فعالیت در سازمان‌های مردم نهاد ؛ برساخت شبکه ارتباطی جدید به مثابه جایگزین محدودیت‌های ساختاری: ارائۀ نظریه زمینه‌ای

نویسندگان

1 دانشیار دانشگاه کردستان

2 کارشناس ارشد دانشگاه کردستان

چکیده
با نظر به اهمیت نهادهای مدنی به­ عنوان اصلی­ترین شاخص توسعه اجتماعی، پژوهش حاضر درصدد است با استفاده از رویکرد تفسیرگرایی اجتماعی به مطالعه­ زمینه­ ها و دلایل رشد سازمان ­های مردم نهاد در شهر سنندج و تجربه و درک فعالیت مدنی در نزد نمونه ای از شهروندان کُرد سنندجی بپردازد. روش­شناسی پژوهش، کیفی است و داده­های کیفی در این مطالعه با استفاده از تکنیک مصاحبه عمیق گردآوری شدند. برای تجزیه و تحلیل یافته ها از روش نظریه زمینه­ای استفاده شده است. بر اساس روش­ های نمونه­ گیری هدفمند و حداکثر تنوع و لحاظ معیار اشباع نظری 27 نفر از شهروندان کُرد سنندجی در این مطالعه شرکت کردند و درک و تفسیر آن­ها نسبت به دلایل و زمینه­ های فعالیت در سازمان­های مردم نهاد مورد بررسی و تجزیه و تحلیل قرار گرفت. نتایج پژوهش بیانگر آن است که زمینه‌هایی چون ناکارآمدی دولت و نظام تدبیر در منطقه، و نابرابری اجتماعی (احساس تبعیض و عینی شدن فشار ساختاری) در حضور و مشارکت در سازمان­ های مردم نهاد نقش دارند. در این میان، بهره ­مندی از مجاری سازمانی و رهایی از روزمرگی و معنابخشی به زندگی به ‏مثابه زمینه­ تسهیل‌‏گر و مسئولیت‌پذیری اجتماعی و کسب اعتبار اجتماعی به ‏منزله شرایط مداخله‏ گر عمل کرده ‏اند. بازسازی معنایی تجربه و درک فعالان مدنی، از حضور و مشارکت در سمن­‌ها بر سمن‌­ها به مثابه مجرایی برای مشارکت و همبستگی اجتماعی، تغییر فرهنگی و اجتماعی و پل ارتباطی ذی­نفعان و دستگاه‌­های اجرایی دلالت دارد. مقوله­ی هسته نیز بر سازمان‌های مردم‌نهاد؛ برساخت شبکه ارتباطی جدید به مثابه جایگزین محدودیت­‌های ساختاری» دلالت دارد.

