Social Problems of Iran

fa سیاست درمان اجباری اعتیاد به مواد مخدر در ایران: دوگانۀ جمع‌آوری و رهاسازی (موردکاوی: خدمات اجتماعی مراکز مادۀ 16 قانون مبارزه با مواد مخدر) Drug Addiction Compulsory Treatment Policy in Iran: The Collection-Release Dichotomy )Case Study: Social Services of Article 16 Centers under the Anti-Narcotics Law) مسائل اجتماعی Social problems پژوهشی اصیل Original Research <div style="text-align: justify;">مسئلۀ اعتیاد به مواد مخدر در ایران امروز از مهم‌ترین آسیب‌های اجتماعی است که نظام حکمرانی در طی چهار دهۀ اخیر اقداماتی را در قالب قانون‌گذاری، ساختارسازی و تخصیص اعتبارات در راستای کنترل و کاهش آن صورت داده است، اما هم‌چنان چالش‌های این حوزه متراکم‌تر و تشدیدیافته‌تر شده است. این مطالعه با هدف شناسایی و تحلیل چالش‌ها و موانع موفقیت مراکز مادۀ ۱۶ قانون مبارزه با مواد مخدر (۱۳۸۹) در زمینۀ درمان اجباری معتادان متجاهر انجام شده است. پژوهش حاضر از روش تحقیق کیفی، تکنیک تحلیل مضمون  و از ابزار مصاحبۀ نیمه‌ساختاریافته (۱۵ مصاحبه) و برگزاری سه گروه کانونی استفاده کرده است. در مرحلۀ اول کدگذاری تعداد ۸۹ کد اولیه و در مرحلۀ دوم ۱۵ مضمون شناسایی شد و در نهایت مقولۀ محوری «ناپایداری و عدم تکمیل چرخۀ درمان» استخراج شده است که مؤید دوگانۀ «جمعآوری و رهاسازی» در فرآیند درمان معتادان متجاهر است. استنباط این مطالعه آن است که سیاست حاکم بر حوزۀ درمان اعتیاد، به‌صورتی ناتراز و نامتعادل معطوف به درمان اجباری معتادان متجاهر بوده است؛ در شرایطی که فرایند جمع‌آوری، غربالگری، درمان و بازتوانی و مراقبت پس از خروج در این زمینه با چالش‌های متعدد رویکردی، نهادی-ساختاری و فرآیندی مواجه بوده است، که این وضعیت حاکی از ناپایداری و عدم تکمیل چرخۀ درمان اعتیاد در مراکز درمان اجباری است.</div> Drug addiction in contemporary Iran is one of the most critical social harms. Over the past four decades, the governing system has undertaken numerous measures in the form of legislation, institutional structuring, and budget allocation to control and reduce it. However, the challenges in this field have become increasingly complex and intensified. This study aims to examine and identify the challenges and barriers to the success of Article 16 centers, established under the 2010 Anti-Narcotics Law, in providing compulsory treatment for publicly visible drug users. Employing a qualitative research methodology, the study utilizes thematic analysis and data collection tools including 15 semi-structured interviews and three focus group discussions. In the initial coding stage, 89 primary codes were extracted, which were later grouped into 15 themes. Ultimately, the core category identified was "instability and incompleteness of the treatment cycle," which reflects the underlying dichotomy of "collection and release" in the treatment process of publicly visible drug users. The study concludes that addiction treatment policy in Iran is imbalanced and overly focused on compulsory treatment. This is despite the fact that the processes of collection, screening, treatment, rehabilitation, and aftercare are fraught with various procedural, institutional-structural, and strategic challenges. These findings highlight the unstable and incomplete nature of the treatment cycle in compulsory treatment centers.   مسئله اجتماعی, درمان اجباری اعتیاد, خدمات اجتماعی, مراکز ماده 16, قانون مبارزه با مواد مخدر, تجاهر به اعتیاد. Social problem, Compulsory addiction treatment, Social service provision, Article 16 rehabilitation centers, Anti-Narcotics Act, Overt drug dependence. 0 0 http://jspi.khu.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1253-2&slc_lang=fa&sid=1 Saman Yousefvand سامان یوسفوند samanyousefvand@ut.ac.ir 4180003090 0009-0000-1765-6581 Yes استادیار گروه حکمرانی فرهنگی-اجتماعی دانشکدۀ حکمرانی، دانشگاه تهران، تهران، ایران Morteza Ganji مرتضی گنجی mortezaa991@yahoo.com 3920219287 0009-0008-4528-7523 No دکترای جامعه‌شناسی فرهنگی، دانشکدۀ علوم اجتماعی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران Reza Ganji رضا گنجی mog7146@gmail.com 3920449215 0009-0008-4528-7523 No دانشجوی کارشناسی ارشد پژوهشگری اجتماعی