه اعتیاد پژوهی، 2(7)، 55-77.
Dingle, G. A., Cruwys, T., & Frings, D. (2015). Social identities as pathways into and out of addiction. Frontiers in Psychology, 6(30), 12. [DOI:10.3389/fpsyg.2015.01795]
حسین‌چاری، مسعود و سماوی، سیدعبدالوهاب (1388). سوءمصرف مواد مخدر و پایگاه هویت در دانشجویان. فصل‌نامه روان شناسان ایرانی، 5(20)، 223-231.
Munhall, P. L. (2008). Nursing research: A Qualitative Perspective. Journal of Clinical Research Best Practices.
رابینگتن، ارل و واینبرگ، مارتین (1397). رویکردهای نظری هفت‌گانه در بررسی مسائل اجتماعی. ترجمه دکتر رحمت‌الله صدیق سروستانی، تهران: دانشگاه تهران.
Schempp, P. (1995). Life history and narrative: questions, issues, and exemplary work. Life History and Narrative.
فرجاد، محمدحسین (1365). عوامل روانی ـ اجتماعی مؤثر در ایجاد اعتیاد. اولین سمینار بررسی مسائل اعتیاد، تهران: امیرکبیر.
Short, James F., Jr. (1968). Gang Delinquency and Delinquent Subculture. New York: Harper and Row.
قنبری، علی و ربیعی، کامران (1394). سبب‌شناسی تغییرات الگوی مصرف مواد مخدر در میان شهروندان جمهوری اسلامی ایران. فصلنامه راهبرد اجتماعی فرهنگی، 4(15)، 243-269.
Siegel, L. J., & Senna, J. J., & Hahn, P. H. (1981). Juvenile delinquency: Theory, practice, and law. St. Paul: West Publishing Company. [DOI:10.1111/j.1755-6988.1981.tb01255.x]
قاضی‌نژاد، مریم و ساوالان‌پور، الهام (1392). رابطه هویت و آمادگی برای اعتیاد در زنان. فصلنامه پژوهش‌های انتظامی- اجتماعی زنان و خانواده، 1(1)، 5-24.
Santos, u, l., & Tolentino, Patricia Ellyn C., & Teston, Raya Sofa. (2019). Narratives of Identity Reconstruction among Recovering Drug Dependents, Philippine Journal of psychology, 52(1), 209-238. [DOI:10.31710/pjp/0052.01.08]
کوزر، لوئیس (1386). زندگی و اندیشه بزرگان جامعه‌شناسی. ترجمه محسن ثلاثی، تهران: علمی.
Thorne, A. & Nam,V. (2009). The storied construction of personality. Handbook of cultural psychology. [DOI:10.1017/CBO9780511596544.031]
گافمن، اروینگ (1386). داغ ننگ: چاره‌اندیشی برای هویت ضایع‌شده. ترجمه مسعود کیان‌پور، تهران: مرکز.
گافمن، اروینگ (1391). نمود خود در زندگی روزمره. ترجمه مسعود کیان‌پور، تهران: مرکز.
گیدنز، آنتونی (1387). تجدد و تشخص؛ جامعه و هویت شخصی در عصر جدید. ترجمه ناصر موفقیان، تهران: نی.
گیدنز، آنتونی و بردسال، کارل (1386). جامعه‌شناسی. ترجمه حسن چاوشیان، تهران: نی.

  • تاریخ دریافت 18 خرداد 1405
  • تاریخ انتشار 18 خرداد 1405