کلیدواژه‌ها


استراوس، آنسلم و ژولیت کوربین (1385) اصول روش تحقیق کیفی: نظریه مبنایی، رویهها و روشها، ترجمۀ بیوک محمدی، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
استراوس، آنسلم و ژولیت کوربین (1385) اصول روش تحقیق کیفی: نظریه مبنایی، رویهها و روشها، ترجمۀ بیوک محمدی، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
پاتنام، رابرت (1384) دموکراسی و سنتهای مدنی، ترجمۀ محمد‌تقی دلفروز، تهران: جامعه‌شناسان.
پاتنام، رابرت (1384) دموکراسی و سنتهای مدنی، ترجمۀ محمد‌تقی دلفروز، تهران: جامعه‌شناسان.
جلالی، محمد، یوسف حجازی، احمد رضوانفر و مهدی پورطاهری (1394) «تحلیل چالشهای فراروی سازمانهای مردم‌نهاد زیست‌محیطی استان کردستان»، روستا و توسعه، سال هجدهم، شمارۀ ۳: ۸۵-۱۰۷.
جلالی، محمد، یوسف حجازی، احمد رضوانفر و مهدی پورطاهری (1394) «تحلیل چالشهای فراروی سازمانهای مردم‌نهاد زیست‌محیطی استان کردستان»، روستا و توسعه، سال هجدهم، شمارۀ ۳: ۸۵-۱۰۷.
دورکیم، امیل (1369) دربارۀ تقسیم کار اجتماعی، ترجمۀ باقر پرهام، تهران: بابل.
دورکیم، امیل (1369) دربارۀ تقسیم کار اجتماعی، ترجمۀ باقر پرهام، تهران: بابل.
ذکایی، محمدسعید و فائزه خطیبی (1385) «رابطۀ حضور در فضای مجازی و هویت مدرن پژوهشی در بین کاربران اینترنتی جوان ایرانی»، فصلنامۀ علوم اجتماعی، شمارۀ 33: ۱۱۱-۱۵۳.
ذکایی، محمدسعید و فائزه خطیبی (1385) «رابطۀ حضور در فضای مجازی و هویت مدرن پژوهشی در بین کاربران اینترنتی جوان ایرانی»، فصلنامۀ علوم اجتماعی، شمارۀ 33: ۱۱۱-۱۵۳.
رازقی، نادر و بهنام لطفی خاچکی (1397) «تحلیل جامعه‌شناختی چالشهای بقا و پایداری سازمان‌های مردم‌نهاد فعال در حوزۀ آسیب‌های اجتماعی؛ با تأکید بر رابطۀ آن‌ها با دولت»، جامعه‌شناسی نهادهای اجتماعی، شمارۀ 11: ۹۳-۱۲۳.
رازقی، نادر و بهنام لطفی خاچکی (1397) «تحلیل جامعه‌شناختی چالشهای بقا و پایداری سازمان‌های مردم‌نهاد فعال در حوزۀ آسیب‌های اجتماعی؛ با تأکید بر رابطۀ آن‌ها با دولت»، جامعه‌شناسی نهادهای اجتماعی، شمارۀ 11: ۹۳-۱۲۳.
رحیمی، فاطمه، مریم اسماعیلی، ابوالقاسم نوری و علیرضا مهدوی (1390) «بررسی سرمایۀ اجتماعی با تأکید بر نقش سازمان‌های مردم‌نهاد در پیشگیری از اعتیاد»، پژوهشهای روانشناسی اجتماعی، دورۀ اول، شمارۀ 4: ۴۵-۶۲.
رحیمی، فاطمه، مریم اسماعیلی، ابوالقاسم نوری و علیرضا مهدوی (1390) «بررسی سرمایۀ اجتماعی با تأکید بر نقش سازمان‌های مردم‌نهاد در پیشگیری از اعتیاد»، پژوهشهای روانشناسی اجتماعی، دورۀ اول، شمارۀ 4: ۴۵-۶۲.
رفیع‌پور، فرامرز (1388) سرطان اجتماعی فساد، تهران: شرکت سهامی انتشار.
رفیع‌پور، فرامرز (1388) سرطان اجتماعی فساد، تهران: شرکت سهامی انتشار.
ساعی، علی (1386) فرایند دموکراتیزاسیون در ایران، تهران: آگه.
ساعی، علی (1386) فرایند دموکراتیزاسیون در ایران، تهران: آگه.
سراج‌زاده، سیدحسین، امید قادرزاده و جمیل رحمانی (1393) «مطالعۀ کیفی مذهب و قوم‌گرایی در میان کردهای شیعه و سنی»، مجلۀ جامعهشناسی ایران، دورۀ پانزدهم، شمارۀ 4: ۳-۲۹.
سراج‌زاده، سیدحسین، امید قادرزاده و جمیل رحمانی (1393) «مطالعۀ کیفی مذهب و قوم‌گرایی در میان کردهای شیعه و سنی»، مجلۀ جامعهشناسی ایران، دورۀ پانزدهم، شمارۀ 4: ۳-۲۹.
سرایی، حسن و زهرا قاسمی (1381) «گونهشناسی انجمنهای دواطلبانه در ایران (پژوهشی در انجمن‌های حمایتی)»، مجلۀ جامعه‌شناسی ایران، دورۀ چهارم، شمارۀ 4: ۲۶-۵۶.
