fa معضل آزمون استدلال علّی در تحقیقات تطبیقی – تاریخی پژوهشی اصیل Original Research <div style="text-align: justify;">تحقیقات تطبیقی- تاریخی، نوعاً با موردهای خیلی کمی روبه‌رو هستند. بدین خاطر برای آزمون مدعای علّی‌شان با معضل متغیرهای زیاد و N کوچک مواجه‌اند. این مشکل به خصوص هنگامی که مسئله آزمون فرضیات رقیب به میان می‌آید، مشکلی بنیادین محسوب می‌شود. در پاسخ به این مشکل، برخی پژوهشگران تطبیقی- تاریخی روش‌های توافق و اختلاف استوارت میل را به کارگرفته‌اند تا علیّت را بر اساس تعداد کوچکی از موردها استنباط و فرضیات رقیب را آزمون نمایند. در صورتی که این روش‌ها، حتی هنگامی که به‌عنوان روش‌های حذفی به کار می‌روند، برای تحلیل تطبیقی- تاریخی رویه‌ای منسوخ و نامناسب هستند؛ چون نمی‌توانند:1) رویکردی احتمال‌گرایانه را به کار گیرند؛2) از پس خطای اندازه‌گیری داده‌ها برآیند؛3) تحلیل چندمتغیری را به کار ببرند؛4) اثرات تعاملی را در توضیح پدیده‌ها به کار گیرند. جای تعجب ندارد که خود میل نیز تأکید نموده ‌است که روش‌هایش برای اکثر تحقیقات اجتماعی نامناسب می‌باشند. ثانیاً به نظر می‌رسد این روش‌ها از غلبه بر مشکل اصلی تحقیقات تطبیقی- تاریخی، یعنی &laquo;متغیرهای زیاد و N کوچک&raquo; که آزمون فرضیات علّی رقیب را غیر ممکن می‌سازد، خیلی دور افتاده باشند چه رسد به این‌که راه‌حلی برای آن باشند.</div> تحقیق تطبیقی- تاریخی, معضل متغیرهای زیاد و N کوچک, روش‌های توافق و اختلاف استوارت میل, آزمون فرضیات علّی Comparative-Historical Research, Problem of too Many Variables and Small N, Stuart Mill's Methods of Agreement and Disagreement, Testing Causal Hypotheses 123 142 http://jspi.khu.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-3-66&slc_lang=fa&sid=1 Mohammadreza Taleban محمدرضا طالبان qtaleban@yahoo.com 10031947532846007199 10031947532846007199 Yes دانشیار جامعه‌شناسی، پژوهشکدۀ امام خمینی و انقلاب اسلامی، تهران، ایران