fa فراترکیب آسیب‌های ناشی از استفادۀ افراطی از فضای مجازی و شبکه‌های اجتماعی مسائل اجتماعی Social problems پژوهشی اصیل Original Research <div style="text-align: justify;"><span style="font-size:11pt"><span style="line-height:normal"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span style="font-family:Calibri,sans-serif"><span lang="FA" style="font-size:12.0pt"><span style="font-family:IRLotus"><span style="color:black">فضای مجازی و شبکه‌های اجتماعی در سال‌های اخیر به‌عنوان یکی از بسترهای محوری کنش و تعامل اجتماعی در جامعۀ ایران تثبیت شده‌اند؛ بااین‌حال، گسترش الگوهای استفادۀ افراطی از این فضاها، زمینه‌ساز بروز طیفی از مسائل و آسیب‌های چندلایه در ساختار اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی و روانی شده است. پژوهش حاضر با هدف واکاوی نظام‌مند این پیامدها، از رویکرد فراترکیب کیفی و منطق استقرایی بهره گرفته و بازه زمانی ۱۳۸۹ تا ۱۴۰۳ را مورد بررسی قرار داده است. نمونه‌گیری به‌صورت هدفمند انجام شُد و از میان ۱۴۵ سند پژوهشی، ۶۹ مطالعه براساس معیارهای روشی ازجمله اعتبار علمی، روایی و پایایی، و اتکای تجربی انتخاب و تحلیل شدند. منابع داده شامل پایگاه‌های نورمگز، مگ‌ایران و جهاد دانشگاهی بوده است. یافته‌ها نشان داد که استفادۀ افراطی از فضای مجازی واجد پیامدهای بین‌سطحی و درهم‌تنیده‌ای است که در قالب چهار حوزۀ اصلی ارائه می‌شود: بازتولید اَشکال نوین هم‌نشینی افتراقی و تضعیف سازوکارهای کنترل و انسجام اجتماعی در سطح اجتماعی؛ دگرگونی الگوهای ارزشی، سبک زندگی و نظام‌های هنجاری در سطح فرهنگی؛ تشدید منطق مصرف‌گرایی، اُفت بهره‌وری و گسترش انحرافات اقتصادی در سطح اقتصادی؛ و نهایتاً شکل‌گیری اختلالات هویتی، تعارضات عاطفی و گرایش‌های انزواطلبانه در سطح روانی. در مجموع، نتایج پژوهش بر پیچیدگی، هم‌پوشانی و بازتاب‌پذیری این آسیب‌ها تأکید داشته و ضرورت بازاندیشی در الگوهای مصرف رسانه‌ای و سیاست‌های ارتقای سواد رسانه‌ای را برجسته می‌سازد.</span></span></span><span dir="LTR" style="font-size:10.0pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><span style="color:black"></span></span></span></span></span></span></span></span></div> <div style="text-align: justify;"><span style="font-size:12px;"><span style="font-family:Tahoma;"><span style="line-height:normal">Networks and virtual spaces have today become indispensable tools for social interaction and citizen activities in Iran, and excessive use of them has been accompanied by rising harms and problems in Iranian society. Accordingly, the primary aim of this study is to identify the harms and issues associated with excessive use of networks and virtual spaces using a qualitative meta-synthesis approach. The study adopts an inductive qualitative meta-synthesis method for the period 2010&ndash;2024 (1389&ndash;1403 in the Iranian calendar). A non-probabilistic (intentional) sampling strategy was employed from 145 research documents; 69 research samples were selected based on entry criteria (presence of independent variables, validity and reliability of the study, publication in a reputable scientific journal, and findings derived from field research). The scientific sources include Nor-MGz (Noormeg), Magh Iran, IranDoc, and the Jihad Daneshgahi (Academic Centre for Education, Culture and Research) scientific database. Overall analysis of studies within the 2010&ndash;2024 timeframe indicates that excessive use of networks and virtual spaces leads to four categories of problems in Iranian society: 1) social problems (virtual differential association, diminished social control, weakened social cohesion and social bonds, reduced social participation, diminished salience of social support, suspicion and social mistrust, increased social deviance, promotion of deviance and family harms), 2) cultural problems (widespread unethical behavior and deviance, erosion of the Iranian-Islamic lifestyle, educational crisis and declining academic quality, media deviance, promotion of venomous leisure time, diminished family values, risky sexual behavior, reduced religious values, intergenerational gaps and conflict), 3) economic problems (heightened financial-economic problems, reduced job performance and productivity, emergence of crime and financial offenses, intensified consumerism and family extravagance), and 4) psychological problems (verbal violence, crisis of identity and unreal personality, learned aggression, isolation and withdrawal, sense of emptiness and deficiency, and emotional-insecurity).</span></span></span></div> کج‌روی و رفتار پرخطر اجتماعی, خشونت کلامی-رفتاری, تعارض نسلی, هم‌نشینی افتراقی مجازی deviance and risky social behavior, verbal and behavioral violence, intergenerational conflict, virtual differential association 0 0 http://jspi.khu.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-2818-2&slc_lang=fa&sid=1 Abazar ashtari mehrjardi اباذر اشتری مهرجردی ashtari80@gmail.com 4489407254 10031947532846008267 Yes Institute of Cultural and Social Studies استادیار گروه مطالعات علم و فناوری، پژوهشگاه مطالعات فرهنگی، اجتماعی و تمدنی، تهران، ایران