سرایی، حسن و زهرا قاسمی (1381) «گونهشناسی انجمنهای دواطلبانه در ایران (پژوهشی در انجمن‌های حمایتی)»، مجلۀ جامعه‌شناسی ایران، دورۀ چهارم، شمارۀ 4: ۲۶-۵۶.
سلیانی، مسعود و منصور وثوقی (1397) «تحلیل ظرفیت سازمانهای مردنهاد در نظارت بر عملکرد دولت و ارائۀ استراتژیهای بهبود»، توسعۀ محلی، دورۀ دهم، شمارۀ 18: ۹۵-۱۱۴.
سلیانی، مسعود و منصور وثوقی (1397) «تحلیل ظرفیت سازمانهای مردنهاد در نظارت بر عملکرد دولت و ارائۀ استراتژیهای بهبود»، توسعۀ محلی، دورۀ دهم، شمارۀ 18: ۹۵-۱۱۴.
سعیدی، محمدرضا (1382) درآمدی بر مشارکت مردمی و سازمانهای غیردولتی، تهران: سمت.
سعیدی، محمدرضا (1382) درآمدی بر مشارکت مردمی و سازمانهای غیردولتی، تهران: سمت.
عبداللهی، محمد (1383) «زنان و نهادهای مدنی مسائل، موانع و راهبردهای مشارکت مدنی زنان در ایران»، مجلۀ جامعه‌شناسی ایران، سال پنجم، شمارۀ 2: ۶۳-۹۹.
عبداللهی، محمد (1383) «زنان و نهادهای مدنی مسائل، موانع و راهبردهای مشارکت مدنی زنان در ایران»، مجلۀ جامعه‌شناسی ایران، سال پنجم، شمارۀ 2: ۶۳-۹۹.
غفاری، غلامرضا و محسن نیازی (1386) جامعه‌شناسی مشارکت، تهران: نزدیک.
غفاری، غلامرضا و محسن نیازی (1386) جامعه‌شناسی مشارکت، تهران: نزدیک.
قادرزاده، امید (1388) «هویت جمعی غالب کُردها در کشورهای ایران و عراق»، رسالۀ دکتری جامعه‌شناسی سیاسی، دانشکدۀ علوم اجتماعی، دانشگاه علامه طباطبائی.
قادرزاده، امید (1388) «هویت جمعی غالب کُردها در کشورهای ایران و عراق»، رسالۀ دکتری جامعه‌شناسی سیاسی، دانشکدۀ علوم اجتماعی، دانشگاه علامه طباطبائی.
قادرزاده، امید، احمد محمدپور و امید قادری (1391) «برساخت اجتماعی پدیدۀ تجارت مرزی: ارائۀ یک نظریۀ زمینهای در شهرستان مریوان»، فصلنامۀ برنامه‌ریزی رفاه و توسعۀ اجتماعی، شمارۀ 9: ۳۵-۸۰.
قادرزاده، امید، احمد محمدپور و امید قادری (1391) «برساخت اجتماعی پدیدۀ تجارت مرزی: ارائۀ یک نظریۀ زمینهای در شهرستان مریوان»، فصلنامۀ برنامه‌ریزی رفاه و توسعۀ اجتماعی، شمارۀ 9: ۳۵-۸۰.
قانعی‌راد، محمدامین و فریده حسینی (1384) «ارزشها، شبکۀ روابط و مشارکت در سازمان‌های غیردولتی (مطالعۀ تجربی در بین جوانان تهران)»، مجلۀ جامعه‌شناسی ایران، دورۀ ششم، شمارۀ 3: 97-123.
قانعی‌راد، محمدامین و فریده حسینی (1384) «ارزشها، شبکۀ روابط و مشارکت در سازمان‌های غیردولتی (مطالعۀ تجربی در بین جوانان تهران)»، مجلۀ جامعه‌شناسی ایران، دورۀ ششم، شمارۀ 3: 97-123.
کاف، ای. سی، دی ‌شاروک دبلیو و فرانسیس دی.دبلیو (1388) چشماندازهایی در جامعه‌شناسی، ترجمۀ بهزاد احمدی و امید قادرزاده، تهران: کویر.
کاف، ای. سی، دی ‌شاروک دبلیو و فرانسیس دی.دبلیو (1388) چشماندازهایی در جامعه‌شناسی، ترجمۀ بهزاد احمدی و امید قادرزاده، تهران: کویر.
گودرزی، محسن (1384) هویت قومی و باورهای اجتماعی، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی: انتشارات طرح‌‌‌های ملی.
گودرزی، محسن (1384) هویت قومی و باورهای اجتماعی، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی: انتشارات طرح‌‌‌های ملی.
محمدزاده، حسین (1390) «عوامل مرتبط با انواع قوم‌گرایی در میان کُردهای ایران»، رسالۀ دکتری جامعه‌شناسی، دانشکدۀ علوم اجتماعی دانشگاه علامه طباطبائی.
محمدزاده، حسین (1390) «عوامل مرتبط با انواع قوم‌گرایی در میان کُردهای ایران»، رسالۀ دکتری جامعه‌شناسی، دانشکدۀ علوم اجتماعی دانشگاه علامه طباطبائی.
منیریفر، سارا، رضا اسماعیلی، منصور حقیقیان و حسین ایمانی جاجرمی (1396) «مطالعۀ جامعه‌شناختی محله‌محوری و مشارکت اجتماعی»، تغییرات اجتماعی-فرهنگی، دورۀ چهاردهم، شمارۀ 3، پیاپی 54: ۹۲-۱۰۹.
منیریفر، سارا، رضا اسماعیلی، منصور حقیقیان و حسین ایمانی جاجرمی (1396) «مطالعۀ جامعه‌شناختی محله‌محوری و مشارکت اجتماعی»، تغییرات اجتماعی-فرهنگی، دورۀ چهاردهم، شمارۀ 3، پیاپی 54: ۹۲-۱۰۹.
موسوی، محمدطاهر (1391) درآمدی بر مشارکت اجتماعی، تهران: نشر جامعه‌شناسان.
موسوی، محمدطاهر (1391) درآمدی بر مشارکت اجتماعی، تهران: نشر جامعه‌شناسان.
نادری، نادر، معین سلیمانی و بهاره بهرامی‌نیا (1398) «بررسی رابطه بین کارکردهای تشکل‌های مردم‌نهاد و مؤلفههای نوین توسعۀ پایدار (مورد مطالعه: تشکلهای مردمنهاد استان کرمانشاه)»، مطالعات توسعۀ اجتماعی ایران، سال یازدهم، شمارۀ ۳، پیاپی43: ۳۷-۵۳.
نادری، نادر، معین سلیمانی و بهاره بهرامی‌نیا (1398) «بررسی رابطه بین کارکردهای تشکل‌های مردم‌نهاد و مؤلفههای نوین توسعۀ پایدار (مورد مطالعه: تشکلهای مردمنهاد استان کرمانشاه)»، مطالعات توسعۀ اجتماعی ایران، سال یازدهم، شمارۀ ۳، پیاپی43: ۳۷-۵۳.
هانتینگتون، ساموئل (1370) سامان سیاسی در جوامع در دستخوش دگرگونی، ترجمۀ محسن ثلاثی، تهران: علم.
هانتینگتون، ساموئل (1370) سامان سیاسی در جوامع در دستخوش دگرگونی، ترجمۀ محسن ثلاثی، تهران: علم.
Ackermann, K.(2019) "Predisposed to Volunteer? Personality Traits and Different Forms of Volunteering", Nonprofit and Voluntary Sector Quarterly, 48 (6): 1192-1142. [DOI:10.1177/0899764019848484]
Ackermann, K.(2019) "Predisposed to Volunteer? Personality Traits and Different Forms of Volunteering", Nonprofit and Voluntary Sector Quarterly, 48 (6): 1192-1142. [DOI:10.1177/0899764019848484]
Alexander, J. (2001) "The Binary Discourse of Civil Society", in Seidman, S & Alexander, j (eds) The New Social Theory Reader, London: Sage.
Alexander, J. (2001) "The Binary Discourse of Civil Society", in Seidman, S & Alexander, j (eds) The New Social Theory Reader, London: Sage.
Creswell, W.John. (2007) Qualitative Inquiry and Research Design, London: Sage Publications
Creswell, W.John. (2007) Qualitative Inquiry and Research Design, London: Sage Publications
King, Daniel; Griffin Martyn.(2019). " Nonprofits as Schools for Democracy: The Justifications for Organizational Democracy Within Nonprofit Organizations ", Nonprofit and Voluntary Sector Quarterly, 48 (5): 910-930. [DOI:10.1177/0899764019837603]
King, Daniel; Griffin Martyn.(2019). " Nonprofits as Schools for Democracy: The Justifications for Organizational Democracy Within Nonprofit Organizations ", Nonprofit and Voluntary Sector Quarterly, 48 (5): 910-930. [DOI:10.1177/0899764019837603]
Smith, D. H. (1994) "Determinants of Voluntary Association Participation and Volunteering:A Literature Review", Nonprofit and Voluntary Sector Quarterly ,23 (3): 243-263. [DOI:10.1177/089976409402300305]
Smith, D. H. (1994) "Determinants of Voluntary Association Participation and Volunteering:A Literature Review", Nonprofit and Voluntary Sector Quarterly ,23 (3): 243-263. [DOI:10.1177/089976409402300305]

  • تاریخ دریافت 18 خرداد 1405
  • تاریخ انتشار 18 خرداد 1405